مۇحتار ومارحان ۇلى ءسوزىنىڭ اۋەزى اۋدەم جەردەن كوڭىل باۋرايدى. اۋدەم جەردەن ءان جەتكەندەي. سول ءاننىڭ سول ءاننىڭ سىرلى دا مۇڭدى سازى مەن نازى الابۇرتقان كۇي كەشتىرگەندەي. جوعالتقانىڭدى تاپقانداي, تاپقانىڭدى تابارىك ەتكەندەي. سارقا سويلەگەندەي, ساۋساق باسىنان قان قاشىپ بوزارعانشا جازعانداي. ول سوڭىرا يىلمەستەي, يكەمگە كەلمەستەي, ينە ۇستاي الماستاي. ءبىر ۋاقتا بارىپ قانا قان جۇرگەندەي, جان كىرگەندەي.
تىلىمىزدە اۋزىنان جالىن اتۋ, اۋزىنان جالىن شىعۋ دەگەن تۇراقتى ءسوز تىركەسى بار. جايپاپ, جايقاپ سويلەۋدى, وتتىلىقتى, ءتىپتى كەيدە ىرىق بەرمەس ىزانى, ىمىراعا كونبەس ىزباردى, باتىرلىقتى دا ءبىلدىرىپ تۇرادى. مىسالى, ماعان جۇماباەۆ ونى «باتىر باياندا» «اۋزىنان جالىن شىققان جاس جاناتاي, نايزانى ناجاعايداي ويناتاتىن» دەپ بەرسە, جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ «قارتقوجاسىنان» «و كەز مەكالايدىڭ اۋزىنان جالىن شىعىپ تۇرعان شاعى ەدى. ال بۇ كۇندە مەكالايدىڭ جالىنى تۇگىل, اۋەلى قابىرىن تابا الار ما ەكەنسىڭ», دەگەن نۇسقاسىن جولىقتىرامىز. بىرىنەن داۋىلى باسىلماعان جاستىقتىڭ جالىن اتقان كۇشى كورىنسە, بىرىنەن داۋرەنى وتكەن, دامىل تاپقان, زامانى قايتقان, زارى كۇشەيگەن كوڭىل اۋانىن تابامىز.
قۇسالى ءىشتىڭ ءورتى سىرتقا قالاي كورىنەر, نەدەن بىلىنەر, ونى «جالىن اتا كۇرسىندى» دەپ سيپاتتارمىز. زارلى كۇيدىڭ زاپىران بولىپ توگىلگەنىن سەزىنەرمىز.
مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولىنان» وسى كۇيدىڭ سان الۋان سيپاتىن تابامىز. وندا كىسىنىڭ زارىن كىسىنىڭ كۇيىنە كوشىرىپ بەينەلەيدى. وندا قايعى جالىن اتادى, شەر جالىن اتادى, دەرت جالىن اتادى.
اۋەلى قوداردىڭ جايىن ايتايىق. جالعىزىن جەر باۋىرىنا بولەپ سالىپ بەرگەن سوڭ قودار دۇنيەسىن قارا بۇلت باستى. جەسىر قالعان قامقانىڭ كوز جاسى, قارا باسى شوشايىپ قالعان قوداردىڭ ارعى تاريحى بەلگىلى. سول كۇيدى اۋەزوۆ: «ۇيدەن شىعىپ, الدەبىر سوزگە, سىپسىڭعا دا ارالاسپاۋشى ەدى. سوندىقتان الىستى قويىپ, اعايىن ىشىندە دە بۇنى بىلەتىن جان از. ءوزى دە از عانا بورساقتان, بوكەنشىدەن باسقا جۇرتتى تانىمايتىن. سوڭعى التى اي ىشىندە, بارلىق جالىن اتقان قايعىسى – جالعىز بالاسى قۇتجان جايى. ەندىگى ءۇمىت نە؟ قۇلازىعان قۋ ومىردە تىرەك نە؟ ويلانعانمەن تاپقان ەمەس. تاپپاسىن بىلگەن سوڭ, سوڭعى كەزدە ونى ويلامايتىن دا», دەپ بەرەدى.
