كەشە سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەنگەن زاڭ جوبالارى قارالدى.
جالپى وتىرىستى اشقان سەنات توراعاسى ەلىمىزدە وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ قورىتىندىسىنا توقتالدى. پالاتا سپيكەرى قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقانىن جانە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسىندا بەلگىلەپ بەرگەن ماڭىزدى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پارلامەنت اۋقىمدى جۇمىس اتقارۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.
«مەملەكەتىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى كەزەڭدە حالىق ءوز تاڭداۋىن جاساپ, داۋىس بەردى. وسىلايشا, ەل ازاماتتارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ستراتەگيالىق باستامالارى مەن ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ باعدارىنا ءبىراۋىزدان قولداۋ ءبىلدىردى. وتاندىق جانە حالىقارالىق بايقاۋشىلار سايلاۋدىڭ ۇلتتىق زاڭنامالار مەن وسى باعىتتاعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي وتكەنىن مالىمدەدى. بۇل سايلاۋ قازاقستاننىڭ دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقانىن ايعاقتايدى. ەندى الدىمىزدا پرەزيدەنتىمىز ايقىنداپ بەرگەن ماڭىزدى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ جولىنداعى اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇر. سوندىقتان ءبارىمىز بىرگە سايلاۋ الدىنداعى باعدارلامادا كورسەتىلگەن باسىمدىقتاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋىمىز قاجەت», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە (سالىق كودەكسى) جانە «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىن (سالىق كودەكسى) قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكى وقىلىمدا قاراپ, قابىلدادى. بۇل زاڭ ەلىمىزدىڭ سالىق جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە ارنالعان.
جاڭا تۇزەتۋلەردىڭ قاتارىندا ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنا جۇكتەمەنى ازايتۋ جانە بىرىڭعاي تولەمدى ەنگىزۋ تۋرالى نورما بار. مۇنداي شارا ميكرو جانە شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە قازىرگىدەي ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنان 34,5 پايىزدىڭ ورنىنا 2023 جىلدان باستاپ 2028 جىلعا دەيىن بىرتىندەپ 26,3 پايىزعا دەيىن وسە وتىرىپ, 20 پايىزدىق بىرىڭعاي تولەمدى تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق زاڭ اياسىندا وسى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنە دەيىن قازاقستانعا اكەلىنگەن اۆتوموبيلدەردى پايدالانۋ جانە باستاپقى تىركەۋ ءۇشىن ءبىر جولعى تارتىپپەن 200 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە بىرىڭعاي الىم تولەۋ ءتارتىبى قاراستىرىلعان.
«مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا جيىنتىق جۇكتەمەنى ازايتا وتىرىپ, ميكرو جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنان الىناتىن بىرىڭعاي تولەمدى ەنگىزۋدى تاپسىرعان بولاتىن. قازىرگى ۋاقىتتا ەڭبەكاقى قورىنان مولشەرلەمەلەرى, ەسەپتەۋ بازالارى ءارتۇرلى بىرنەشە تولەم تولەنەدى. بۇل تولەمدەردى ءبىر تولەمگە بىرىكتىرۋ ۇسىنىلادى. الەۋمەتتىك اۋدارىمدار مولشەرى قىزمەتكەرلەرگە تولەنەتىن بولاشاق تولەمدەرگە اسەر ەتەتىندىكتەن, جۇكتەمەنى جەكە تابىس سالىعى ەسەبىنەن تومەندەتۋ كوزدەلىپ وتىر.
بىرىڭعاي مولشەرلەمە مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن ەنگىزۋدى جانە الەۋمەتتىك اۋدارىمدار مولشەرلەمەسىنىڭ ءوسۋىن ەسكەرەدى. تولەمدى ارناۋلى سالىق رەجىمدەرىندەگى ميكرو جانە شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى ەرىكتى نەگىزدە قولداناتىن بولادى. سوما بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم تەتىگىنە ۇقساس بولىنەدى. وسىلايشا, بىرىڭعاي تولەم سالىقتار مەن ەڭبەكاقى تولەمدەرىن ەسەپتەۋدى جەڭىلدەتىپ قانا قويماي, سالىق جۇكتەمەسىن ازايتۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ.
سونداي-اق سالالىق زاڭنامالارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلمەك. كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنگەن كەزدەگى مەملەكەتتىك باجدى بەلگىلەۋ جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن بوساتۋ قاراستىرىلعان.
«2024 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك بالانستى جۇرگىزۋ توقتاتىلادى. قورلار جاڭا جۇيە بويىنشا باعالانادى. وسىعان بايلانىستى پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ سالىعىن سالۋ وبەكتىسىن وزگەرتۋ ۇسىنىلادى. تۇزەتۋلەردىڭ كەلەسى, ءۇشىنشى بلوگى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان. بالىق اۋلاۋ كاسىپورىندارى بالىقتى وڭدەۋ كەزىندە قوسىلعان قۇن سالىعىن 70 پايىزعا ازايتۋى تۋرالى نورما كوزدەلگەن. قازىر مۇنداي جەڭىلدىكتى بالىق ءوسىرۋشى قوجالىقتار قولدانادى.
