ورتاق تالاپ, تەڭ مۇمكىندىك

وتىرىسقا وبلىستار, استانا, ال­ماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋ­ماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ توراعالارى جانە اكىمدەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارلارى, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى (بەينەكونفەرەنتسيا رەجىمىندە) قاتىستى. سونداي-اق جيىنعا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جانىن­داعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جو­نىن­دەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى, مۇگە­دەكتىگى بار ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىق­تارىن قورعاۋ جونىندەگى قوعامدىق بىرلەس­تىكتەردىڭ وكىلدەرى, ساياسي پارتيالار, باق جانە قازاقستان حالىق جيناق بانكىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆتىڭ ايتۋىن­شا, بۇعان دەيىن «بايتاق» جانە «Res­pu­b­lica» ساياسي پارتيالارىنىڭ ۇسىنۋ كە­زەڭىندە وڭىرلەردە ءوز فيليالدارى مەن وكىلدىكتەرى اشىلعان جانە تىر­كەل­گەن جاعدايدا ءماسليحات دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا قاتىسۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەنى حابارلانعان. ادىلەت مينيسترلىگى ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ فيليالدارى مەن وكىلدىكتەرىن ەسەپتىك تىركەۋگە قاتىستى رەسمي اقپاراتقا سايكەس, «قا­زاق­ستاننىڭ «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ 15 فيليالى جانە «Respublica» پارتياسى» قوعامدىق بىر­لەستىگىنىڭ 19 فيليالى مەن وكىلدىگى تىر­كەلگەن.

كوميسسيا مۇشەسى شاۆكات وتەمىسوۆ 2023 جىلعى 21 قاڭتارداعى قاۋلىعا ساي­كەس, «قازاقستاننىڭ «بايتاق» جاسىل­دار پارتياسى» ءۇش وبلىستا ءماسلي­حات­تار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا قا­تىسا الادى. بۇگىندە اقتوبە, الماتى, باتىس قازاقستان, جامبىل, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار, تۇركىستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا, الماتى, شىم­كەنت جانە استانا قالالارىندا پارتيانىڭ فيليالدارى قۇرىلعان.

«Respublica» پارتياسىنىڭ 19 وبلىس­تا فيليالى قۇرىلىپ, سايكەسىنشە اباي, اقمولا, اقتوبە, الماتى, باتىس قا­زاق­ستان, جامبىل, جەتىسۋ, قاراعاندى, قوستاناي, قىزىل­وردا, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار, سولتۇس­تىك قازاقستان, تۇركىس­تان, ۇلىتاۋ, شىعىس قازاقستان وبلىس­تارىنداعى, الماتى, شىمكەنت جانە استانا قا­لالارىنداعى ءماسليحاتتار دەپۋتات­تارىنىڭ سايلاۋىنا قاتىسا الادى.

ن.ءابدىروۆ سايلاۋ ناۋقانىن ۇيىم­­داستىرۋ مەن وتكىزۋ كەزەڭىندە ازامات­­تاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتا­ماسىز ەتۋ كوميسسيا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسك جانىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەي­تىن مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىق­تارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىن­دەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى سايلاۋدا مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ قاجەت­تى­لىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, سايلاۋ ورگان­دارى دايىندايتىن اقپاراتتىق-انىق­تامالىق ماتەريالداردى, سايلاۋ قۇجات­تارىن ازىرلەۋگە جانە تالقىلاۋعا بەلسەندى قاتىسادى.

كونستيتۋتسيالىق زاڭعا پارلامەنت ماجىلىسىنە سايلاۋ كەزىندە ساياسي پارتيا­لاردىڭ تىزىمدەرىندەگى ايەلدەر مەن جاس­تارعا ءۇشىنشى سانات وكىلدەرى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن كۆوتا بەلگىلەۋ تۋرالى نورما قوسىلدى. بۇل تالاپ سوڭعى زاڭناماداعى وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, اعىمداعى ناۋقاندا ءبىرىنشى رەت قولدانىلادى. ياعني پارتيالىق تىزىمدەگى ايەلدەر, جاستار, مۇگەدەكتىگى بار ادامدار سانى جيىنتىعى بويىنشا كەمىندە 30 پايىزىن قۇراۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار بۇل نورما دەپۋتاتتىق مانداتتاردى ءبولۋ كەزىندە دە قولدانىلادى: ءۇش سانات وكىلدەرىنىڭ – ايەلدەر, جاستار جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سانى جيىن­تىعى سايلاۋ قورىتىندىلارى بو­يىنشا پارتيا العان دەپۋتاتتىق مانداتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە 30 پايىزىن قۇراۋعا ءتيىس.

جيىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دارعا سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا جاعداي جاساۋ جو­نىندە قاجەتتى شارالار قابىلداۋ, سايلاۋ كوميسسيالارىنا مۇگەدەكتىگى بار ساي­لاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن جاعداي­دى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىسقا جاردەمدەسۋ, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرى وكىل­دەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مۇگەدەكتىگى بار ادام­داردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن ۋچاسكە­لەردىڭ قولجەتىمدىلىگىنە تەكسەرۋ جۇرگىزۋ, سونداي-اق مۇگەدەكتىگى بار سايلاۋ­شىلاردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن ۋچاسكەلەردە ەرەكشە جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋدىڭ قوسىمشا شارالارىن ۇسىندى.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قو­ر­عاۋ مينيسترلىگىنە جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ داۋىس بەرۋ كەزىندە ەرەكشە جاعدايلار قاجەت بولا­تىن مۇگەدەكتىگى بار سايلاۋشىلار تۋرالى مالىمەتتەردى وزەكتەندىرۋ, قولجە­تىمدىلىكتىڭ ينتەراكتيۆتى كارتاسىندا سايلاۋ ۋچاسكەلەرى تۋرالى مالى­مەتتەردى جاڭارتۋ ۇسىنىلدى. وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار جانە استانانىڭ, اۋداندار, قالالاردىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنا مۇگە­دەكتىگى بار ادامداردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە قاجەتتى شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى.