اناسى الدىندا كورگەن تۇسىنەن الاكوڭىل بولعان سوڭ, ابايدىڭ بوجەي اۋىلىنا بارىپ, حابار الىپ كەلگەن تۇسى: «جىگىتتەر ۇيگە كىرگەن كەزدە, وسى ۇيگە ايعىز دا كەلدى. انا جۇرەگى ءبىر جاماناتتى سەزگەندەي بۇنى اسىقتىرىپ, وسىلاي جەتەكتەپ كەلگەن. كۇندىز ابايدىڭ بوجەي اۋىلىنا كەتكەنىن ايعىز بىلەتىن. ول ۇيگە كىرىسىمەن كوپ بوگەلمەي, ابايعا قاراپ: – نە كوردىڭ, نە ءبىلدىڭ, ابايجان؟ ءبىلدىڭ بە الگى سورعا تۋعان بەيباق باۋىرىڭنىڭ كۇيىن؟ دەدى. جالىن اتىپ تۇرعان شەر ءۇنى».
ءۇشىنشى ەپيزود – بوجەيدىڭ ءولىمى. بوجەيدىڭ قازاسىن ەستىرتكەندە ءۇي ىشىندەگى كوپتىڭ اراسىنان اۋەزوۆ ءۇش كىسىنىڭ عانا كۇيىنە نازار سالدىرادى: «قۇنانباي قاتتى سۇرلانىپ الىپ, ءتۇرۋلى تۇرعان ەسىكتەن الىستاعى كوك ادىرعا قادالىپ وتىرىپ, ەرنىن جىبىرلاتتى دا, باياۋ عانا باتا قىلدى. زەرە جالىن اتىپ, زور كۇيىنىشپەن كۇرسىنىپ قويىپ, كەسەك-كەسەك جاس ىرشىتتى. ابايدىڭ ەكى وكپەسى اۋزىنا تىعىلعانداي بوپ, تىنىسى ءبىتىپ, جۇرەگى قاتتى سوعىپ كەتتى».
بايدالىنىڭ جايىن «جىلاعانمەن جاقسى بوجەي قايتا ما؟ تىرىلەر بولسا, كۇڭىرەنگەن دۇنيە, توگىلگەن جاس از با؟ انەكي, دەدى. ءتۇن اسپانىن قاق جارا شۋلاپ, بوزداپ, زارلاپ جاتقان قىز-قاتىن, ەر-ازامات جاققا قول نۇسقادى.
جالىن اتىپ, اھ ۇرىپ, كۇرسىنىپ الىپ: – ەستى جي, بايسال! بەلدى بەكەم بۋ, تۇگە! دەپ وزگەلەرگە دە ءامىر, بۇيرىق سياقتى ءسوز تاستاپ, – اقىل قوسىڭدار ودان دا! حابارشى جونەلتەيىك. قامعا كىرىسەيىك! – دەدى» دەپ كورسەتسە, بوجەيدىڭ بويجەتكەن قوس قىزىنىڭ كۇيىن مۇننان اڭدايمىز: «بۇلار بار ءسوزىن انىق قىپ, اندا-ساندا «اھ» دەپ, جالىن اتىپ قويىپ, سۇڭقىلداپ زارلاپ وتىر. «اكەكەم... جەتكىزبەي كەتتىڭ... ارماندا كەتتىڭ... زارمەن كەتتىڭ, جەتىم بەيباق ءبىز بولدىق... پانا كىم؟.. نەگە اڭىراتتىڭ؟» دەگەن سياقتى جەرلەرگە كەلگەندە, بارلىق ءۇيدىڭ ءىشى قايتا ەگىلىپ, تىيىلا الماي, تۇنشىعا جىلاسادى. ابايعا دا شىن جىلاۋدىڭ ەڭ اۋىر كەزى وسى بولدى. ول كوز جاسىن ءتىپتى ىركە الماي قويدى. بۋىنا جازداپ, بۋلىعا جىلاپ وتىر».
جالىن اتۋ تىركەسى ارقىلى جان ازاسىنىڭ جايىن اڭعارتۋ وسى قوداردىڭ كۇيى مەن بوجەيدىڭ قازاسى ۇستىندە عانا قالىڭ بوياۋدا بايقالادى. ودان كەيىن ەپوپەيانىڭ ونە بويىندا ابايدىڭ دەرت جەڭگەن داركەمبايدىڭ كوڭىلىن سۇراپ كەلۋى مەن جامبىلدىڭ قابىر باسىندا ابايعا ارناپ ءسوز ايتۋىندا عانا قىلاڭ بەرەدى. وڭگە «جالىن اتۋ» ماحاببات دۇنيەسىنە قاراي اۋىسادى. سۇيىسپەنشىلىك راۋىشىندە, ىنتىزارلىق ىڭعايىندا ايتىلادى.
