ىرگەسى ەندى قالانعان جەتىسۋ وبلىسىندا ەڭبەك داۋى ەل ىشىندە كەلىسپەۋشىلىكتىڭ ءبىر تۇيتكىلى بولىپ وتىر. جاسىراتىنى جوق, شەتەلدىك ينۆەستورلار مەن جەرگىلىكتى حالىق اراسىندا تۋىنداعان كەلەڭسىزدىكتەر كوبىنە جەرلەستەرىمىزدىڭ جايىن كۇيتتەگەنىمەن, ەڭبەك قاتىناسىنا ەداۋىر سەنىمسىزدىك ۇيالاتتى. وعان دالەل الماتى – وسكەمەن – قالباتاۋ باعىتىنداعى اۆتوباندى سالۋ كەزىندەگى جاعداي, كەربۇلاق اۋدانىنداعى «Alacem» جشس-نىڭ تسەمەنت زاۋىتىنداعى داۋ-شارعىلار. ودان بولەك قانشاما ماسەلە ەتەكتەن تارتۋدا.
«قابىرعانىڭ دا قۇلاعى بار» دەپ قاتتى سويلەۋگە باتپايتىن قازاقتىڭ قايىرىمدى ادەتىنە باسقانىمىزبەن, كوڭىلدە تۇرعان كوپ كۇمان كەشىكپەي سىرتقا شىعارى انىق. ءبىز جازباساق تا ەلدىڭ قۇلاعى تۇرىك, اعىل دا تەگىل اقپارات اعىنىن اۋىزدىقتاۋ مۇمكىن ەمەس. قاراڭىزشى, «قاينار» اكب» جشس-داعى كاسىپورىن مەن الماتى وبلىستىق كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك, اقسۋ اۋدانى قىزىلاعاش اۋىلىنداعى ميللياردتاعان تەڭگە قارجى شىعىندالعان اسىل تۇقىمدى سيىرلارعا قاتىستى ورىن العان كەلەڭسىزدىك, وبلىس ورتالىعىنداعى زاڭسىز بەرىلگەن تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى, كەربۇلاق اۋدانىنداعى مەكتەپ ديرەكتورى مەن ۇستازدار اراسىنداعى تەكەتىرەس وبلىستى اتتاپ, رەسپۋبليكاعا شارلاپ كەتتى. بۇل ماسەلەلەردىڭ باسىندا ەڭبەك داۋى جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ونى قوعامنىڭ ساناسىنان سۋىرىپ الىپ كورىڭىز.
جاقىندا ءوڭىر ورتالىعى تالدىقورعاندا مىڭداعان جەر تەلىمىن بىرەۋلەردىڭ زاڭسىز يەمدەنىپ وتىرعانى بەلگىلى بولدى. ولاردىڭ بىردە-ءبىرىنىڭ قۇجاتى جوق. بۇل كەلەڭسىزدىك ارنايى اەروعارىش زەرتتەۋى ارقىلى انىقتالعان. مۇنان باسقا ءبىلىم, دەنساۋلىق, سپورت, تاعى دا باسقا سالادا ورىن العان ەڭبەك داۋلارى دا قوردالانعان ماسەلەنىڭ كوپ ەكەندىگىن كورسەتۋدە. ال اشۋىن سىرتقا شىعارا الماي, ىشىنەن تىنىپ جۇرگەن ەڭبەك ۇجىمدارىنداعى نارازىلىق قانشاما؟ شيقاننىڭ دا جارىلاتىن كەزى بولادى. سوندىقتان وسىنداي تالاس-تارتىستى بولدىرماۋ ءۇشىن ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەيتىن, ءار ادام ەڭبەگىنە قاراي ناپاقا تاباتىن تەپە-تەڭدىكتى قالىپتاستىرۋ كەرەك.
ەلىمىزدە وسىنداي قايشىلىقتاردى مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشى, كاسىپوداق سياقتى ۇشجاقتى كەلىسىم ارقىلى شەشىپ وتىرۋ ماقساتىندا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. مۇندا الەۋمەتتىك ارىپتەستىك, ۇجىمدىق شارت, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى, قۇقىقتىق جۇمىس ارقىلى ەڭبەك داۋلارى شەشىلەدى. بۇگىندە وبلىستاعى وسىنداي جۇمىسپەن اينالىساتىن الماتى وبلىستىق كاسىپوداقتار ورتالىعىندا 12 سالالىق كاسىپوداق, 708 كاسىپوداق ۇيىمى, 92 مىڭنان اسا كاسىپوداق مۇشەسى بار. ولار جىل بويى «الەۋمەتتىك ارىپتەستىك», «نولدىك جاراقاتتانۋ-Vision Zero» تۇجىرىمداماسىن, «حالىقتىق باقىلاۋ», «قالىڭ قالاي, باستاۋىش؟», «تاتۋلاسۋ ورتالىعى», تاعى دا باسقا جوبالار بويىنشا شيەلەنىستەرىن رەتتەپ, ەڭبەك قاتىناستارىن باقىلاپ, جازاتايىم وقيعالاردىڭ الدىن الۋعا تىرىسىپ كەلەدى.