قانت ءوندىرىسىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن شيكى قانت يمپورتىن قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋ, سونداي-اق قانت وندىرۋشىلەر ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا جەڭىلدىكتىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى ۇزارتىلماق. كەلەسى نورما تازارتىلعان التىندى ساتۋعا قاتىستى. قازىر ۇلتتىق بانككە مۇنداي التىندى ساتۋ قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتىلادى. وسى نورما التىندى زەرگەرلەرگە دە ساتۋ كەزىندە قولدانىلادى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇدان بولەك ەلەكتر جەلىلەرىن, كولىك جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋعا قاتىستى دا وزگەرىستەر قاراستىرىلعان. ماسەلەن, تەمىر جول كولىگى سالاسىندا نولدىك ءتاريفتى قولدانا وتىرىپ, جولاۋشىلار تاسىمالداۋشىلارىنا ماگيسترالدىق تەمىر جول جەلىسى قىزمەتتەرىن كورسەتۋ كەزىندە سالىق سالۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ كوزدەلگەن.
«ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا سەرتيفيكاتتار بەرگەنى ءۇشىن الىمداردى الىپ تاستاۋ بويىنشا نورمالار ەنگىزىلەدى. ويتكەنى قىزمەتتەردى ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىراتىن ۇيىم كورسەتەدى. سونداي-اق ترانزيتتىك اۋە كەمەلەرىنە جانارماي قۇيۋ كەزىندە قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ نولدىك مولشەرلەمەسىن قولدانۋدى كەڭەيتۋ ۇسىنىلادى. قازىر جەڭىلدىكتى تەك اۋەجايلار قولدانا الادى. اۆتوموبيل تاسىمالدارىن دامىتۋ ءۇشىن شىعارىلعان جىلى 7 جىلدان اسپايتىن ەرشىكتى تارتقىشتار باستاپقى تىركەۋ ءۇشىن الىمنان بوساتىلادى», دەدى مينيستر.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, چەك بەرمەۋ فاكتىلەرى تۋرالى حابارلاعانى ءۇشىن سىياقى الۋ, يپوتەكالىق كرەديت بويىنشا بەرەشەكتى ەسەپتەن شىعارۋ, جالداۋ قۇنىن تومەندەتۋ جانە تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋعا بيۋدجەتتىك سۋبسيديالار العان كەزدەگى سالىقتىق تاۋەكەلدەر الىنىپ تاستالادى. سونداي-اق سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى وڭايلاتۋ, ناقتىلاۋ جانە رەداكتسيالىق سيپاتتاعى نورمالار بار.
«قابىلدانعان زاڭ ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە بيزنەس ورتانى دامىتۋعا قوسىمشا قۇقىقتىق جاعداي قالىپتاستىرادى. اتاپ ايتقاندا, جەكەلەگەن سالالاردا قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا جەڭىلدىكتەر بەرۋ ارقىلى ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋ كوزدەلىپ وتىر. جاڭا نورمالار ەڭبەكاقى قورىنا جۇكتەمەنى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋعا ارنالعان شارا. الداعى ۋاقىتتا وسى زاڭ حالىققا جانە بيزنەسكە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن دەڭگەيىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى زاڭ جونىندە پىكىر بىلدىرگەن ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونداي-اق ەل اۋماعىنا 2022 جىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن اكەلىنگەن اۆتوموبيلدەردى زاڭداستىرۋ كەزىندە باستاپقى تىركەۋ ءۇشىن 200 مىڭ تەڭگە سوماسىندا الىم مولشەرلەمەسىن بەلگىلەۋ ەسكەرىلگەن. بۇل باستاما مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىپ وتىر.
«ەلەكتر تۇرمىستىق تەحنيكانى ءوندىرۋ بويىنشا جەڭىلدىكتەر نارىققا قوسىمشا ينۆەستورلاردى تارتىپ, جوعارى مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر بەرەدى. بۇل وندىرىستىك الاڭداردى ورنالاستىرۋدى ۇلعايتۋعا وڭ اسەر ەتەدى. 2022 جىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن اكەلىنگەن اۆتوموبيلدەردى زاڭداستىرۋ ماقساتىندا العاشقى تىركەگەنى ءۇشىن بىرىڭعاي الىمنىڭ بەلگىلەنۋى 300 مىڭعا جۋىق اۆتوكولىكتى ەسەپكە قويۋعا جاعداي جاسايدى, سونداي-اق وسى اۆتوموبيلدەر بويىنشا كولىك قۇرالدارىنا سالىناتىن سالىق جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى تولىقتىرادى. تۇتاستاي العاندا اتالعان زاڭ جوباسى سالىق تولەۋشىلەرگە, مەملەكەتتىڭ مۇددەلەرىنە, سونداي-اق ەل ەكونوميكاسىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى سەناتور عۇمار دۇيسەمباەۆ.
