قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا, ەلىمىزدەگى بايىرعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ىشىندەگى ىرگەلىسى – ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ەكەندىگىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ءتىپتى, قازىر بەدەلدى ءبىلىم وردالارىنىڭ ستۋدەنتى اتانعىسى كەلەتىن تۇلەكتەردىڭ كوپشىلىگى ءبىر كەزدەرى قازاقستاندا ەكى عانا ۋنيۆەرسيتەت بولسا, ونىڭ ءبىرىنشىسى دە بىرەگەيى – الماتىداعى «كازگۋ» ەكەندىگىن, ەگەمەندىكتىڭ ار جاعىنداعى الپىس جىلدا ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنان ارمان قۋىپ كەلگەندەردىڭ س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە قابىلدانۋى اسپانداعى ايعا قولى جەتكەنمەن بىردەي بولعانىن بىلە بەرمەيدى-اۋ؟! ول كەزدەگى جاستاردىڭ ميىنا شەتەلدەردە وقۋ دەگەن كىرىپ تە شىقپايتىن...
«ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەگەن وسى. كوز الدىمىزدا وزگەرىپ جاتقان الەم. جاھاندانۋدىڭ ءوزى جاڭارۋ ۇدەرىستەرىن دە تىم جىلدامداتىپ جىبەردى-اۋ. تەك سوڭعى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە تۇسىنىكتەر مەن قاعيداتتاردىڭ ءوزى جاڭا سيپاتقا يە بولدى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا قايتا تۇلەگەن قازۇۋ تۇلەكتەرىنىڭ ءوزى تانىماستاي قۇلپىرىپ شىعا كەلىپتى.
«تۇلەكتەر» دەگەننەن شىعادى, ءتول ۋنيۆەرسيتەتىمىز تورقالى مەرەيتويى اياسىندا سالتاناتتى شارالار لەگىن ۇيىمداستىرىپ, ارناۋلى ونكۇندىك اياسىندا «توعىز ۇلىم – ءبىر توبە, ەرتوستىگىم – ءبىر توبە» دەگەندەي, باس گازەتتتى بارشا باق وكىلدەرىنەن دارالاپ, باسىلىمىمىزدىڭ الداعى 95 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي, «ەگەمەن قازاقستان» – ەل گازەتى» اتتى كەزدەسۋگە جۋرناليستيكا, فيلولوگيا فاكۋلتەتتەرىنىڭ ستۋدەنتتەرىن ورتاقتاستىرعان-دى.
بۇل وقيعاعا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى, اكادەميك عالىم مۇتانوۆ باس بولىپ, باس گازەتتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان اقپار بەرسە, «ەگەمەن قازاقستان» اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ باسىلىمنىڭ اقپارات ايدىنىنداعى ورنى جايلى, سيپاتى وزگەرىپ بارا جاتقان باق-تىڭ قازىرگى باعىتتارى تۋرالى ستۋدەنتتەرمەن وي بولىسكەن بولاتىن. سيرەك بولاتىن مۇنداي ەمەن-جارقىن كەزدەسۋدىڭ ەكى جاق ءۇشىن دە تاعىلىمدى بولعانىن جوققا شىعارا المايمىز.
وسى جۇزدەسۋدە ءبىز 2013 جىلى قازۇۋ ورتالىق ازيا جانە قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ QS World Universiti Rankings حالىقارالىق رەيتينگى بويىنشا الەمنىڭ 800 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ىشىنەن 299 ورىندى ويىپ العانىن تاعى دا حاباردار بولىپ, كوز الدىمىزدا قۇلاش جايىپ بارا جاتقان قازۇۋ جەتىستىكتەرىنە قوسىلا مەرەيلەنىپ قايتقانبىز.
ايتقانداي, تمد ەلدەرىنەن بۇل توپقا تەك ءۇش جوعارى وقۋ ورنى عانا ەنگەنىن, ولار – م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى مەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى عانا ەكەندىگىن اتاساق تا جەتكىلىكتى.
