ەل استاناسىندا وتكەن وزبەك مادەنيەتى كۇندەرى اياسىندا وپەرا ءانشىسى, وزبەكستاننىڭ حالىق ءارتىسى, ايگىلى پيازوۆتار اۋلەتىنىڭ مۇشەسى, لا سكالانى باعىندىرعان قانداسىمىز جەڭىسبەك پيازوۆتىڭ ونەرىنە كەزەكتى رەت كۋا بولدىق. باس-باريتون داۋىسقا تامسانباۋ دا قيىن. وردا بۇزار وتىز جاسىندا كول-كوسىر قوشەمەتكە, اتاق-داڭق پەن ماراپاتقا قول جەتكىزگەن ونەرپازبەن ساحنا سىرتىندا از-كەم اڭگىمەلەسىپ ۇلگەردىك.
– جەڭىسبەك, ماگوماەۆتىڭ «سينيايا ۆەچنوست» ءانىن جاقسى ورىندادىڭىز. قازاقستانعا قوش كەلدىڭىزدەر. ءسىزدىڭ اۋلەتىڭىز «پيازوۆتار ديناستياسى» دەگەن اتپەن كەڭىنەن تانىمال. شىن تالانتتىڭ تامىرى تەرەڭنەن تارتسا كەرەك. ءبىر وتباسىنان سونشاما ونەرلى جاننىڭ ءوسىپ شىعۋى دا تاڭعالارلىق جايت. ءبىر-بىرىمەن ونەر ارقىلى ساباقتاسقان اۋلەتىڭىز تۋرالى ايتايىقشى.
– اتام زەينەل پيازوۆتىڭ ەسىمى ەلگە تانىلعان. قاراقالپاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, وزبەكستانعا ەڭبەگى سىڭگەن ءارتىس. نوكىستەگى ستانيسلاۆسكي اتىنداعى مەملەكەتتىك دراما تەاترىنا جۇمىسقا ورنالاسىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن – 48 جىل بويى سول ساحنادا وينادى. تۇركى حالىقتارىنان شىققان نەبىر مىقتى دراماتۋرگتەردەن باستاپ, شەكسپير, مولەرگە دەيىنگى الەمدىك دراماتۋرگيا كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارىنداعى سان ءتۇرلى كەيىپكەرلەر وبرازدارىن شەبەرلىكپەن سومداعان تۇلعا. اتامنان تاراعان ۇرپاق تا تەاتردان, جالپى ونەردەن الىس كەتكەن جوق. اكەم بۇركىت پيازوۆ مۋزىكا مەكتەبىندە وقىتۋشى, قىزدارى ازيزا مەن روزا تەاتر اكتريسالارى بولسا, قازاقستاندا تۇراتىن ليزا («دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى) مەن مارال دا اكە جولىن قۋىپ, ءبىرى عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىندا, ءبىرى الماتىداعى قۋىرشاق تەاترىندا ەڭبەك ەتىپ جاتىر. انام ىنجىگۇل سابۋروۆا گىرجەك شەرتەدى. باۋىرلارىم دا ءبىرى ءانشى, ءبىرى ءبيشى, ءبىرى كۇيشى. تۇگەل اۋلەتتە وسىنداي شىعارماشىلىق بايلانىس بولعان سوڭ تۋىسقاندىقتان بولەك تالقىلايتىن تاقىرىپ كوپ. ونەردىڭ ءار تاراپىندا جۇرگەن ارقايسىمىز كوپ جاعدايدا ءبىر-بىرىمىزگە شىعارماشىلىقتا سۇيەۋ بولا بىلدىك.
