ەرەكشە بالا ءھام سۋ تەراپياسى

وسى ورايدا كەيىنگى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە اۋتيستىك بەلگى­لەرى بار بالالارعا ارنال­عان ورتالىقتار اشىل­عانى ءما­لىم. ەرەكشە بالالاردىڭ ءوزى قۇرال­پاس بالالارمەن ارالاسىپ, الەۋمەتكە ۇيرەنۋى ءۇشىن ارنايى جوبالار دا قولعا الىندى. سونىڭ ءبىرى – قارا­عاندى وبلى­سىنداعى قاناتقاقتى جوبا. جوبا اياسىندا اۋتيستىك بەلگى­لەرى بار بالالاردى جۇزۋگە جات­تىقتىرۋ جول­عا قويىلدى.

مۇنداي جوبا وزگە وڭىر­لەردە جوق. اتالعان ماقسات­قا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس بويىنشا 49 ملن تەڭگە ءبولىندى. 10 جاتتىقتىرۋشى ماسكەۋ قالاسىنا بارىپ, ارنايى وقىپ كەلدى. قازىر ولار قارا­عاندى, تەمىرتاۋ, ساران قا­لا­­لارىندا 90 بالانى جات­تىق­تىرادى. ءالى دە 60 بالانى جۇزۋگە تارتۋ جوس­پاردا تۇر. سوعان سايكەس 5 جات­­تىقتىرۋشىنى وقىتۋ دا مىندەت ەتىپ قويىلدى. وبلىس باس­شىلىعى جەكەلەگەن ءجۇزۋ باسسەيندەرىمەن كەلىسە وتىرىپ, جوبانىڭ جالعاستى بولۋىن كوزدەيتىنىن ايتقان ەدى.

سوڭعى جىلدارى عىلىم مەن مەديتسينا اۋتيست بالا­لارعا سۋدىڭ اسەرىنىڭ مول ەكەن­دىگىن ايتىپ ءجۇر. ءتىپتى سەرفينگ ارقىلى ەرەكشە بالالاردى ء«وز» الەمىنەن سۋىرىپ الۋعا جاسالعان ارەكەتتەردىڭ تيىم­دىلىگى اشىق رەسۋرستاردا جاريا­لان­عان.

ينتەرنەت كەڭىستىگىندە سىرىن تۇسىندىرۋگە تىرىسقان زەرت­تەۋلەر دە بارشىلىق. ولار­دىڭ ايتۋىنشا, سۋ بالا­نىڭ ۆيزۋال­­­دى قابىل­داۋىن كۇشەيتە تۇسەدى. سول ارقىلى بالادا وعان قاجەتتى ناقتىلىقتى ارتتىرادى. شە­تەل­دىك عالىمداردىڭ ما­لىم­دەمەلەرىندە, سۋ بالا­لار­عا قاۋىپسىز جانە ولاردى قولدايتىن ورتا رەتىندە ەلەس­تەي­دى. سۋ قىسىمى بالالاردى قۇشاقتاپ العانداي اسەر ەتەتىن بولسا كەرەك. ياعني تۇسىنىكتى تىلمەن ايتقاندا قۇشا­عىنا الىپ, جان بالاسىنا جاپا شەك­تىر­مەيتىندەي كۇي سىيلايتىن سەكىلدى.

يللينويس ۋنيۆەرسيتەتى جا­نىنداعى بەكمان ينستيتۋ­تى­نىڭ عالىمى ۋيليام گري­نوۋ­دىڭ پىكىرىنە قارا­عان­دا, ءجۇزۋ, سەرفينگ, پادلبوردينگ سەكىلدى نەگىزگى قوزعا­لىس داعدىلارىن مەڭگەرۋ ادام­نىڭ جۇيكە جۇيەسىنە ءتۇرلى ىقپال ەتەدى. مىسالى, ميداعى ماڭىزدى نەيروندار ورنالاسقان بولىكتەرگە قاننىڭ كەلۋىن ارتتىرادى. بۇل بولسا, ميدىڭ الدىڭعى بولىگىندەگى انومالدىق قۇرىلىمداردىڭ قايتا قۇرىلۋىنا ىقپال ەتەدى.