وسىدان ءۇش جىل بۇرىن عانا الەمدىك رەيتينگتە قازۇۋ 650-ءدىڭ ىشىندە بولسا, وسى ارالىقتا 350 ۋنيۆەرسيتەتتى ارتقا تاستاۋ وڭاي دەپ كىم ايتار ەكەن! بۇل ءۇشىن قانشاما قىرۋار جۇمىستار اتقارىلۋى كەرەك ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
قازۇۋ قالاشىعى – ستۋدەنتتەرگە بەرىلگەن ءتاڭىردىڭ تارتۋى
قازۇۋ قالاشىعىنىڭ ءوز قىزىعى وزىندە. كەشەگى كوشەتتى تال-داراقتارى سايالى ورمانعا اينالعان. كادىمگى دەمالىستى ايماقتان ءبىر مىسقال دا كەم ەمەس. قايتا گۇلزارلارىمەن, ءبىلىم ىزدەگەن وندىردەي سۇلۋ قىز-جىگىتتەرىمەن «يران باقتاي» اسەر ەتەدى. بۇل دا بولسا ۇلت پەرزەنتتەرىنىڭ كورەگەندىكپەن كەلەشەكتى بولجاپ, وسىنداي قالاشىقتىڭ ىرگەتاسى قالانۋىنا ىقپال ەتىپ, قازاق جاستارىنا قالدىرىپ كەتكەن قولتاڭبالارى ىسپەتتەس.
ءبىرتۋار ازاماتتىڭ ول دا ءبىرى بولعان دەگەندەي, ومىربەك جولداسبەكوۆتەي كورنەكتى عالىم قازمۋ رەكتورى بولعان تۇستا «قازۇۋ قالاشىعى» اتتى ايرىقشا قۇرىلىستىڭ ەكپىنمەن جۇرگەندىگىن ايتىپ ءوتۋ ادىلدىك بولار ەدى.
قازىر بۇل قالاشىقتا 20 مىڭعا تارتا ستۋدەنت, 5 مىڭعا جۋىق وقىتۋشى-قىزمەتكەردىڭ ءومىرى ءوتىپ جاتىر. مۇنى كادىمگىدەي مونوقالالاردىڭ حالقىمەن پارا-پار دەۋگە بولادى.
ال شەجىرەگە كوز سالساق, وسىدان 80 جىل بۇرىن ۋنيۆەرسيتەتتى قۇرۋعا اتسالىسقان وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى تىم از ەدى. باستاپقىدا فيزيكا-ماتەماتيكا جانە بيولوگيا فاكۋلتەتتەرىنە 54 ستۋدەنت قابىلدانعان ەكەن.
قالاي دەسەك تە, قادىرىن بىلگەن ستۋدەنتكە قازۇۋ قالاشىعى – ءتاڭىردىڭ بەرگەن تارتۋى. ماسەلەن, جۋىردا عانا پايدالانۋعا بەرىلگەن «كەرەمەت» اتتى ستۋدەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى مەن جاڭادان سالىنعان ءال-فارابي اتىنداعى الىپ كىتاپحانا – ءبىز كورمەگەن يگىلىكتەردىڭ قاتارىندا. اقيقاتىن ايتۋ كەرەك قوي, بۇل كىتاپحانا وڭتۇستىك استاناداعى قر ۇلتتىق كىتاپحاناسىنان دا ەڭسەلى ءارى بۇل نىساندار – قازۇۋ-ءدى ينتەللەكتۋالدىق قالاعا اينالدىرعان ستۋدەنتتىك ءومىردىڭ جاڭا ستاندارتتارى دا!
قازىر بۇكىل تمد كەڭىستىگىندە «كەرەمەت» سياقتى ستۋدەنتتەرگە قىزمەت كورسەتەتىن, اۋماعى 7300 شارشى مەتردى الىپ جاتقان ورتالىق بىرەۋ عانا. بۇل كەشەندە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ ۇدەرىستەرىن مۇلتىكسىز قاداعالايتىن تىركەۋ-كەڭسەسىنەن باستاپ, بۋحگالتەريا, تولقۇجات بەرۋ كەڭسەسى, تاجىريبەدەن ءوتۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋعا قاتىستى كەز كەلگەن جەدەل اقپارات الۋعا مۇمكىندىكتەر جاسالعان. مەديتسينالىق دياگنوستيكالىق بولىمشە زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان.
ايتىپ وتىرمىز عوي, ستۋدەنتكە عانا ەمەس, مۇندا ادام جانىنا كەرەكتىڭ, وسى زامانداعى قىزمەتتىڭ بارلىق ءتۇرى تابىلادى. قالاشىقتان قارىس قادىم دا شىقپاي-اق, بۇكىل شارۋاڭدى تىندىرۋعا بولادى.