– وتىزعا تولار-تولماستا حالىق ءارتىسى اتاندىڭىز. ۇلكەن سىيلىقتى ەرتە الدىم دەپ ويلامايسىز با؟ جالپى, ماراپاتقا دەگەن كوزقاراسىڭىز قالاي؟ ونەر ادامدارىنا وردەن-مەدال, اتاق-داڭق قانشالىقتى اسەر ەتەدى؟
– ماعان اتاق بەرگەن كەزدە ەرەكشە كۇش الدىم. ءارى قاراي جەمىستى جۇمىس ىستەۋىمە, دامۋىما, ءوزىمدى العا سۇيرەۋىمە وسى اتاق ىقپال ەتتى. ۇستازدارىم دا ەڭبەگى باعالاندى دەپ قۋاندى. ۇستازىم سوفيا تسوي جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ جۇرگەن كەزدە مەنى ىلعي «حالىق ءارتىسى كەلە جاتىر» دەپ شاقىراتىن. جاقسى نيەت – جارىم ىرىس, سول ماراپاتقا دا جەتتىك. سوندىقتان بۇل اتاقتىڭ استارىندا ماڭداي تەر مەن ەڭبەك جاتىر. «حالىق ءارتىسىن» جاس كەزىمدە السام دا, ونەرىممەن تولىق دالەلدەي الامىن. ويلاپ قاراسام, ۇلكەن اتاقتى ەڭ العاش الىپ بەرگەن – 2012 جىلى مۋسليم ماگوماەۆ اتىنداعى ءىى حالىقارالىق ۆوكاليستەر كونكۋرسى ەكەن. الەمنىڭ 10 ەلىنەن 17 وپەرا ءانشىسى قاتىسىپ, كسرو حالىق ءارتىسى, ۇلكەن تەاتردىڭ ءسوليسى, پروفەسسور تامارا سينياۆسكايا توراعالىق ەتكەن دودادا باعىم جاندى. باس جۇلدە الىپ كەلگەن سوڭ قاراقالپاقستانعا جانە «وزبەكستانعا ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىس» اتاعىن بەردى. ودان سوڭ يتالياعا بارىپ, لا سكالادا ونەر كورسەتكەن العاشقى ورتاازيالىق ءانشى اتاندىم. سول ساپاردان كەيىن «حالىق ءارتىسىن» بەردى. كەيدە شىعارماشىلىق جولىمدى قاراپ وتىرسام, «وسىنىڭ ءبارىن مەن جاسادىم با؟» دەپ قايران قالامىن.
– وسىنىڭ بارلىعى ونەرىڭىزدىڭ ارقاسىندا ەمەس پە؟
– ءيا, بۇگىنگى بيىككە بويعا دارىتقان داۋىس پەن تالانت جەتكىزدى. ۇستازىم سوفيا تسويدىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ءوزىم دە كوپ ىزدەندىم, ايگىلى تۇلعالاردان ساباق الدىم, ۇيرەندىم. كەرەك ۋاقىتتا وزىمە ينۆەستيتسيا قۇيدىم. ونەردە جۇرگەن كەي جاندار اقشانى وزىنەن ايايدى. دامىمايدى, ىزدەنبەيدى. جاستارعا دا سونى ايتقىم كەلەدى, ونەرىڭمەن ءومىر سۇرەمىن دەسەڭ, وزىڭنەن ەشتەڭە اياما. ءوز تالانتىڭا سالىنعان ينۆەستيتسيا بەس-ون جىلدان كەيىن بولسىن ءبارىبىر ناتيجەسىن بەرەدى. بالكىم, «حالىق ءارتىسى» اتاعىن تىم ەرتە العان شىعارمىن. ءتىپتى «ەڭبەگى سىڭگەن ءارتىستى» العاندا دا ماعان ءوز جاسىنان ەرتە الدى دەسكەن. الايدا ول ماراپاتتان كەيىن مەن توقتاعان جوقپىن. قىزۋ جۇمىس: رەپەرتۋار جاڭاردى, جىل سايىنعى كونتسەرت. «حالىق ءارتىسى» اتانعان سوڭ دا تىنباي ەڭبەك ەتتىم, شىعارماشىلىقتا قوزعالىس توقتاعان جوق. ەندى, مىنە, جاقىندا «باشقۇرتستاننىڭ حالىق ءارتىسى» اتاندىم. ۇيرەنۋدەن, ىزدەنۋدەن جالىقپاۋ كەرەك دەر ەدىم. مەن حالىق ءارتىسى فارۋح زاكيروۆتىڭ قاسىندا كوپ جۇرەمىن. ىلعي ونەرىمە سىن پىكىر ايتىپ وتىرادى. ول كىسى جەتى رەسپۋبليكانىڭ «حالىق ءارتىسى». ماعان دا سونداي داڭعىل جول بۇيىرسا دەيمىن. «تەرەك ءبىر جەردە كوگەرەدى» دەگەن ءسوز بار. مەن گاسترولدىك ساپارمەن, ياكي تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا شەتەلدەرگە شىعىپ تۇرامىن, بىراق دىڭگەگىم تۋعان جەرىمدە, قايتىپ كەلەمىن.