ماسەلەن, بىلتىر وبلىستا ەڭبەك قىزمەتىمەن بايلانىستى 12 جازاتايىم وقيعا ورىن الىپ, 26 جۇمىسكەر زارداپ شەكسە, ونىڭ ىشىندە 2 ادام قايتىس بولعان. وبلىستىق كاسىپوداق ورتالىعىندا ءارتۇرلى سيپاتتاعى 37-دەن استام ءوتىنىش قارالىپ, 32-ءى وڭ شەشىمىن تاۋىپتى. جالاقى, الەۋمەتتىك كومەك سياقتى ءتۇرلى ساۋال بويىنشا 61 ادام جۇگىنگەن.
سونداي-اق كاسىپوداقتار ورتالىعىنا قاراستى كاسىپوداق ۇيىمدارىندا ەڭبەك داۋلارىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمەن بىرلەسە 4 باستاۋىش ۇيىمداعى ەڭبەك داۋىنىڭ سيپاتى سارالانعان. وڭىردەگى كاسىپوداق ۇيىمى بار مەكەمە-كاسىپورىنداردا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ بويىنشا 610 وندىرىستىك كەڭەس قۇرىلىپ, 932 تەحنيكالىق ينسپەكتور قوعامدىق نەگىزدە جۇمىسقا تارتىلعان. ارينە, ەڭبەك داۋلارىن شەشۋدە جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بىراق...
ستاتيستيكا دەرەكتەرى بويىنشا, وڭىردە 25 129 جەكەمەنشىك كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 125-ءى ءىرى, 535-ءى ورتا, 24 469-ى شاعىن كاسىپورىن ساناتىندا. سولاردىڭ قاتارىندا وبلىستىق ۇشجاقتى كوميسسيا تەك 17 087 شاعىن, ورتا جانە ءىرى كاسىپورىنمەن ۇجىمدىق شارت جاساسقان. دەسە دە, كاسىپوداق ورتالىقتارىن شەتىنەن سۋدان تازا, سۇتتەن اق دەي المايمىز. ولاردىڭ اراسىندا دا باسقالاردىڭ قاس-قاباعىن باعىپ, ىڭعايىنا ءيىلىپ تۇراتىندار جوق ەمەس.
ناقتىلى جاعدايدى ساراپتاپ كورگەندە, كاسىپوداق ورتالىعى جوق نەمەسە ۇشجاقتى كوميسسيامەن كەلىسىمشارت جاساسپاعان ءار دەڭگەيدەگى كاسىپورىندارداعى جۇمىسشىلار «قورعانسىزدىڭ كۇيىن» كەشىپ ءجۇر. ويتكەنى ولار كوپ جاعدايدا وزدەرىنىڭ قۇقىعىن قورعاي الماي, ەڭبەك جاعدايىندا جاراقات الۋ نەمەسە باسقا دا كەلەڭسىزدىكتەرگە ۇشىراعاندا اقىسىن تالاپ ەتە الماي, جالاقى, الەۋمەتتىك كومەك, مەملەكەتتەن بەرىلەتىن باسقا دا جەڭىلدىكتەرگە قول جەتكىزە الماي قينالادى. ءتىپتى ەڭبەك قاتىناسىنداعى تەڭسىزدىك بارعان سايىن ۋشىعىپ بارادى.
باسقاسىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, ءبىر ۇجىمدا 30 جىل ەڭبەك ەتكەن ادام كەشە عانا جۇمىسقا تۇرعان جاس مامانمەن بىردەي جالاقى الادى, ۇجىمداردا قىزمەتشىلەرگە ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ بويىنشا ەشقانداي دا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلمايدى. باسشى مەن قاراپايىم قىزمەتكەر اراسىنداعى تۇرعىن ءۇي, كولىك, جالاقى, باسقا دا الەۋمەتتىك كومەكتىڭ پارقى جەر مەن كوكتەي. مەملەكەتتىك ماراپات الساڭ دا ونىڭ كوك تيىندىق قۇنى جوق. ايتا بەرسەڭ, كوبەيە تۇسەتىن تەڭسىزدىكتەر قازىرگى قوعامنىڭ دەرتىنە اينالدى.
ءيا, قوعامدا ورىن العان تولقۋلار, ەرەۋىلدەر, شەرۋلەردىڭ ءتۇپ توركىنى وسىدان شىعىپ وتىر. سوندىقتان ءار مەكەمە, كاسىپورىن, ۇجىمدا قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىعىن قورعايتىن وبلىستىق, اۋداندىق ۇشجاقتى كەلىسىم كوميسسياسىمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن, ءوز ۇجىمىنىڭ باسشىسىنا باعىنبايتىن ورتالىقتار قۇرىلىپ, ولاردىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرى تۇراقتاندىرىلعانى ءجون. سوندا عانا مەملەكەت باسشىسى ءوزى ايتقانداي, ادىلەتتى قازاقستان ورناماق. وسىنى ەسكەرگەنىمىز ابزال.
جەتىسۋ وبلىسى