ارداگەرلەر – اقىل-وي قازىناسى
«وتكەنگە توپىراق شاشساڭ, بولاشاق ساعان تاس اتادى» دەيتىن اقىن راسۋل عامزاتوۆشا ايتقاندا, وتكەنگە تاعزىم ەتىپ, ونى كەلەشەككە ۇلگى ەتىپ وتىرۋ دا جاستارعا ونەگە.
ۋنيۆەرسيتەت ءوز اتىنا جاراسار تىرلىكتەر اياسىندا «قاريالار – التىن قازىنا» اتتى مەرەكەلىك كۇندى ۇيىمداستىرىپ, الدىمەن وسى ۋنيۆەرسيتەتكە عۇمىرلارىن سارپ ەتكەن اقساقالدارىنىڭ اق باتاسىن الىپ, ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى, اكادەميك عالىم مۇتانوۆ ۇستازدار قاۋىمىن «قازۇۋ-گە 80 جىل» مەرەيتويلىق مەدالىمەن ماراپاتتاپ, ەستەلىك سىيلىقتار تابىستاعان بولاتىن.
مۇنى بولە-جارىپ ايتىپ وتىرعانىمىز, قازىر ەل ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىنداعى بەلگىلى تۇلعالار مەن ەلجاندى ازاماتتار وسى ارداگەر-ۇستازداردان ءدارىس العان شاكىرتتەر. وسىنداي مەرەيلى كۇنگە جەتىپ, ماراپاتتالعان ۇستازدار قاتارىندا: سۇلتان سارتاەۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, مايا شىعاەۆا, ءابىلفايىز ىدىرىسوۆ, زۇلحايىر مانسۇروۆ, اجار جۇبانوۆا, كەڭەسباي قوجاحمەتوۆ, ۆيكتور لي, ۇمبەتباي ۋايدين, تورەعالي قاراتاەۆ, وتەعالي شەدەنوۆ, مانۋار تاپاتاەۆا, حابيبۋللا وسپانوۆ, سۇلتان نىسانباەۆ, روزا ۋتەشەۆا, جاسۇلان سادىقوۆ, يسا بايتۋلين, بەگالى ايتقوجا, كۇلاش داۋىتباەۆا, ساعىمباي قوزىباەۆ, تامارا ماكسيموۆا, شوتا ءۋاليحان, ساكەن قاناعات ۇلى, ليۋبوۆ سۋحوۆا سىندى اياۋلى جاندار بار. بۇلاردىڭ ارقايسىسى ءوز الدىنا ءبىر-ءبىر جەكە مەكتەپ.
مايدان ءۇشىن مەيىربيكەلەر, دارىگەرلەر, راديست-وپەراتورلار, رەنتگەنولوگتار, اۋدارماشىلار دايارلادى
قاراپ وتىرساق, ۋنيۆەرسيتەت تاريحىندا ۋاقىتتىڭ دا ىزدەرى جاتىر. ماسەلەن, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا ۋنيۆەرسيتەت قىسقارتىلعان باعدارلامالارعا كوشىپ, ەڭ الدىمەن مايدان ءۇشىن ماماندار دايىنداۋعا تۋرا كەلگەنىن بۇگىندە كوبىمىز بىلە بەرمەيتىنىمىز راس.
ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى قازمۋ-گە رەسەي, ۋكراينا, بەلورۋسسيانىڭ ۇزدىك عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى جانە زەرتحانالارى ورنالاستىرىلىپ, ايتۋلى وقىمىستىلار شوعىرلانعان. ناتيجەسىندە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كوكجيەگى كەڭەيە تۇسەدى. ماسەلەن, حيميا فاكۋلتەتىندە كوپتەگەن تەحنيكالىق مەكەمە مەن اسكەري بولىمشەلەردىڭ كەڭەس بەرۋ ورتالىعى, اسكەري حيميانىڭ عىلىمي مەكتەبى اشىلادى. سوعىستان سوڭ فاكۋلتەتتەردىڭ سانى كوبەيىپ, اسپيرانتۋراعا قابىلداۋ قاتارى وسە ءتۇستى. جاڭا وقۋ عيماراتتارى سالىندى, بيوستانتسيا, بيولوگيالىق مۇراجاي قۇرىلدى.
