ەل ىشىندە ءجيى ايتىلاتىن «وزگەنىڭ اقىلىمەن زەردەلى بولا المايسىڭ, وزگەنىڭ داڭقىن يەلەنىپ ابىرويلى بولا المايسىڭ» دەگەن ءسوز بۇگىنگى قوعام ءۇشىن كوكەيكەستى.
قازاق قوعامىندا بۇرىننان كەلە جاتقان وزگەگە ەلىكتەۋشىلىك, وزگەنى زور تۇتۋ ءۇردىسى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن باسەڭدەيدى دەگەن ءۇمىت بولعان. قايدان؟ وكىنىشكە قاراي, بۇل ءۇمىت اقتالمادى. مۇنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – ەل ىشىندە, اسىرەسە جاستار اراسىندا ۇلتتىق تولىمدى ساياساتتى جۇرگىزۋدەگى شاراسىزدىعىمىز نەمەسە نيەتتىڭ جوقتىعى. بۇل اينالىپ كەلگەندە وزگەنىڭ قۇندىلىقتارىنا ەلىكتەۋ مەن قىزىعۋشىلىقتى تومەندەتۋگە تىكەلەي اسەر ەتەتىن جۇمىس – ۇلتتىق بولمىسىمىزدى ناسيحاتتاۋ ءىسىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە اتقارا الماعانىمىزدى كورسەتسە كەرەك.
بۇگىنگى قازاق قوعامى الەمگە اشىق. ەشكىم باسقا ۇلتتاردىڭ وزىق ۇلگىلەرىن بويىنا سىڭىرمەسىن, ودان ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتسىن دەمەيدى. تەك, بار ۋايىمىمىز – ەلىمىزدە تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىن باستان كەشىرىپ, رۋحاني تۇتاستىققا قول جەتكىزۋگە تالپىنىپ وتىرعان قازىرگى كەزدە ءوسىپ كەلە جاتقان جاڭا تولقىن, جاس بۋىندى ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرۋدا, ورتالىق كۇش-جىگەرگە, ساياسي-قوعامدىق, رۋحاني-مادەني ءومىرىمىزدىڭ ءتيىمدى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدىرۋدا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزە الماۋ ىقتيمالدىعىنىڭ جوعارىلىعى.
ەلدىڭ ىنتىماعى تانىم-تۇسىنىگىمىزدىڭ, رۋحانياتىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا تىكەلەي تاۋەلدى. وسى باعىتتاعى تۇتاستىعىمىزدىڭ قازىرگى دەڭگەيىن انىقتاماي, سالاداعى كىلتيپانداردى وي ەلەگىنەن وتكىزبەي, بۇعان قاتىستى قوعامدىق پىكىرلەرگە قۇلاق اسپاي ىلگەرى جىلجۋ قيىن-اق.
ەلىمىزدى ەۋروپالىق ۇلگىدەگى دەموكراتيا ۇشپاققا شىعارا المايدى. مۇنى تۇسىنەتىن كەز جەتتى. ءبىزدى كوگەرتەتىن قازاق دالاسىندا وركەن جايعان, ءوزىن-ءوزى اقتاعان, ۇلتىمىزدىڭ ۇلت رەتىندە ساقتالىپ قالۋىنا نەگىزگى ىقپالىن جاساعان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز. سونىڭ ماڭىندا توپتاسقاندا عانا رۋحاني تۇتاستىققا قول جەتەدى.
ءيا, ءبىز بۇگىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتار دەگەن ءمان-ماڭىزى جوعارى, اۋقىمى كەڭ ۇعىمدى ءجيى ايتامىز. بىراق وسى ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا نەلەر جاتادى, ونىڭ كەڭىستىگىنە نە كىرەدى دەگەن سۇراقتى وزىمىزگە ءالى كۇنگە قويعانىمىز جوق. قويىلماعان سۇراققا جاۋاپ بەرىلمەسى بەلگىلى. وسى ۇعىمنىڭ فيلوسوفيالىق ءمانىن اشۋ, ونىڭ قۇرامداس بولىكتەرىن ناقتى كورسەتۋ, ولاردى ۇلتتىق ساياساتتىڭ وزەگىنە اينالدىرۋ ءىسى تۋرالى ويلاناتىن دا ءتۇرىمىز جوق.
