ءار حالىقتىڭ باستى قۇندىلىقتارىنىڭ ىشىندە ءدىن, ءداستۇر, ءتىل بار. اسىرەسە ءتىل ماسەلەسى وتە وزەكتى. ويتكەنى ول – ۇلتتىڭ بولاشاعى, تاعدىرى. ءتىلى جوق حالىقتى دەربەس, جەكە ۇلت دەپ استە ايتا المايمىز. سوندىقتان قازاقتىڭ جەر داۋى, جەسىر داۋىنا ءتىل داۋىن دا قوسساق, ارتىقتىق ەتپەس.
باسقا-باسقا, ءتىل ماسەلەسى – قازاقتىڭ ەڭ جاندى جەرى. جەتپىس جىل بوداندىقتا بولعان حالقىمىز رۋحاني قۇندىلىعىنان ايىرىلىپ قالا جازداعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. اسىرەسە الدىڭعى تولقىن اعالار رۋحاني ەكسپانسينىڭ زاردابىن تارتۋدايىن تارتتى. ەندى قازاقي بولمىسىمىزدى تۇگەندەيتىن ۋاقىت جەتكەندە نەگە وسىنداي مۇمكىندىكتى ۇلتتىق مۇددەمىزگە اسىرا پايدالانبايمىز؟
ءوز ءتىلىن قورعاشتاۋدىڭ ەشقانداي سوكەتتىگى بولماسا كەرەك. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ءبىزدى جابىرقاتاتىن, كوڭىلدى قۇلازىتاتىن جايت – تەلەديداردا وتاندىق ارنالاردىڭ بالالارعا ارنالعانمۋلتدەردى قازاق تىلىندە كورسەتپەۋى. مۇنى ءار دەمالىس سايىن وتاندىق ارنا كورەتىن قاۋىم ءجيى بايقايدى. قولىمىزعا قالام الىپ رەنىش ءبىلدىرۋىمىزدىڭ باستى سەبى دە – وسى.
بالالار اپتانىڭ بەس كۇنىندە ساباقتا, بالاباقشادا بولادى. وقۋدان بوي سەرگىتۋگە, دەمالۋعا قولدارى تيمەي جاتاتىنى راس. سونداي كەزدە اپتانىڭ اياعىن كۇتەمىز. ءتىلى بىلدىرلاپ شىعىپ كەلە جاتقان كىشكەنتايلاردىڭ انا تىلىندە مۋلتفيلم كورىپ, ەستەتيكالىق تاربيە الىپ, قازاقشا سوزدىك قورىنىڭ مولايعانىن قالايمىز. وسى نيەتپەن بالا-شاعامىز مۋلتفيلم تاماشالاسىن دەسەك, سەنبى, جەكسەنبىدە «كازاحستان» مەن «بالاپان»-نان باسقا بىردە-ءبىر ارنا بالدىرعاندارعا ارناپ قازاقشا حابار تاراتپايدى. مۇمكىن 50/50 قاعيداسىن ساقتاپ, دەمالىستىڭ ەكىنشى كۇنى نەمەسە تۇستەن كەيىن كورسەتەتىن شىعار دەپ تالاي كۇتتىك. سوڭىندا ءۇمىتىمىز ءۇزىليپ, سەنىمنەن مۇلدەم ايىرىلدىق.
مەملەكەتتىك تۇرعىدان سويلەيتىن «حابار» ارناسىنىڭ ءوزى بالالار باعدارلاماسىن تەك ورىسشا بەرەدى. بۇل جەردە مۋلتيپليكاتسيوننوق ءفيلمدى ايتىپ وتىرمىز. وسى جاعداي كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەدى, ءتىپتى اشۋ تۋعىزادى. سۇراق كوپ. ماسەلەن, نەگەمۋلتدەر قازاق تىلىندە تاراتىلمايدى؟ اسىرەسە نتك ارناسىنا تاعار سىن كوپ. وسى كۇنگە دەيىن نتك-ءنىڭ بالالار كينوسى مەن ءمۋلتفيلمىن قازاق تىلىندە كورسەتكەنىن كورگەن ەمەسپىز. ەسەسىنە ءتۇن جارىمنان باستاپ كوڭىل كوتەرەتىن قازاقشا حابارلاردى تاڭعا دەيىن بەرەدى. بۇل قاي مازاعى؟!
بالالارعا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ مىندەتتى تۇردە قايتارىمى بولادى. سوندىقتان دا ۇرپاقتىڭ بويىنا بىلىممەن بىرگە تاربيەنى دە, ۇلتتىق قۇندىلىقتى دا ءسىڭىرۋىمىز قاجەت. وسى جاعىنان كەلگەندە ۇتقاننان ۇتىلىپ جاتقان تۇسىمىز كوپ سياقتى. الەمدىك مۋلتفيلمدەردى دۋبلياجداۋعا ميلليونداعان قارجى جۇمسالادى. ارنايى جوسپار قۇرىلىپ, باعدارلاماسى بەكىتىلەدى. سويتە وتىرىپ, قازاقشا تارجىمالاعان بالالار دۇنيەسىن ولارعا كورسەتپەسەك, سورەدە شاڭ باسىپ جاتسا, ودان قانداي پايدا بار؟! كورشى وزبەكستاندا ەكى اي تۇرىپ كەلىڭىزشى. بالاڭىز ەكى ايدا وزبەكشە سايراپ شىعادى. ويتكەنى وندا ءتىل ماسەلەسىنە, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تاربيەسىنە وتە قاتتى ءمان بەرەدى.