– ماسەلەن, قاي ەلدەرگە شاقىرتۋ الدىڭىز؟
– قازىر كەتەم دەسەم, يتالياعا بارا الامىن. نيۋ-يورك تەاترىنا دا ۇسىنىس بولدى. بىراق بارعان جوقپىن. تەك تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا عانا بارىپ ءجۇرمىن. 2018-2020 جىلدارى يتاليادا, 2011-2012 جىلدارى گەرمانيادا كەلىسىمشارتپەن جۇمىس ىستەدىم. جالپى, مەنىڭ ەرەكشەلىگىم – باس داۋىستىمىن. سوپرانو, تەنور كوپ, ال باس داۋىس از كەزدەسەدى. سول ءۇشىن دە ماعان سۇرانىس كوپ. باس داۋىس اتامدا بولعان, بىراق ول وپەرا ايتقان جوق. اتامنان ماعان وتسە كەرەك.
– سۇيىكتى وپەراڭىز قانداي؟
– «سەۆيلدىك شاشتاراز», دج.روسسيني.
– نەگە؟
– كومەديالىق وپەرا. ماعان درامالاردان گورى كومەديالىق شىعارمالار ۇنايدى. كەيىن روسسيني كومەديالىق وپەرالاردى كوپ جازدى. ونداي شىعارمالارعا قاي ساحنادا دا سۇرانىس كوپ. كەي وپەرا انشىلەرى ەكى-ءۇش اي بويى ءبىر وپەرا جاتتاپ جۇرەدى. ول شىعارمانىڭ كورەرمەنى جوق, سۇرانىس بولمايدى. وپەرادا دا باسەكە بولادى. سوندىقتان حالىقتىڭ, تىڭداۋشىنىڭ تالعامىنا قاراۋ كەرەك. جالپى, رەپەرتۋاردا بارلىق تىلدەگى اندەر بولعانى ءجون. مىسالى, جاقىندا ءوز رەپەرتۋارىما تۇرىكمەنشە شىعارما قوستىم. الداعى جەكە كونتسەرتىمدە «دۋدار-ايدى» ايتامىن. 2009 جىلى حII حالىقارالىق «قازاق رومانسى» بايقاۋىندا ابايدىڭ «جارق ەتپەس قارا كوڭىلىم نە قىلسا دا», «ايتتىم سالەم, قالامقاس» اندەرىن, ءشامشىنىڭ «ارىس جاعاسىندا» ءانىن ورىنداپ, 1-ورىن يەلەنگەن ەدىم.
– وزبەك مادەنيەتى كۇندەرى اياسىندا قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە شەبەرلىك ساعاتتارىن وتكىزدىڭىزدەر. قالاي ءوتتى؟
– وزبەكستاننان كەلگەن حالىق ارتىستەرى ءار سالا بويىنشا ءدارىس وقىدى. مەن وپەرا كافەدراسىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەستىم. قۋانعانىم, جاستار مەنىڭ شىعارماشىلىعىممەن جاقسى تانىس ەكەن. جوسپارلانعان ءبىر ساعاتتان اسىپ جىعىلىپ, اريالارمەن جۇمىس ىستەدىك. داۋىس قويىپ, قاتەلەسكەن تۇستاردى تۇزەپ, قايتالاپ, ەكى ساعات بويى قىزۋ تالقىلادىق.