سونىمەن قاتار سەنات دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كولىك جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكى وقىلىمدا قارادى. جان-جاقتى تالقىلاۋ ناتيجەسىندە سەناتورلار قۇجاتتى كونتسەپتۋالدى تۇردە قولدايتىندارىن ءبىلدىرىپ, وعان ءوز تولىقتىرۋلارىن ەنگىزدى جانە ماجىلىسكە قايتارۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى اياسىندا جولداعى كولىك باقىلاۋىن اۆتوماتتاندىرۋ, تەڭىز كولىگى بويىنشا حالىقارالىق شارتتاردىڭ نورماسىن ىسكە اسىرۋ, تەمىر جولداعى جانە كەمەلەردەگى وقيعالاردى تەرگەۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ, ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىن حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمى مەن ەۋروپالىق وداقتىڭ اۆياتسيالىق تالاپتارىنا سايكەس كەلتىرۋ, اۋەايلاق اۋماعىندا قىزمەت كورسەتۋگە رۇقسات الۋ مەحانيزمىن رەتتەۋ قامتىلعان.
«ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنداعى زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. ۇشقىشسىز (پيلوتسىز) ۇشۋ اپپاراتتارىن پايدالانۋ پروتسەسىن رەتتەۋ جونىندەگى نورمانى ەنگىزۋ, ياعني سەرتيفيكاتتاۋ ءراسىمىن ەنگىزۋ, قاشىقتان سايكەستەندىرۋگە قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگىلەۋ جانە ولاردى پايدالانۋ ايماقتارىن ايقىنداۋ ەسكەرىلگەن. سونداي-اق «پيلوتسىز اۆياتسيالىق جۇيە» جانە «پيلوتسىز اۋە كەمەسى» ۇعىمدارى ەنگىزىلەدى. زاڭ جوباسىندا ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ۇيىمنىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ بويىنشا جانە اۆياتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ وزدەرىنىڭ قىزمەتتىك مىندەتتەرىن ءتيىستى ورىنداماعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى قاراستىرىلعان», دەدى مينيستر.
سونداي-اق پالاتا وتىرىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار اۋىلدىق اۋماقتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىنا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا سەناتتىڭ پارلامەنتتىك تىڭداۋلارىندا ازىرلەنگەن ۇسىنىمداردىڭ ورىندالۋى تۋرالى اقپارات بەردى.
ماۋلەن اشىمباەۆ سەناتورلار جاساعان ۇسىنىمداردىڭ ورىندالۋ بارىسىن باقىلايتىن بۇل فورمات جاڭادان قولدانىلىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. مۇنداي قادام قوعاممەن ءتيىمدى كەرى بايلانىس ورناتۋعا, ۇسىنىمداردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋعا جانە ونى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سەنات توراعاسى بۇل سالادا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلعانىمەن, اۋىلدىق اۋماقتار مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا قاتىستى ناقتى ماسەلەلەر بار ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتۋ, ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن الەۋمەتتىك قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا شەشىمىن تاپپاعان پروبلەمالار بار. مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا جانە سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن اۋىلدىق وڭىرلەردى دامىتۋ ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ناقتى ايتتى. بۇل رەتتە پارلامەنت پەن ۇكىمەت اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋ ماقساتىمەن قولعا الىنعان جۇمىستى ودان ءارى جانداندىرعان ءجون. اۋىلدىق اۋماقتاردا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن قاتار, تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ سياقتى مىندەتتەر ايرىقشا ماڭىزعا يە. سوندىقتان اۋىلداردى گۇلدەندىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ جۇمىسىنداعى نەگىزگى باسىمدىق بولۋى كەرەك», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. اقمارال ءالنازاروۆا بىرقاتار ءىرى مەديتسينالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە اكۋشەرلىك, گينەكولوگيا جانە پەريناتولوگيا عىلىمي ورتالىقتارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋى تومەن دەڭگەيدە ەكەنىن ايتىپ, الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
داۋرەن ادىلبەكوۆ ەلىمىزدەگى ساپاسىز جولدار ماسەلەسىن كوتەرىپ, «قاراعاندى – بالقاش» اۆتوجولىنىڭ تەحنيكاسى مەن قۇرىلىس مەرزىمىندەگى بۇزۋشىلىقتارعا قاتىستى نارازىلىعىن جەتكىزدى. سوۆەتبەك مەدەباەۆ ۇلىتاۋ وبلىسىنا قاراستى قالالارداعى اپاتتى جانە توزىعى جەتكەن تۇرعىن ءۇي پروبلەمالارىنا نازار اۋداردى. ول وسىنداي تۇرعىن ءۇي يەلەرىنە قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋگە جانە توتەنشە جاعدايلار قاۋپىن ازايتۋعا ارنالعان ناقتى شارالار ۇسىندى.