ورتسايلاۋكوم مۇشەسى اناستاسيا ششەگورتسوۆا ورتالىق سايلاۋ كوميسسيا­سى مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ ساي­لاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىن­دەگى شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن حابارلادى. ماسەلەن, 2021 جىلدان باستاپ كوميسسيا وتىرىس­تارىنىڭ ترانسلياتسياسى, سونداي-اق بارلىق اقپاراتتىق بەينەماتەريالدار سۋردواۋدارمامەن قامتاماسىز ەتىلەدى. 2022 جىلعى پرەزيدەنت سايلا­ۋىندا ال­عاش رەت برايل قارپىن پايدالانا وتىرىپ, ترافارەت جاسالدى. جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگاندار مۇگەدەكتىگى بار سايلاۋ­شىلاردىڭ داۋىس بەرۋىنە جاعداي جاساۋ جونىندەگى جۇمىس شەڭ­بەرىن­دە سۋردواۋدارماشىلاردى, داۋىس بەرۋ كۇنى ينۆاتاكسي قىزمەتتەرىن جانە جەكە كومەكشىلەردىڭ قىزمەتتەرىن قامتا­ماسىز ەتەدى. وسك جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ور­گان­دارعا مۇگەدەكتىگى بار ادامدار­دىڭ قو­عام­دىق بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىل­دەرىن ساي­لاۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ قولجە­تىم­دى­لىگىن تەكسەرۋگە بەلسەندى تارتۋدى ۇسىنادى.

ورتسايلاۋكوم مۇشەسى ءسابيلا مۇس­تافينا وتىرىسقا قاتىسۋشىلارعا بىر­مانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا سايلاناتىن پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋ­تات­تىعىنا كانديداتتارعا, سونداي-اق پار­تيالىق تىزىمگە ەنگىزىلگەن ءاربىر ادام ءۇشىن ساياسي پارتيالارعا كانديداتتار تىركەلگەنگە دەيىن جانە ولاردىڭ زاڭناما تالاپتارىنا سايكەستىگىن تەكسەرگەننەن كەيىن سايلاۋ جارناسىنىڭ قانشا سوماسىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىردى. زاڭناماعا سايكەس بۇل ناۋقاندا پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ءۇشىن سايلاۋ جارناسىنىڭ سوماسى – 15 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى (1 ملن 50 مىڭ تەڭگە), ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ءۇشىن – 5 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى (350 مىڭ تەڭگە).

ەگەر سايلاۋ قورىتىندىلارى بو­يىنشا كانديدات ءماسليحات دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان نەمەسە داۋىس بەرۋ قو­رىتىندىلارى بويىنشا كانديدات نەمەسە ساياسي پارتيا سايلاۋشىلاردىڭ كەمىندە 5 پايىزىن جيناعان جاعدايدا, سونداي-اق كانديدات نەمەسە پارتيالىق تىز­ىمگە ەنگىزىلگەن جالعىز كانديدات قاي­تىس بولعان جاعدايدا ەنگىزىلگەن جارنا كانديداتقا نەمەسە ساياسي پارتياعا قاي­تارىلادى. باسقا جاعدايلاردا ەنگىزىل­گەن جارنا قايتارۋعا جاتپايدى جانە رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسىنە ەسەپتەلەدى.

سونداي-اق وسك مۇشەسى كانديداتتار مەن ساياسي پارتيالاردىڭ سايلاۋ قور­لارىنىڭ شەكتى مولشەرى مەن كوزدەرىن ايتتى. وسىلايشا, سايلاۋ قورلارى كان­ديداتتاردىڭ جەكە قاراجاتىنان, ساياسي پارتيالاردىڭ قاراجاتىنان جانە رەسپۋب­ليكا ازاماتتارى مەن ۇيىمدارىنىڭ ەرىكتى قايىرىمدىلىقتارىنان قۇرىلماق. بىرمانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا سايلاناتىن پارلامەنت ءما­جىلىسى دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ سايلاۋ قورىنىڭ مولشەرى 700 ەڭ تومەنگى جا­لاقى مولشەرىنەن (49 ملن تەڭگە) اسپاۋعا ءتيىس.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتات­تىعىنا كانديداتتاردىڭ پارتيالىق ءتىزىمىن ۇسىنعان ساياسي پارتيانىڭ سايلاۋ قورىنىڭ مولشەرى 15 000 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىنەن (1 ملرد 50 ملن تەڭگە), وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا – 3000 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىنەن (210 ملن تەڭگە) اسپاۋعا ءتيىس.

بىرمانداتتىق وكرۋگتەر بويىنشا سايلاناتىن وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار جانە استانا ءماسلي­حاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديدات­تىڭ سايلاۋ قورى 300 ەڭ تومەنگى جالاقى مول­شەرىنەن (21 ملن تەڭگە), اۋداندار مەن قالالار ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتات­تىعىنا 150 ەڭ تومەنگى جالاقى مول­شە­رىنەن (10,5 ملن تەڭگە) اسپاۋى كەرەك.

زاڭنامانىڭ جاڭالىقتارىنا سايكەس ءاربىر جەكە جانە زاڭدى تۇلعادان ەرىكتى قايىرىمدىلىقتاردىڭ ءتيىستى شەكتى مولشەرى بەلگىلەنگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.