«كوپتەن كوزدەن شىقپاعان كەسەك تامشى, ىستىق جاستار ابايدىڭ كوزىنەن كارى دوسى داركەمبايدىڭ مۇرنىنا, وڭ جاق بەتىنە ساپ-سالقىن تامشى بوپ قات-قات تامدى. – قايران قارتىم-اي!.. قادىرلىم-اي! – دەپ اباي, وزىمەن ءوزى سويلەسكەندەي كۇرسىنىپ, ءبىر جالىن اتتى» جانە «اۋەلى اھ ۇرىپ, جالىن اتتى دا, كوزىنەن ىرشىعان ىستىق جاسىن ۇلكەن جۇزىنە اعىزىپ تۇردى. سويتە تۇرا, ول بۇنداعى دوس قازاقتىڭ, باۋىرمال قازاقتىڭ اتىنان ءدال وسى قابىردىڭ باسىندا, ابايعا ارناعان ءسوز باستادى. بۇل ءسوز كوڭىل ايتقان, جارالى جۇرەكتى جۇباتقان, تالاي ادال, دوس بەيىلدەن ءتىل قاتقان ءسوز ەدى».
سونىمەن قاتار قادىربايدىڭ ابايمەن اڭگىمەسىندە «سەن ايتقانداي پاناسىز, ايلاسىز بولعاندىقتان تۋىپ جاتىر. جالىن اتقان كوپتىڭ دەرتى ايتقىزىپ جاتىر عوي! – دەپ قادىرباي, ءبىر ۇلكەن ءتۇيىن ءتۇيدى», ابايدىڭ وڭاشا قالعانداعى وي كەشۋ ساتىندە: ء«بىر ۇيدە ەمەس, كۇڭىرەنگەن كوپ ۇيلەردىڭ كوكىرەك جارعان وكسىگىن ەستىدى. جەتىم بالالار مەن جەسىر جار, جىلاۋلار, انالار ايىرىلۋ كۇيىگىنەن جالىن اتادى» جانە «اباي وسى از عانا جۇمالار ىشىندە ءوزى كەشكەن قايعى مەن وشكەن جاندار جايىن ويلاپ, جالىن اتا كۇرسىندى. ەل ۋايىمى, ەر زارى ەدى» كورىنىس بەرەدى.
ال سۇيىسپەنشىلىك ساۋلەسى تۇسكەن مىنا جولداردان جالىن اتۋدىڭ جاڭا ءبىر ورنەگىن تابامىز: «ول اباي جازباي ايىراتىن شابىت شىراعى ءتارىزدى. دارمەن قازىر سونداي ءبىر جالىن اتىپ تۇرعانداي», «مىنادا سونشالىق جالىن اتىپ كەپ, ىنتىزاردىڭ ۇنiمەن: «اڭسادىم عوي, زارىقتىم عوي!» – دەدi», «سونىسىنا وراي, ابايدىڭ دا بۇعان قازiرگi ساتتە انىق اسىق ماستاي قارسى جالىن اتىپ, قىزىعىپ, ءسۇيiپ وتىرعانىن اڭعاردى», «قۋانتقان قىزىعى مول, قىزۋ وتى مول ىستىق جارىن جان-تانiمەن جابىسىپ سۇيەدi. بۇرىنعى ومiرiندە بۇنداي قىپ سەزبەگەن, العىسى ارالاس ءسۇيۋ جالىنىن, ءوز iشiنەن بۇگiپ, اسiرەسە, ايقىن تابادى», ال ماكەن قىز بەن دارمەننىڭ وڭاشا ءساتى دە وزگەشە بەدەرلەنەدى: «كەيىن ول دا كەزەك جالىن اتقانداي دىرىلدەگەن ىستىق ەرىندەرىمەن دارمەنگە ءوزى دە وزگەشە بوي جازا ءتۇسىپ, ىستىق, نازىك جالىنمەن جابىستى».