مەملەكەت ومىرىندەگى ماڭىزدى قادام الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىنان تىس قالماعانى بەلگىلى. سايلاۋ بارىسىن باقىلايتىن شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ سانى مەن ساپاسى ساياسي ناۋقاننىڭ سالماعىن ارتتىرىپ, پروتسەستىڭ اشىق تا ەركىن, بارىنشا ءادىل وتۋىنە اسەر ەتەتىنى انىق. داۋىس بەرۋشىلەردىڭ باسىم بولىگى تۇراتىن الىپ مەگاپوليس الماتىدا شەتەلدىك بايقاۋشىلار بەلسەندى جۇمىس ىستەدى.
سايلاۋعا بايقاۋشى رەتىندە كەلگەن فرانتسيا رەسپۋبليكاسىنىڭ سەناتورى, ەۋروپالىق ىستەر جونىندەگى تۇراقتى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, زاڭناما جونىندەگى تۇراقتى كوميتەتتىڭ حاتشىسى اندرە مارسەل رەيشار قازاقستان قازىر دامۋدىڭ وتە ماڭىزدى كەزەڭىندە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«رەسەي فەدەراتسياسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى سياقتى ءىرى ەلدەرمەن كورشىلەس ورنالاسقان قازاقستان ەۋروپالىق وداقتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى» دەگەن ساياساتكەر, ەلدەگى جاڭا بەتبۇرىستىڭ ءمان-ماڭىزىنا توقتالدى.
«پرەزيدەنت ق.توقاەۆ سايلاۋ وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قاجەتتى شارالار قابىلدادى. ول ءوزىنىڭ جول كارتاسى رەتىندە – ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋعا باعىتتالعان باعدارلامانى ۇسىندى جانە سايلاۋ قۇقىعىنىڭ تولىق ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە نيەت ءبىلدىردى. قازاقستان حالقى داۋىس بەرۋ ارقىلى ەلدىڭ بولاشاعى تۋرالى ءوز شەشىمىن قابىلدادى», دەدى سپيكەر.
الماتىداعى 8 سايلاۋ ۋچاسكەسىنە بارىپ ۇلگەرگەن بايقاۋشى پرەزيدەنت سايلاۋى بارلىق سايلاۋشى مەن كانديداتتىڭ تەڭ قۇقىعىن ساقتاي وتىرىپ, جوعارى دەڭگەيدە وتكەنىن اتاپ ءوتتى.
«سايلاۋ بارىسى قالىپتى دەڭگەيدە ءوتتى دەپ ەسەپتەيمىن. پروتسەسس ستاندارتتى تۇردە ءوربىدى. كەلگەن ازاماتتار جەكە كۋالىگىن ۇسىنىپ, جەرگىلىكتى سايلاۋ كوميسسياسى ونى سايلاۋشىلار تىزىمىنەن تەكسەردى, سودان كەيىن ول قول قويىپ, داۋىس بەردى. ەگەر سايلاۋشىنىڭ اتى-ءجونى تىزىمنەن تابىلماسا, ول داۋىس بەرە المايتىنى وتە ماڭىزدى. ەڭ باستىسى بارلىق قۇقىقتىق پرينتسيپ ساقتالدى», دەيدى اندرە مارسەل رەيشار.
Wikistrat Global Consultancy اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, تاۋەلسىز بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ اقش اتىنان مۇشەسى ۋيليام ۆايتس تاڭەرتەڭگى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا قاراماستان, الماتىلىقتاردىڭ داۋىس بەرۋگە بەلسەندى تۇردە كەلگەنىن اتادى. مەگاپوليستىڭ ءار بۇرىشىندا ورنالاسقان 20 ۋچاسكەگە بارعان ول حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ جۇمىسىنا ەشقانداي شەكتەۋ قويىلماعانىن, قازاقستاندا اقش-قا قاراعاندا سايلاۋعا بارىنشا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, اقش-تا سايلاۋدا تۇتاس حالىقتىڭ جارتىسىنان ازى داۋىس بەرەدى, سونداي-اق بايقاۋشىلارعا سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ ىشىنە كىرۋگە تىيىم سالىنادى, ولار ونى سىرتتان عانا باقىلايدى.
«سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە مەن ءارتۇرلى جاستاعى ادامداردى كوردىم, جاستار دا بار, ۇلكەن كىسىلەر دە بار. ءبىز ءبىر-بىرىمىزبەن ەركىن پىكىر الماسىپ, بارلىق پروتسەستى باقىلاپ وتىردىق. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ تاريحي وقيعادان تىس قالماۋى ەسكەرىلگەنى قۋانتادى. وزدىگىمەن جۇرە الاتىن ناۋقاستار سايلاۋ ورىندارىنا بارىپ ءۇنىن جەتكىزسە, توسەكتە جاتقان ناۋقاستاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن پايدالانۋعا دا مۇمكىندىك بەرىلدى», دەيدى ۋيليام ۆايتس.
فرانتسيانىڭ حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى ميكاەل لەۆيستون الماتىداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىن جاريالاۋ جونىندەگى ءباسپاسوز ورتالىعىندا سويلەگەن سوزىندە ءوتىپ جاتقان سايلاۋ كۇنى تۋرالى اسەرىمەن ءبولىستى.
«بارىنەن دە سايلاۋ پروتسەسىنە جاستارمەن قاتار اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ دە قاتىسۋىن جوعارى باعالاۋ كەرەك. سايلاۋ قارقىندى جانە بەلسەندى ءوتتى. مەن جاڭا قازاقستان ءۇشىن داۋىس بەرۋگە كەلگەن ادامدارعا كوپ كوڭىل ءبولدىم. بۇل تەك 50 جانە 60 جاستاعى ادامدار عانا ەمەس. كەلۋشىلەر اراسىندا 18 جاستاعى ازاماتتار دا بار. مىسالى, سايلاۋعا ومىرىندە ءبىرىنشى رەت كەلگەن جىگىت تە بولدى. مەملەكەتتىڭ ءوز بولاشاعىنا ۇمتىلىپ جاتقانى انىق. بۇل – جاس بۋىننىڭ ەل ەرتەڭىنە نەمقۇرايدى قارامايتىنىن اڭعارتادى. ءوزىم باقىلاعان سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ بىرىندە تۇسكە دەيىن سايلاۋشىلاردىڭ 25-30 پايىزى داۋىس بەرۋگە كەلدى. بۇل – وتە جوعارى كورسەتكىش. سايلاۋشىلاردىڭ اراسىندا جاس ستۋدەنتتەردىڭ كەزەكتە تۇرعانىن بايقادىق. بۇل – ازاماتتىق قوعامداعى دەموكراتيانىڭ كورىنىس تابا باستاعانىنىڭ دالەلى», دەدى م.لەۆيستون.
بۇل كۇنى قوعامنىڭ سان سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن تانىمال تۇلعالار مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە كەلىپ ازاماتتىق ءۇنىن جەتكىزدى. №28 مەكتەپ-ليتسەيىندە ورنالاسقان سايلاۋ ۋچاسكەسىنە وتباسىمەن كەلىپ تاڭداۋ جاساعان قالا اكىمى ەربولات دوساەۆ بولاشاعىمىزدى ايقىندايتىن ساتتە ەلىم دەگەن ءاربىر ازامات ساياسي ناۋقاننان تىس قالماۋى قاجەت دەسە, الماتىلىق زيالى قاۋىم بارشا قالا جۇرتشىلىعىن تاريحي وقيعادا بەلسەندى بولۋعا شاقىردى.
الماتى