تاۋەلسىزدىك بەدەرىندە, 1991 جىلدان باستاپ, ۋنيۆەرسيتەت ۇلى ويشىل ءابۋ ناسىر ءال-فارابي ەسىمىمەن اتالىپ, 1993 جىلى ۋنيۆەرسيتەت دەربەس مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورنى دارەجەسىن يەلەنىپ, كەيىن ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستانداعى ءبىرىنشى وقۋ ورنىنا ماڭىزدى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت مارتەبەسى بەرىلدى. كادرلاردى دايىنداۋدا ەكى ساتىلى «باكالاۆريات – ماگيستراتۋرا» جۇيەسىنە اۋىسىپ, ۋنيۆەرسيتەت قۇرامىندا عزي جۇيەسىن جانە تەحنولوگيالىق پارك قۇرۋدىڭ العاشقى قادامدارى جاسالدى.
ۇلى حارتياعا ءبىرىنشى بولىپ قول قويدى
سول سياقتى قازۇۋ ەلىمىزدە العاشقى بولىپ 2003 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە بولونيا قالاسىندا (يتاليا) الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قويادى. سول ارقىلى قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارى جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ ەۋروپالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ەندى.
وسى كەزدە قازۇۋ قالاشىعىنىڭ ەكىنشى كەزەكتەگى قۇرىلىسى باستالىپ, جاڭا وقۋ عيماراتتارى پايدالانۋعا بەرىلدى. وسىنشاما اۋقىمدى تىرلىكتەردىڭ ىسكە اسۋىنا ۋنيۆەرسيتەتتى ءو.جولداسبەكوۆتەن كەيىن باسقارعان رەكتورلاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا ەڭبەكتەرى زور ەكەندىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.
الەمدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە قابىلدانعان تالاپتارعا جاقىنداي ءتۇسۋ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا AQUIN جانە ءASIىN جەتەكشى شەتەلدىك اگەنتتىكتەردەن حالىقارالىق اككرەديتتەرىن الۋعا مۇمكىندىك بەردى. حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋدىڭ ءبىر بەلگىسى – قوسديپلومدىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسۋى بولدى.
وسىلايشا ۋنيۆەرسيتەت بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋننىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان «اكادەميالىق ىقپال» باعدارلاماسىنا قابىلدانعان بىردەن-ءبىر جوعارى وقۋ ورنىنا اينالدى.
مۇنىڭ ءبارى قازىر قازۇۋ-ءدى تابىسى تولىمدى, بىرەگەي قۇبىلىسقا اينالدىرىپ وتىر. ءبىر عانا مىسال, بۇگىنگى تاڭدا QS حالىقارالىق اگەنتتىگىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا الىس-جاقىن شەتەلدەردەگى ءىرى جوعارى وقۋ ورىندارى قازۇۋ-مەن الىس-بەرىستى, بارىس-كەلىستى دامىتۋعا مۇددەلى.
سول سياقتى وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ نوبەل سىيلىعى لاۋرەاتتارىمەن كەزدەسۋى يگى داستۇرگە اينالعان.
وسى ارادا قازۇۋ ستۋدەنتتەرى العاش رەت «UNIFORM Project» حالىقارالىق كونسورتسيۋم اياسىندا توكيو ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرگە ءبىرىنشى قازاقستاندىق نانوسپۋتنيكتى جاساۋدى ىسكە اسىرۋعا كىرىسكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل جۇمىس وزگە دە جوبالارمەن بىرگە ەكسپو-2017 كورمەسىندە ۇسىنىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
جۇمىس بەرۋشىلەر قازۇۋ تۇلەكتەرىن باعالايدى
بۇگىندە قازۇۋ ديپلومى بىرنەشە ماماندىقتار بويىنشا الەمدەگى بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەر – لوتارينگيا ۋنيۆەرسيتەتى, ستراسبۋرگ مەنەدجمەنت مەكتەبى, ۆالەنسيا پوليتەحنيكالىق, لانچجوۋ ۋنيۆەرسيتەتى سياقتى ايتۋلى ءبىلىم وردالارىنىڭ دەڭگەيىنە جەتتى.
