تولستوي اقساقال: «ەتىكشى بولسام, جامان ەتىكشى بولماس ەدىم», دەيدى. ياعني تالانتتى ادام قاي ىستە دە تالانتتى دەگەنى عوي. بىراق تولستوي ەتىك تىككەن جوق, «اننا كارەنينانى» جازدى. قايتكەنمەن ءوزىنىڭ ۇشار شىڭىن بىلەدى ەمەس پە؟.. جامان ەتىكشى بولمايمىن دەپ سەنىمدى سويلەۋى دە كارەنينانى جازعان تالانتتىڭ قابىلەتىن بايقاتىپ وتىر – اۋەستىگى دە ەمەس. جالپى, اقىن-جازۋشىلاردىڭ اۋەستىگى ءبىر قىزىق الەم. ءاۋ باستا ءاربىر جازارمان قالامگەرلىككە بالاڭ اۋەستىكپەن كەلىپ, ادەبيەتتىڭ تولقىندى تەڭىزىندە ءجۇزىپ كەتە العاندارىنا تاڭعالاسىڭ. سوندا شىنداپ اينالىسساڭ ءھام ىشكى قۋات, تالانتىڭ سوعان ساي كەلسە, جىلت ەتكەن قۇمارلىقتىڭ ۇلكەن ونەرگە اينالۋى بەك مۇمكىن.
زەرتتەپ قاراساق, قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ قىلقالامنان الىس ەمەس ەكەنىن بايقايمىز. ارينە, ەكى ونەرگە دە كوركەمدىك ورتاق. ەكەۋى دە ءومىردى جىرلايدى. ەكەۋى دە ادامنىڭ جانىنا ۇڭىلەدى. ماسەلەن, شوقاننىڭ, لەۆ تولستويدىڭ, تاراس شەۆچەنكونىڭ, پۋشكين مەن لەرمونتوۆتىڭ سۋرەت سالعانىن بىلەمىز. ولجاس سۇلەيمەنوۆ تە قىلقالام ۇستاي الادى. اقىننىڭ قىلقالامعا ۇيىرلىگىن ونىڭ شىعارماشىلىق لابوراتورياسىنىڭ ءبىر قىرى رەتىندە تانىساق بولاتىنداي.
سوناۋ ءبىر جىلدارى ستۋدەنت ولجاسقا تالانتتى اقىن بوريس سلۋتسكي: «ليۋبيتە سكۋلپتۋرۋ؟ يا نەداۆنو ۋۆلەكسيا, ۆوت سكولكو ناسوبيرال. ۆۋچەتيچ ۋديۆيلسيا: «ەتو تى ناۆايال؟» پرەلەستنايا تەرمينولوگيا. پوەت دولجەن ينتەرەسوۆاتسيا ۆسەم, نە تولكو ستروكي كوللەكتسينيروۆات. وتۆلەكايتەس وت ستيحوۆ, نە دۋمايتە, چتو ەتيم وبكرادىۆاەتە ميروۆۋيۋ پوەزيۋ. توگدا ستيحي پويدۋت. ا ۋپرەتەس ۆزگليادوم ۆ ودنۋ توچكۋ, ۆسپۋگنەتە مۋزۋ. ونا نە ليۋبيت دوموگاتەلستۆ...» دەپ كەڭەس بەرىپتى.
شىنىندا دا ءبىزدىڭ كوپتەگەن اقىن-جازۋشى كەسكىندەمە ونەرىنە اۋەس كورىنەدى. دەسەك تە ءبارى اتاقتى سۋرەتشى اتانعان جوق, تەك جۇمىس بولمەسىنىڭ كۇن تۇسەر تۇسىندا ەرمەك ءۇشىن اينالىستى.
ءبىر دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەكىنشى جاھان سوعىسى بىتكەن جىلدارى گەتەنىڭ ەسكەرتكىشىن سالىپ وتىرعان جاس قالمۇقان يسابايدى كورگەندە نەمىستەر: «مىنە, عاجاپ, ءبىزدىڭ اسكەرلەر مىنالاردىڭ قالالارىن تالقاندادى, ال مىناۋ بولسا, قايداعى ءبىر جاۋ ەلدەگى مۇسىنگە تابىنىپ وتىر!» دەپ قايران قالىپتى.