– وسىنداي شەبەرلىك ساعاتتارىن ءجيى وتكىزىپ تۇراسىز با؟
– جوق, كوپ وتكىزبەيمىن. ۋاقىتىم بولا بەرمەيدى. پەداگوگيكالىق تالانت پەن كونتسەرتتىك تالانت – ەكەۋى ەكى ءتۇرلى دۇنيە. مەنىڭ بىرەۋگە بىردەڭە ۇيرەتۋىم قيىن. ءتىپتى ءبىر جىلدارى وزبەكستان مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىندا وقىتۋشى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. ءبىر جىلدان كەيىن شىداي الماي شىعىپ كەتتىم.
– ءدال قازىر قانداي اگەنتتەرمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرسىز؟
– يتاليادا ەرنەستو پالاسيو, ۆينچينسو دەۆيۆومەن كەلىسىمشارت جاسادىق. ماسكەۋدە دە اگەنتتەر بار. كوبىنەسە ەمين مەن تامارا سينياۆسكايا شاقىرادى. جۇمىس جوسپارىم وسى اگەنتتەرمەن عانا جاسالادى. ال ءبىر جەردە تۇراقتى جۇمىس ىستەمەيمىن. ماسەلەن, قازاقستاننان قايتقان سوڭ تاشكەنتتە فارۋح زاكيروۆپەن بىرگە جوسپارلانعان كونتسەرتىمىز بار, ودان سوڭ ابۋ-دابيدە كەش وتكىزەمىز. 25-26 جەلتوقساندا جىلداعىداي وزبەكستاندا جەكە كونتسەرتىم جوسپارلانىپ وتىر. وعان قازاقستاننان دا تىڭداۋشىلار كەلەدى. بەس مىڭ ورىنعا ەكى كۇنگە جوسپارلانعان. سوعان قازىردىڭ وزىندە بيلەت جوق. ەندى نيۋ-يوركتە تىڭدالىمعا بارامىن, ءساتى تۇسسە, كەلىسىمشارتپەن سوندا قالامىن. جالپى, وپەرا ورىنداۋشىلارىنا جۇمىس كوپ. ءبىزدىڭ كەڭىستىك ۇلكەن. الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندە ونەر كورسەتىپ, ەڭبەك ەتۋىڭە مۇمكىندىك مول. بۇدان بولەك, تويعا شىعامىز. تويلاردا وپەرانى جاقسى تىڭدايدى.
– بۇگىنگى قوعام مادەني ورتالاردان الىس, كىتاپتى دا كوپ وقي قويمايدى دەپ جاتامىز. رۋحاني قۇندىلىقتار السىرەگەن ينتەرنەت داۋىرىندە حالىقتىڭ ونەرگە دەگەن كوزقاراسى قالاي؟ وزبەكستاندىقتار وپەرا تىڭداي ما؟
– حالىق وپەرا تىڭدايدى. بىزدە وسى ماماندىققا دەن قويعاندار كوبەيىپ كەلەدى. ودان بولەك, وپەرا كەشتەرى, open air ءجيى ۇيىمداستىرىلادى. شوۋ-كونتسەرت فورماتىندا وتەدى: تەك اريالاردان عانا تۇرمايدى, ەسترادا انشىلەرىمەن بىرگە ونەر كورسەتەدى. ەڭ باستىسى, بارلىق كەش تابيعي داۋىستا وتەدى. ماسەلەن, وزبەكستاندا 35 ميلليون ادام بولسا, سونىڭ كەم دەگەندە ون ميلليونى وپەراعا بارادى دەپ ويلايمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
مارجان ءابىش,
«Egemen Qazaqstan»