بەتكە ۇستار ۋنيۆەرسيتەتىمىزبەن الەمنىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى ارىپتەس بولۋعا مۇددەلى بولىپ وتىرعاندا, تەك ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار عانا ەمەس, باكالاۆرياتتاعى ستۋدەنتتەر دە بارىپ ءبىلىم الا الادى. سوڭعى ءۇش جىلدا الەمدەگى بەدەلدى وقۋ ورىندارىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 3,5 مىڭ ستۋدەنتى ءبىلىمىن بايىتۋعا مۇمكىندىك الدى.
قازىر ۋنيۆەرسيتەتتە 30 شاقتى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن ورتالىقتار جۇمىس اتقارادى. مۇندا ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە تولىق مۇمكىندىكتەرى بار. ستۋدەنتتىك بيزنەس-ينكۋباتورلار قارقىندى جۇمىس ىستەۋدە.
ەۋروپالىق وداق جوعارى رانگى ساراپشىلارى باعالاۋىنشا, قازۇۋ عىلىمي-تەحنيكالىق جانە يننوۆاتسيالىق الەۋەتى بويىنشا قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا تەڭدەسسىز كوشباسشى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان عىلىمي الەۋەتىنىڭ مويىندالۋىنىڭ تاعى ءبىر بەلگىسى قازۇۋ-دە الەمگە تانىمال «Hewlett-Packard», «Cisco», «Konica minolta», «Microsoft», «Intel» كومپانيالارىنىڭ وقۋ-عىلىمي ورتالىقتارى مەن زەرتحانالارىنىڭ اشىلۋى.
ەڭ باستىسى, ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم ىزدەگەن جاستىڭ ءبىلىمىن تەرەڭدەتىپ, عىلىم ىزدەگەن تۇلەكتەردىڭ جۇمىستارىن ىلكىمدى عىلىمي-زەرتتەۋلەرگە اينالدىرۋ ءۇشىن بارلىق ۇيلەستىرۋ, وقىتۋ جۇمىستارى جولعا قويىلىپ كەلەدى.
گرانتتىق قارجىلاندىرۋدىڭ 10 پايىزى ستۋدەنتتەر قولعا العان عىلىمي جۇمىستاردى قولداۋعا بولىنەدى, ياعني جىل سايىن 400 ملن. تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالادى. مۇنىڭ ءبارى ەرتەڭ ستۋدەنت ديپلوم الىپ شىققاندا جۇمىس ىزدەپ جۇرمەي, كىشى يننوۆاتسيالىق كاسىپورىن اشىپ, جۇمىس بەرۋشىگە اينالۋى ءۇشىن جاسالۋدا.
مىناداي باسەكەلى زاماندا جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان قازۇۋ بىتىرگەندەردىڭ سۇرانىسقا يە بولۋى دا كوپ جايدى اڭعارتپاي ما؟!
قازۇۋ تۇلەكتەرى بۇگىندە وندىرىستە, عىلىمدا, بيزنەستە جەتەكشى ءرول اتقاراتىنىن ايتساق, ونىڭ مىسالى بىرنەشە تومعا جۇك بولارى ءسوزسىز. ءىس تەتىگىن بىلەتىن تانىمال تۇلەكتەردىڭ كوپشىلىگى بۇگىندە تۇلەكتەر قاۋىمداستىعى جۇمىسىنا تارتىلعان, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اجەتىنە جاراپ, مۇقتاجدىعىنا بولىسادى.
بۇۇ جاھاندىق سامميتىندە ءوز سەكتسياسىن اشقان تمد ەلدەرىندەگى جالعىز ۋنيۆەرسيتەت
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, قازۇۋ ورتالىق ازياداعى حالىقارالىق جوو-لار قاۋىمداستىعى قۇرامىنا ەنگەن جانە قازاقستانداعى ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىنان بۇۇ «اكادەميالىق ىقپال» باعدارلاماسىنا مۇشە جالعىز ۋنيۆەرسيتەت بولعاندىقتان, وعان وسى باعدارلاما اياسىندا تۇراقتى دامۋ بويىنشا بۇۇ حابىن باسقارۋ سەنىمى جۇكتەلگەن.
سول سياقتى ۋنيۆەرسيتەتتە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە دە ۇلكەن ماڭىز بەرىلەدى. سوڭعى ەكى جىلدا جاڭا 270 جۇمىس ورنى اشىلعان. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 127 قىزمەتكەرى مەن وقىتۋشىلارى الماتىداعى «اقكەنت» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنەن جاڭا پاتەر كىلتتەرىن الدى. جىل سايىن تالانتتى ستۋدەنتتەردى قولداۋعا 30 ميلليون تەڭگەدەن جوعارى كولەمدە اتاۋلى دەمەۋشىلىك شاكىرتاقى بەرىلەدى.
