جىلۋ جەلىلەرىن باقىلاۋ ماڭىزدى

بۇعان ناقتى دالەلدى جىلۋعا قا­تىس­تى پروبلەمامەن بايلانىس­تى اي­تۋ­عا بولادى. ماسەلەن, 6 جەلتوق­سان­­عا قاراعان ءتۇنى مۇنايلى شاھار­دىڭ «نۇرسايا» شاعىن اۋدانىندا كوپ­قاباتتى 9 تۇرعىن ءۇي بىرنەشە سا­عات جىلۋسىز قالدى. وعان جىلۋ قا­زان­دىعىنىڭ ىستەن شىققانى سەبەپ بول­عان. سول سەبەپتەن تۇرعىن ۇيلەردەگى پاتەرلەرگە جىلۋ بەرۋ توقتاتىلعان. وب­لىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايرات نۇرتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, پاتەرلەردەگى جىلۋ جەلىسىنىڭ تەحنولوگيا بويىنشا قاراستىرىلماعان كەز كەلگەن وزگەرىسى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدى جىلىتۋعا كەرى اسەر ەتەدى. مۇنى تۇرعىندار دا, تۇرعىن ۇيلەرگە كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ مەكەمەسىنىڭ باسشىلىعى دا ەسكەرمەيدى. ءتىپتى جىلۋ بەرۋ ءۇشىن دياگنوستيكانى مەرزىمىندە جۇرگىزبەگەنى انىقتالعان.

وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باس­قارماسىنىڭ باسشىسى ايدۋلات كەنجە­بەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل تۇرعىندار تارا­پىنان 130 شاعىم تۇسكەن. اسى­رە­سە اتىراۋ قالاسىنىڭ «نۇرسايا» شا­عىن اۋدانىنداعى كوپقاباتتى 39, باس­قارۋ ورگانى انىقتالماعان 336 ءۇي­دىڭ تۇرعىندارى ءجيى شاعىمدانادى. بيىلعى 12 قازاندا «اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى» اق-دا قۋاتى 100 مۆت قۇرايتىن №12 تۋربواگرەگاتتىڭ جۇمىسى توقتاتىلعان. اتالعان تۋربواگرەگات 2020 جىلى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلگەنىن ەسكەرسەك, بۇل ىستە نەم­قۇرايلىق اڭعارىلادى.

– الايدا بۇل تۋربواگرەگاتتى قال­پىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن 2023 جىل­دىڭ 30 قاڭتارىنا دەيىن اياقتاۋ جوس­پارلانىپ وتىر. جالپى, ستانسانىڭ بەل­گىلەنگەن ەلەكتر قۋاتى 474 مۆت-تى قۇرايدى. ال قازىرگى جاعدايى بويىنشا ناقتى وندىرىلگەن كولەم – 186 مۆت. ستانسانىڭ نەگىزگى قوندىرعىلارىن­دا جۇرگىزىلىپ جاتقان جوندەۋ جۇمىستا­رى ۋاقتىلى اياقتالماسا, جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنىڭ تۇراقتى وتۋىنە قاۋىپ ءتونۋ ىقتيمالدىعى جوعارىلاي­دى. «اتى­راۋجىلۋجۇيەلەرى» اق-نىڭ مەن­شى­گىندە جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋ دەڭگەيى 68 پايىزدى قۇرايتىن 426,7 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرى بار. ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما اياسىندا جىل سايىن 13-20 شاقىرىم جەلىگە جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. بىراق بۇل 50 جىلدان بەرى قالىپتاسقان جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋ دەڭگەيىن ازايتپاي وتىر. بۇل جەلىلەردى تولىقتاي جون­دەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن جىل سايىن 70 شاقى­رىم جىلۋ جەلىسىن اۋىستىرۋ قاجەت, – دەپ ءمالىم ەتتى ايدۋلات كەنجەبەكوۆ.

اتىراۋ قالاسىنىڭ اكىمى مەيىرىم قالاۋيدىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, توزىعى جەتىپ تۇرعان جەكە جىلۋ قازاندىقتارى بار. كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردى جىلۋ جانە ىستىق سۋ جەلىلەرىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن قوسالقى 3 جىلۋ قازاندىعىن ساتىپ الۋعا اشىق ەلەكتروندىق كونكۋرس جاريالانىپ, جەڭىمپاز مەردىگەر مەكەمە انىقتالعان. مەردىگەر مەكەمەمەن كەلىسىمشارت نەگىزىندە 1 جىلۋ قازاندىعى «تۇلپار» شاعىن اۋدانىنا قويىلعان. بۇل قازاندىق 8 كوپقاباتتى ءۇيدى قامتيدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇمىستارىنىڭ باياۋلىعىنا بايلا­نىس­تى 2 جىلۋ قازاندىعى كەش جەتكىزى­­لىپ­تى. قازىر 2 جىلۋ قازاندىعىن مون­تاجداۋ جۇمىستارى باستالدى. ەكى جىلۋ قازاندىعى «نۇرسايا», «بولاشاق» شاعىن اۋداندارىنداعى 13 ءۇيدى قامتيتىنى كوزدەلىپ وتىر. ال «نۇرسايا» شاعىن اۋدا­نىندا جىلۋ قازاندىعىنىڭ جوقتى­عى­نان جىلۋمەن قامتۋدا قيىندىق تۋىن­داعان. مەردىگەر مەكەمە رەزەرۆتەگى جىلۋ قازاندىعىن ورناتىپ, ىسكە قوسادى.

وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ تە جەكە جىلۋ قازاندىعى بار تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ تۇرعىندارىنان ارىز-شاعىمدار كوپ تۇسەتىنىن جاسىرمايدى. تۇرعىندار ءۇيدىڭ سالقىندىعىن ايتىپ, بازىناسىن جەتكىزەدى. سول سەبەپتەن, ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى جىلىتۋ ماۋسىمىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ارنايى باعدارلاما دايىنداۋى قاجەت.

– ءبىز ارىپتەستەرىمىزدىڭ «الەۋمەتتىك نىساندارداعى رەزەرۆتىك جىلۋ قازان­دىعى تەكسەرىلدى, جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دايىن» دەگەن سوزىنە سەنىپ كەلدىك. قالانىڭ اۋماعىندا ءار سالاعا ءبولىنىپ, اركىم ءوز بەتىمەن جۇمىس ىستەيدى. سوندا قالا اكىمىنىڭ فۋنكتسيونالدىق مىندەتى قانداي بولماق؟ قالا اكىمى بارلىق ىسكە باقىلاۋدى كۇشەيتۋى كەرەك. ءار مەكەمە ءوز جۇمىسىمەن ءتيىستى دەڭگەيدە اينالىسۋعا ءتيىس. ەگەر ارىپتەستەر ارا­سىنان جۇمىسىنا نەمقۇرايدى قارا­عاندار بولسا, وندا دەرەۋ شاراسىن الۋ قاجەت, – دەيدى س.شاپكەنوۆ.

اكىمنىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, جىلۋمەن قامتۋ, جالپى كوممۋنالدىق سا­لادا ء«بولىپ الۋ» دەگەن قاعيدا بولماۋى كەرەك. «مىناعان پاتەر يەلەرى كوو­پەراتيۆى, باسقاسىنا «اتىراۋ-جارىق», نە «اتىراۋجىلۋجۇيەلەرى» اق, جەكە جىلۋ قازاندىقتارى بارى ءوز الدىنا جاۋاپ بەرەدى» دەپ بولۋگە بولمايدى.

– تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمىنا ءاتۇستى قاراۋعا بولمايدى. ولاردىڭ ءتيىس­تى دەڭگەيدە ساپالى قىزمەت الۋعا قۇقىعى بار. ونى ءبىز قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت. قازىر ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە – جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ قيىندىقسىز ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ, – دەدى س.شاپكەنوۆ.

مۇنايلى ءوڭىردى ەلەكتر ەنەر­گياسىمەن, وبلىس ورتالىعىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن اتىراۋ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى 1963 جىلى ىسكە قوسىلعان. كاسىپورىننىڭ قۋاتى 474 مۆت ەلەكتر جانە 798 گكال/ساع جىلۋ ەنەرگياسىن وندىرۋگە جەتەدى. ورتالىقتا 11 تۋربواگرەگات, 14 جىلۋ قازاندىعى جانە ءبىر گازتۋربينالى قوندىرعى بار. سونىمەن قاتار كاسىپورىندا ساعاتىنا 103 گكال وندىرەتىن ءۇش فين جىلۋ قازاندىعى جۇمىس ىستەيدى. فينليانديادا جاسال­عان قازاندىقتار – اتىراۋ قالاسى­نىڭ وڭ جاعالاۋ بولىگىن جىلۋمەن جانە ىستىق سۋمەن قامتاماسىز ەتە­تىن اتىراۋ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنىڭ قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ ءبىرى. ونىڭ وندىرىستىك قۋاتى – 120 مۆت (103 گكال). ارقايسىسىنىڭ قۋاتى 40 مۆت-تى قۇرايتىن ءۇش جىلۋ قازاندىعى 1995 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن.

2022-2023 جىلدارداعى جىلىتۋ ماۋسىمىندا تۇراقتى جۇمىستى قام­تاماسىز ەتۋ بويىنشا جوسپارلى ءىس-شارالار اياسىندا كاسىپورىندا №2, №9 جانە №11 جىلۋ اگرەگاتتارى, №9 تۋربواگرەگاتى تولىق كۇردەلى جوندەۋ­دەن وتكىزىلگەن. ماسەلەن, قاراشا­نىڭ سوڭىنا دەيىن №5 تۋربواگرەگاتىن جوندەۋ جوسپارلانعان. الايدا ونى اياقتاۋ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا دە­يىن ۇزارتىلىپ وتىر. ال 2021-2024 جىل­دارعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق باع­دارلاماعا سايكەس قۋاتى 130 مۆت جاڭا تۋربواگرەگاتتى اۋىستىرۋ جانە ورناتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار №13 (65 مۆت) جانە №6 (65 مۆت) تۋربواگرەگاتتارىن اۋىس­تىرۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. وسىن­داعى №6 تۋربواگرەگات جۇمىستارىن اياق­تاۋ 2024 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنا ­جوسپارلانىپتى.

اتىراۋ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى­نىڭ نەگىزگى وتىن ءتۇرى – تابيعي گاز. اپات­تىق جاعدايدا مازۋتتى قولدانادى. قازىر كاسىپورىندا وسى ماقسات ءۇشىن 3 819,7 توننا مازۋت قورى بار.

اتىراۋ وبلىسى