ءبىر قاراعاندا ارحيۆ – جاندى تىرلىكتىڭ جانسىز دەرەگى سىندى. بىراق بۇل سىرت كوزگە عانا. اسىلىندا, ارحيۆ الەمى تەرەڭىنە بويلاپ, ءجىتى ۇڭىلەتىن زەردەلى يەسىنە كەزىكسە, وعان دا ءتىل ءبىتىپ سويلەيدى. سودان عوي, ءارحيۆتى شەجىرە-كەنىش دەيتىنىمىز.
مەملەكەتتىك ارحيۆ قورىنا قاتىستى قۇجاتتار بۇكىل حالىقتىڭ ورتاق دəۋلەتى. ونىڭ مۇقيات سۇرىپتالىپ, ەكشەلىپ, اقاۋ كورمەي ساقتالۋىنا جاعداي تۋعىزۋ – ءəربىر مەكەمە مەن ۇيىمنىڭ مىندەتى. سول مىندەتتى كوتەرىپ جۇرگەن استانا قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى بۇگىندە وقۋشىلارمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ جاتىر. جاقىندا ولار «قادىر مىرزا ءالى» اتىنداعى BINOM SCHOOL مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ وقۋشىلارىن قوناققا شاقىرىپ, تاريحي دەرەكتەرمەن تانىستىردى.
الدىمەن مەكەمە قىزمەتكەرلەرى وقۋشىلارعا ارحيۆ قويماسىن ارالاتىپ, «XX عاسىردىڭ 20-30 جىلدارىنداعى قازاقستان» تاقىرىبى بويىنشا قۇندى قۇجاتتاردى كورسەتتى. مۇندا كەڭەس وكىمەتىنىڭ قازاقستاندا ورناۋى, الاش پارتياسىنىڭ قىزمەتى, 1930-1940 جج. قۋعىن-سۇرگىن, قىرعىز (قازاق) اكسر-ءنىڭ قۇرىلۋى, قازاق كسر-ءنىڭ قۇرىلۋى تۋرالى ماڭىزدى ماعلۇماتتار ۇسىنىلدى.
ارحيۆ قويماسىنىڭ قىر-سىرلارىمەن تانىسۋ بارىسىندا جاس وقىرماندارعا كونە قولجازبالاردىڭ قالاي ساقتالعانى جايىندا اقپاراتتار بەرىلدى. سونداي-اق ەلوردانىڭ ەجەلگى تاريحى باياندالدى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قالالىق ارحيۆ ۇجىمى جاس قوناقتارعا جاڭادان جارىق كورگەن «قاراقويىن بولىسىنا قاتىستى كەيبىر ارحيۆ دەرەكتەرى جيناعى» كىتابىن سىيعا تارتتى.