كۋراتورلار ينستيتۋتى دامۋ ۇستىندە, سونىڭ اياسىندا ستۋدەنتتىك توپتارعا وقىتۋشىلار پەداگوگيكالىق تالىمگەرلىك جاسايدى. قازۇۋ-دە الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە كەڭ تارالعان ءارى قولداۋ تاپقان ستۋدەنتتەرمەن كلۋبتىق جۇمىس فورماسى دا قولعا الىنىپ جاتىر.
بەتكە ۇستار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتەرى سپورت جاعىنان دا اقساعان ەمەس. قازۇۋ ءۇش ماۋسىم قاتارىنان ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا جازعى ۋنيۆەرسيادادا جەڭىمپاز اتاندى. ۋنيۆەرسيتەت تاريحىندا ءبىرىنشى رەت سپورتپەن اينالىساتىن 11 ستۋدەنت لوندونداعى وليمپيا ويىندارىنا قاتىسسا, ستۋدەنت سۆەتلانا پودوبەدوۆا اۋىر اتلەتيكا بويىنشا وليمپيادا چەمپيونى اتاعىن جەڭىپ الدى.
ورتالىق ازيادا تەڭدەسى جوق كىتاپحانا
قازۇۋ قالاشىعىندا سوڭعى كەزدە بوي كوتەرگەن ەڭسەلى عيمارات – ورتالىق ازيادا تەڭدەسى جوق جاڭا بەس قاباتتى ءال-فارابي عىلىمي كىتاپحاناسى.
ءسانى دە ءمانى دە كەلىسكەن ءال-فارابي كىتاپحاناسى مەن مۇراجايىن كورىپ, ديزاينىنا كوڭىلىمىز تولىپ, قازۇۋ-گە الەمنىڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ ءۇردىسىن الىپ كەلىپ جاتقان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنا ريزا بولعانىمىزدى ايتۋ پارىز.
كىتاپحانا كولەمى 19 مىڭ شارشى مەتردى الىپ جاتىر, 60, 100, 300 ادامدىق ءۇش بىردەي ءماجىلىس زالى بار. ءبىرىنشى قاباتىندا 1000 شارشى مەترلىك ءال-فارابي مۇراجايى ورنالاسقان, ەكىنشى قاباتىندا ستۋدەنتتەرگە ارنالعان 1700 ورىندىق اتشاپتىرىم وقۋ زالى, ءۇشىنشى قاباتىندا كومپيۋتەر زالدارى ورىن تەپكەن. قازىردىڭ وزىندە ءزاۋلىم كىتاپحانانىڭ 2,5 ميلليون تومدىق كىتاپ قورى بار كورىنەدى.
ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى عالىم مۇتانوۆ جاس عالىمدار مەن ماگيستارانتتار ءۇشىن 500 ورىندىق جانە شەتەلدەردەن ءدارىس وقۋعا شاقىرىلاتىن پروفەسسورلارعا ارنالىپ 4500 شارشى مەترلىك جاڭا جاتاقحانا سالىنىپ جاتقانىن جەتكىزدى. رەكتور ىرگەتاسى قالانىپ قويعان قوناقۇي تەكتەس جاتاقحانالاردا زامانا يگىلىكتەرىنىڭ ءبارى دە بولاتىندىعىن ايتادى.
سول سياقتى ءبىلىم مەن دەمالىستى ۇشتاستىرىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى ۇمىت قالدىرماۋعا ۇمتىلعان قازۇۋ قولعا العان جاڭا جوبانىڭ ءبىرى – جابىق 25 مەترلىك باسسەينىن ىسكە قوساتىن كۇن دە جاقىنداپ كەلەدى. وعان قوسا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قىرعىز ەلىندەگى ىستىقكول جاعاسىندا 5 قاباتتىق دەمالىس ورنىندا ءبىر مەزگىلدە 361 ستۋدەنتى مەن وقىتۋشىلار دەمالا الادى. بيىل الەمدىك ستاندارتتىق ساپاعا ساي قىزمەت كورسەتەتىن مەديتسينالىق دياگنوستيكالىق ورتالىق قولدانۋعا بەرىلمەك. الەمدىك تاجىريبە نەگىزىندە ۋنيۆەرسيتەتتى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرەتىن يننوۆاتسيالىق جانە بيومەديتسينالىق ەكى ءىرى كلاستەر جاسالۋدا. بۇعان مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك قاعيداسى پايدالانىلىپ, وڭتۇستىك كورەيانىڭ, گونكونگ جانە سينگاپۋردىڭ جەتەكشى كومپانيالارى تاراپىنان جارتى ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ جاتىر.
«يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركىنىڭ» ارىپتەسى
جاڭالىققا ءبىر تابان جاقىن ادام الماتىداعى «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» اتاۋىنا يە, قالادان 25 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى الاتاۋ كەنتىندە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى بار ەكەنىن بىلەدى.
قىسقاسى, مەملەكەتىمىز ءۇشىن ماڭىزدى فاكتور – عىلىم مەن ءبىلىمدى بىرىكتىرۋ بولىپ تۇرعاندا, «الاتاۋ» يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى دامۋىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىن 2014 جىلدان باستاپ قازۇۋ بازاسىندا جۇزەگە اسىرۋ شەشىمى ۇلكەن ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە ەكەندىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتۋىمىز قاجەت.
وعان قوسا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاڭا فورماتسياسىن جاساۋ ماقساتىندا قازۇۋ بيىل «اl-Farabi university smart city» عىلىمي-يننوۆاتسيالىق جوباسىن ىسكە قوستى. قاراپ وتىرساق, XXI عاسىردا ۋنيۆەرسيتەت قالالارىنىڭ ايماقتىق جاعدايى ۇزدىك ينفراقۇرىلىمدارمەن, قارجىلىق جانە ماتەريالدىق رەسۋرستارمەن عانا انىقتالمايتىندىعىن كورسەتىپ وتىر. وعان قوسا زامانا تالابى زاماناۋي ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جوعارى رۋحاني جانە ادامگەرشىلىك دەڭگەيدى مەڭگەرۋدى دە مەڭزەۋدە.
سونىمەن, 2020 جىلدارعا قاراي ەلىمىزدىڭ كەمىندە, ەكى جوعارى وقۋ ورنى الەمنىڭ ۇزدىك توپ ۋنيۆەرسيتەتتەرى رەيتينگىنىڭ قاتارىنا ەنۋى قاجەت بولسا, «Al-Farabi university smart city» جوباسى ەل پرەزيدەنتى العا قويعان وسى مەملەكەتتىك ماڭىزدى تاپسىرمانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ مەتودولوگيالىق نەگىزىنە اينالماق.
وسى ۋاقىتقا دەيىن الەمنىڭ ەڭ ءىرى 400 ۋنيۆەرسيتەتىمەن ارىپتەستىك ورناتىپ ۇلگەرگەن قازۇۋ جاھاندىق ماسەلەلەر توعىسقان الاڭعا اينالدى. ماسەلەن, مامىر ايىندا ۋنيۆەرسيتەتتە ازيا ايماعى ەلدەرى ۋنيۆەرسيتەتتەرى رەكتورلارىنىڭ ءىىى فورۋمى وتكەنىن قاپەرگە الا كەتۋ كەرەك.
ازيا دامۋ بانكىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, رەسپۋبليكا جوعارى وقۋ ورىندارى جۇرگىزىپ جاتقان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ تەڭ جارتىسى قازۇۋ-گە تيەسىلى. ال ەندى, الەمدىك جوعارى رەيتينگتى عىلىمي جۋرنالداردا جارىق كورگەن قازاقستان عالىمدارى ماقالالارىنىڭ جالپى سانىنىڭ تورتتەن ءبىرى – قازۇۋ ۇستازدارىنىڭ ۇلەسىندە. بۇل دەرەكتەردى دە ءارى قاراي ساندارمەن, ناقتى مىسالدارمەن دايەكتەي بەرۋگە بولادى.
ەڭ باستىسى, ۋنيۆەرسيتەت ءوزىنىڭ دامۋ داڭعىلىنا ءتۇستى, ۇلتتىق ءبىلىم برەندىنە اينالىپ, باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنا تاعىلىم بولا الاتىن ىلكىمدى ىستەرىمەن ىلگەرىلەۋگە كوشتى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.