بايىرعى اقمولا, اتباسار ۋەزدەرى تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەر جەتەرلىك. ايتسە دە, بۇل – ءالى جۇيەلى زەرتتەلمەگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. مۇنىڭ ەڭ باستى سەبەبى – قۇجاتتار توتە جازۋمەن جازىلعان. بۇگىندە توتە جازۋدى وقيتىن ادام نەكەن-ساياق. وسى ورايدا استانا قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى ساقتالعان قۇجاتتاردى قازاق ارپىنە كوشىرۋ ءۇشىن ارابتانۋشىلارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر.
شىنىندا, ەلوردا تاريحىنان ماعلۇمات بەرەتىن ەڭبەكتەر عىلىمي اينالىمعا ءالى ەنبەگەن. وسى ماقساتتا قالالىق ارحيۆ قورداعى دەرەكتەردى قازاق ارپىنە كوشىرىپ قانا قويماي, زەردەلەمەك نيەتتە. جۇمىس بارىسىندا 241-قور, «اقمولا وكرۋگتىك اتقارۋشى كوميتەتى كەڭەستەرىنىڭ جۇمىسشى, شارۋا جانە قىزىل اسكەر دەپۋتاتتارى» 1927-1930 ج.ج, 244-قور, «اقمولا ۋەزدىك اتقارۋشى كەڭەستەرىنىڭ جۇمىسشى, شارۋا جانە قىزىل اسكەر دەپۋتاتتارى كوميتەتى» 1920-1928 ج.ج, 250-قور, «اقمولا ۋەزدىك رەۆوليۋتسيالىق كوميتەتى» 1919-1920 ج.ج ماتەريالدارى قارالدى.
ناتيجەسىندە, اتالعان قۇجاتتاردىڭ ولكەتانۋشىلار مەن زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن اسا ماڭىزدىلىعى ەسكەرىلىپ, «قاراقويىن بولىسىنا قاتىستى كەيبىر ارحيۆ دەرەكتەرى» اتتى جيناق جارىققا شىققان. بۇل كىتاپ بۇرىنعى قاراقويىن بولىسىنىڭ تاريحىنان سىر شەرتەدى. قۇجاتتاردى قازاق ارپىنە كوشىرۋ بارىسىندا قىسقارتىلعان سوزدەر سول قالپىندا بەرىلىپ, تۇپنۇسقاداعى جازۋ ءستيلى ساقتالعان. سونىمەن قاتار قاراقويىن جەرىندەگى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى تۇسىرگەن د.تىلەۋعابىلوۆتىڭ فوتولارىمەن تولىقتىرىلعان.
جيناقتاعى قۇجاتتار حرونولوگيالىق جانە تاقىرىپتىق رەتتە جۇيەلەنىپ, ءبىر بولىگى عىلىمي اينالىمعا العاش ەنگىزىلىپ وتىر. اتاپ ايتساق, كەڭەستىك داۋىردەگى اقمولا, اتباسار ءوڭىرىنىڭ قاراقويىن بولىسىنا قاتىستى ماسەلەلەر قامتىلعان جينالىس حاتتامالارى, اشىققان حالىققا كومەك جىبەرۋ, اۋىلداردىڭ اتاۋلارىن وزگەرتۋ, مەكتەپ پەن دۇكەن اشۋ جانە باسقا ماسەلەلەر كوتەرىلگەن جازبا دەرەكتەر انىقتالعان. ولاردىڭ اراسىندا 1922-1923 جىلدارداعى قاراقويىن بولىسىنا قاراستى اۋىلدار مەن تۇرعىنداردىڭ رەتتىك سانى كورسەتىلگەن.
سونداي-اق جيناققا 1924-1929 جىلدارداعى قاراقويىن بولىسىنداعى ساۋاتسىزدىقپەن كۇرەس, اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ اشىلۋى, كۇشتەپ ۇجىمداستىرۋ, العاشقى ۇجىمدىق شارۋاشىلىق, مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى تۋرالى قۇجاتتار دا ەنىپ وتىر. قورداعى دەرەكتەردەن بولىستىڭ اكىمشىلىك اۋماعىنىڭ وزگەرىسكە ۇشىراعانىن بايقاۋعا بولادى. 1923-1924 جىلدارى اۋماعىندا مايلىكول, كەرەي, قارابۇلاق, جاڭا تەڭىز, قاراقويىن فەلدشەرى, سارىكول اۋىلدارى بولسا, 1928 جىلى بىزگە تانىس جالمانقۇلاق اۋىلىن عانا كورە الامىز.
جالپى, وقىرمان ءۇشىن بۇل باسىلىم ەل تاريحىنىڭ كەيبىر كولەڭكەلى تۇستارىمەن تانىسۋعا, ال قۇراستىرۋشىلارعا ارحيۆ قورىنداعى مالىمەتتەر مەن دەرەكتەردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.