«ەكىجۇزدىلىك», ولجاس سۇلەيمەنوۆ
جازۋشىنى اۋەستىگى شىعارماشىلىعىندا دا قىلاڭ بەرەدى. 1985 جىلى «جالىن» باسپاسى شىعارعان ء«سوزستان» جيناعىندا كوپتەگەن قالامگەرگە ساۋالناما سۇراقتارى تاراتىلىپتى: «كەنەتتەن قولىڭىزدان جازۋ كەلمەي قالسا, قانداي كاسىپتىڭ قۇلاعىن ۇستار ەدىڭىز؟» وسى سۇراققا قاجىعالي مۇحانبەتقاليەۆ: «ادام اياعى باسپاعان قالىڭ توعايلاردىڭ بىرىندەگى جالعىز ءۇي قورىقشىنىڭ كومەكشىسى بولىپ كەتەر ەدىم. قورىقشى بولۋ – بالا كۇننەن بەرگى ارمانىم» دەسە, اقسەلەۋ سەيدىمبەك: «...وندا مەنەن جاقسى دارىگەر نەمەسە مۋزىكانت شىعۋى مۇمكىن ەدى. سونداي-اق قولونەرمەن اينالىسسام دا تالايدىڭ كوزىن قۋانتار ونەر تۋىندىلارىن جاسايتىنىما كۇماندانباس ەدىم. ال ەگەر نە قويشى, نە جىلقىشى بولعاندا تاماشا ەڭبەك ۇلگىسىن كورسەتەر ەدىم دەپ ويلايمىن», دەپتى. كادىربەك سەگىزباەۆ بولسا: «ومىرىمدە العاش رەت پەش سالىپ كورگەنىم بار. وسىنىم قالاي بولار ەكەن دەگەن كۇدىك مازالاپ تۇرعاندا كورشىم كەلىپ مۇنداي قۇرىلىسى كۇردەلى پەشتى سالۋ ءۇشىن ارنايى مامان شاقىرۋ كەرەك ەدى دەپ ودان ءارى قوبالجىتىپ كەتتى. قورقا-قورقا پەش تە قالانىپ ءبىتتى, قورقا-قورقا وت تا جاعىلدى. ءبىرازدان سوڭ قاراسام, پەشىمنىڭ بۋى بۇرقىراپ, وتتى ءدۇر-ءدۇر تارتادى», دەپ جاۋاپ بەرەدى. ال مولداحمەت قاناز: «ديپلوم العان زاڭدى ماماندىعىم – مۇعالىم. ەرتەرەك قول ۇزگەندىكتەن, مۇعالىم رەتىندە قازىردىڭ وزىندە كونەرىپ قالدىم. مىنا ءبىر بەتى ارمەن بولعىر جاعداي كەلىپ قالعانداي بولسا, ءتىپتى, مۇعالىمدىككە دە جاراماي قالاتىن شىعارمىن. سوندىقتان دا جازۋشى دەگەن اتاقتىڭ بەدەلىن تۇسىرمەي, بۇيىرعان پەنسيامدى جەپ, ۇيدە جاتىپ كىتاپ وقىرمىن... بۇيىرتسا, بالا جۇباتارمىن, باۋ-باقشاعا قارارمىن», دەيدى.
ءيا, قورىقشى قاجىعاليدىڭ بالىقشى ەكەنىن دە بىلەمىز. جازۋشى مۇنى سەنبى-جەكسەنبىدە ءبىر شىعاتىن ەرمەك قىلىپ قانا قويعان جوق. بۇل سالاعا كاسىبي تۇرعىدان كەلدى, كوپ ىزدەندى, ىندەتە زەرتتەدى, قىزىعۋشىلىعىن جازۋىمەن ۇشتاستىرا ءبىلدى. ءسويتىپ, 2008 جىلى «الابۇعا, اققايران...» (ەلىمىزدىڭ وزەن-كولدەرىندەگى بالىقتار جونىندە نە بىلەسىز؟) دەگەن كىتاپ جازدى.
قازاق اۆتورلارىنىڭ اۋەستىگى مەن عادەتتەرىن زەرتتەپ, سەريالىق ماقالالار جازىپ جۇرگەن جازۋشى قۇلتولەۋ مۇقاشتىڭ جازبالارىنا سۇيەنسەك, قوستانايداعى اقىن سەرىكباي وسپانوۆ بالا كەزىنەن دومبىرانى كەرەمەت جاسايدى ەكەن. ونداي ادامنىڭ مۋزىكا سىرىن دا تەرەڭ بىلمەۋى مۇمكىن بە؟.. دومبىرا دەگەندە انەكدوتشى تالاسبەك اسەمقۇلوۆ تا ەسكە تۇسەدى. ول دا ىسكە جارايتىن اعاش, تەمىر-تەرسەك جيناعاندى جاقسى كورىپتى. بىردە بىرەۋلەردىڭ سىرتقا شىعارىپ تاستاعان ەسكى ديۆانىن بايقاپ, اعاشتارىن بۇزىپ الىپ كەلىپتى. ماقساتى – شەبەرگە بەرىپ, دومبىرا جاساتۋ. ترامۆاي بۇزعاندا دا سايمان جاساۋعا جارايتىن تەمىرلەرىن جيناپ ءجۇرىپتى. ال ۇيگە قوناق كەلگەندە «قۇندى» اعاشتارىن شكافتاعى تونداردىڭ ىشىنە تىعىپ قويادى ەكەن. كوڭىلجىقپاستىق قوي, سۇراعان ادامعا جوق دەي المايدى. بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلى دا قولدان جيھاز جاسايدى دەسەدى. جازۋشىنىڭ بۇل ەرمەگى كادىمگى كاسىبي شەبەرلەردەن كەم تۇسپەيدى.