بۇعان قوسا, باسقا دا زەرت­تەۋ­لەر سۋدىڭ اۋتيست بالا­­لاردى ەموتسيونالدىق تۇرعى­دان دامىتاتىنىن ايتادى. سونىڭ ىشىندە, مۇحيت جا­عالاۋىن­دا­عىلاردىڭ سۇيىكتى سپورتى سەرفينگتىڭ اۋتيست­­­­ بالا­لاردىڭ مىنەز-قۇلقىنا جاعىمدى وزگەرىس اكەلىپ, ولاردى ءبىر-بىرىمەن, ماڭايىنداعى قورشاعان ورتامەن بايلانىس­­­تىرا الاتىنى زەرتتەلگەن. شە­تەل­دىك عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, تاقتايدىڭ ۇستىندە تەپە-تەڭدىك ۇستاۋعا تىرىسقان بالا بارىنشا زەيىنىن ارتتىرادى. ونىڭ بار نازارىن قازىرگى, وسى ۋاقىتقا اۋدارتادى. نەيروبيولوگ پيتەر ۆاندەركليشتىڭ پىكىرىنە دەن قويساق, سەرفينگ سۇلۋلىعى اۋتيست­­­­ بالالاردى ىشكى الەمىنەن سىرتقا الىپ شىعا­تىن­داي. ولاردى ءوزىنىڭ بۇيىعى الە­مىنەن سۇيرەپ اكەلىپ, وسى ۋاقىتتا جانە وسىندا ءومىر ءسۇرۋ كەرەك­تىگىنە كوزدەرىن جەت­كىزە تۇسەدى. ءسويتىپ, ولار­دىڭ الاڭ-ۋايىمدارى كەرى ىعىسادى ەكەن.

تاعى ءبىر دەرەك. اۋتيزممەن اۋىراتىن جاپوندىق بالا ناوكي حيگاسيدا ون ءۇش جاسىندا ەستەلىك جازىپتى. ول ەستەلىك اعىلشىن تىلىنە دە اۋدارىلدى. ەستەلىكتىڭ اتاۋى «مەن نەگە سەكىرەمىن؟». بۇل كىتاپتا ناوكي سۋدىڭ وزىنە جانە وزگە دە اۋتيست­­­­ بالالارعا اسەرى تۋرالى جازىپتى.

«سۋدا سونداي تىنىش. سۋ ىشىندە ەركىنمىن, قۋانامىن. سۋدا ەشكىم مازاڭدى المايدى. سۋدا جۇرگەندە بۇكىل ۋاقىت سەنىڭ ەنشىڭدە سەكىلدى سەزىلەدى. ءبىر ورىندا قالا الاسىڭ, ءيا ولاي-بىلاي جۇزەسىڭ. سۋدا جۇرگەندە ۋاقىتپەن بىرگە ءبىر ريتمدە جۇرگەندەيسىڭ. سۋسىز جەردە ءبىزدىڭ كوز, قۇلاعىمىز كوپ تىتىركەنەدى. سول كەزدە ءبىر سەكۋندتىڭ نەمەسە ءبىر سا­عات­تىڭ قانشا ۇزاققا سوزىلارىن بىلمەيسىڭ. ءبىز ۋاقىتتىڭ قالىپتى ەمەس اعىمىندا ءومىر سۇرەمىز. ءبىز ءوزىمىزدى كورسەتۋدى بىلمەيمىز. ءتانىمىز مىنا ومىردە ءبىزدى دەدەكتەتىپ جەتەكتەپ بارا جاتقانداي. ەگەر سۋدا باعزى-باياعى وتكەن شاققا قايتا الساق, كوپشىلىگىمىز سەكىلدى ەركىن جانە جاقسى ءومىر سۇرەر ەدىك», دەپتى ناوكي. ەرەكشە ءارى جۇمباق بالالاردىڭ جانايقايى.

دەمەك قاراعاندىداعى قا­نات­قاقتى جوبانىڭ ءورىس الار ءجونى بار. ەرەكشە بالالار ءۇشىن سۋ تەراپياسىنىڭ وراسان زور پايداسىن الەم عالىمدارى ۇدايى ايتىپ كەلەدى.

قاراعاندى