قازىر ءبىز تسيفرلى داۋىردە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ماقۇل دەپ تەلەفوننان-اق قازاقشا ءمۋلتفيلمدى قويىپ بەرە سالۋعا دا بولار ەدى. بىراق ءوز ەلىڭدە تۇرىپ انا تىلىڭدە رۋحاني قۇندىلىقتارعا قول جەتكىزە الماعانىڭا ءىشىڭ ۋداي اشيدى. قازىرگى جاس بۋىن نەنىڭ جاقسى, نەنىڭ ساپاسىز ەكەنىن بىردەن اجىراتادى. سوندىقتان سيۋجەتى مىقتى, ءتۇسى قانىق, وبرازدارى كەرەمەت, جالىقتىرمايتىن, ۇلكەندەردىڭ ءوزىن ەلىتىپ اكەتەتىن زاماناۋي شەتەلدىڭ مۋلتفيلمدەرىن كورگىسى كەلەدى. ال وتاندىق ارنالار ولاردىڭ بارلىعىن قازاق تىلىندە تاراتپاسا, نە ىستەيدى؟ امالسىز شەتەلدىك تۋىندىلاردى تاماشالاۋعا ءماجبۇر بولادى. ارنا باسشىلىعى قازاق تىلىندە دۋبلياجدالعان مۋلتفيلم, كينولار از دەپ ءۋاج ايتۋى مۇمكىن. قازىرگە دەيىن قازاقشالانعان دۇنيەلەردى-اق بەرسە دە سونىڭ ءوزى جەتكىلىكتى. جارنامادان, اقپاراتتاردان باتىستىڭ بالالارعا ارنالعان تەلەۆيزيالىق نەبىر كەرەمەت ونىمدەرى دۋبلياجدالعانى تۋرالى ەستيمىز. الايدا ناقتى ىسكە كەلگەندە بىردە-بىرەۋىن تەلەارنالاردان ءار دەمالىس سايىن بەرىپ جاتقانىن بايقاماپپىز. وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋدە وسىنداي ولقىلىقتار ورىن الىپ وتىرعانى وكىنىشتى. ونىڭ اسەرى قازىر بىلىنبەس, ارادا ءبىر ۇرپاق الماسقان كەزدە انىق سەزىلەدى.
اقىرى تەلەارنالار تۋرالى ءسوز قوزعادىق. ەندەشە, «Balapan» ارناسى جايىندا دا ايتا كەتسەك. ءسوز جوق, بۇل ارنا ون جىلدان بەرى بالدىرعاندارعا قازاقشا حابارلار تاراتىپ, ءتۇرلى قىزىقتى باعدارلاما جاساۋدا ۇلكەن جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. دەي تۇرعانمەن, كەيدە ءبىر ءمۋلتفيلمدى نەمەسە كينوحيكايانى قايتا-قايتا اينالدىرا بەرەتىندىكتەن ۇلكەندەر تۇرماق بالالاردىڭ ءوزى جالىعىپ كەتەدى. مويىنداۋ كەرەك, تەلەديدارى ينتەرنەتكە, اقىلى ارنالارعا قوسىلعان ۇيلەردە بالا-شاعا وتاندىق ەمەس, ادامدى كورۋدەن ەش جالىقتىرمايتىن «Nickelodeon» سەكىلدى الەمدىك مۋلتيپليكاتسيالىق ارنالاردى تاماشالايدى. سوندىقتان «Balapan» دا كونتەنتتى وزىنە قاراتۋ جاعىنان ۇتىمدى جوسپارلار ويلاستىرعان دۇرىس. نەمەسە الگى اتالعان بالالار ارناسىن ءجۇز پايىز قازاقشالاۋ كەرەك. ياعني قازاقشا ءونىمدى ۇسىنۋدا بالالاردا تاڭداۋ كوپ بولۋ كەرەك. سوندا ورتادا ءادىل باسەكەلەستىك دامىپ, وتاندىق مۋلتيپليكاتورلار دا ساپالى, قىزىقتى ونىمدەر جاساۋعا, قيالىنا قانات بىتىرۋگە ۇمتىلادى.
البەتتە, وتاندىق بالالار انيماتسياسىمەن اينالىساتىن ۇيىمدار, ارنالار دا كوممەرتسيالىق مەكەمە بولعاندىقتان تالاپ پەن ۇسىنىستان تۇراتىن نارىق زاڭدىلىعىنا باعىناتىنى ءسوزسىز. الايدا قازاقتىڭ بولمىسى, جانى, وتكەنى مەن كەلەشەگى – ءتىلى ەشقانداي قاعيداعا باعىنبايدى. زاڭدار مەن ەرەجەلەردى سول رۋحاني قۇندىلىعىمىزعا ءيىپ اكەلۋىمىز كەرەك. ەندەشە, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار بالالار حابارىن جەرگىلىكتى ارنالاردا تاراتۋ ماسەلەسىن ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان قايتا قاراپ كورەر دەگەن سەنىمدەمىز.
شىمكەنت