ۇلتتىق قۇندىلىقتار زامانا جەلىنەن زور نۇقسان كورسە دە حالىق ىشىندە ساقتالىپ وتىر. ولاردى بۇگىنگى ۇلتتىق ساياساتپەن قابىستىرا بىلسەك, ۇتارىمىز كوپ بولماق.
راس, بۇگىندە قۇندىلىقتار وزگەرۋدە. سوعان قاراي بەيىمدەلۋ دە كەرەك شىعار. بىراق جەل قۋعان قاڭباقتاي باعىت-باعدارىمىزدى ايقىنداماي, وزىمىزگە ءتان ومىرشەڭ قۇندىلىقتاردى تەمىرقازىق ەتپەي, قۇر بوسقا دالاقتاي بەرۋ ابىروي اپەرمەيدى. بۇل جەردە ۇلتىمىزدىڭ پرينتسيپشىلدىگى, تاباندىلىعى قاجەت. وزگەرگەن الەم مەن قۇبىلعان قۇندىلىقتارعا كوزسىز تابىنىپ, جۇگىنىپ كەتە بارۋ ناعىز جونسىزدىك بولار ەدى. مىنە, وسى ورايدا ۇلتتىق تاريحي سانانى ۇلتتىق باستى قۇندىلىق رەتىندە قاراستىرىپ, ونى قالىپتاستىرۋ مىندەتىن مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وزەگىنە اينالدىرۋ ماڭىزدى. سونداي-اق بۇل مىندەتتى ەڭسەرۋدىڭ ۇزاق جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارى ءتۇزىلىپ, ونى ورىنداۋعا مەملەكەتتىك قۇزىرلى ورگانداردىڭ بارلىعىنىڭ اتسالىسۋى مىندەتتەلگەنى ابزال. اسىرەسە ازاماتتىق قوعامدى جۇمىلدىرۋعا كوڭىل بولگەن دۇرىس.
وسى ورايدا تاريحي تانىم-سانانى قالىپتاستىراتىن عىلىمدارعا دەگەن كوزقاراستى وزگەرتۋ وتە قاجەت. بۇل وزگەرىس قازىرگى جاڭارعان قوعام جاستارىنىڭ ۇلتتىق ساياساتتى تۇسىنە بىلۋىنە وڭ اسەر ەتە الۋى كەرەك. بۇگىندە تەحنيكالىق عىلىمدارعا باسىمدىق بەرۋ گۋمانيتارلىق عىلىمداردىڭ اياعىنا تۇساۋ سالۋدا. ەكى باعىتقا دا تەڭ كوزقاراس قاجەت. بۇلاي بولماسا, ۇلتتىق تاريحي ساناسى ويانباعان كوپ ۇرپاق ءوسىپ شىعادى. ولار رۋحاني تۇتاستىققا ۇمتىلمايدى ءارى قاجەت سانامايدى. مۇندايلار ەل تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ جۇمىستارىنا ۇلەس قوسۋعا تىرىسپايتىن, «كىمنىڭ تارىسى پىسسە سونىڭ تاۋىعى بولۋعا» دايىن, وزىندىك تاريحي ميسسياسى ايقىندالماعان سولقىلداق بۋىن رەتىندە ءومىر سۇرەدى. بۇلار ەلدىڭ رۋحاني تۇتاستىققا ۇمتىلىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن باعالامايدى.
قورىتا ايتقاندا, ەرتەڭ ۇلت ۇپايىن تۇگەندەۋ ويىندا جوق ۇرپاق – ءوز اناسىنا وق اتار ماڭگۇرت جاستارمەن باس اۋىرتىپ, اتىسىپ-شابىسىپ جۇرمەيىك. ماڭگۇرتتەر ءۇشىن ەڭ ارزانى – ەل تاۋەلسىزدىگى. ەگەمەندىگىمىزدى سولاردان قورعاۋعا ءماجبۇر بولىپ قالمايىق. قۇداي ساقتانعاندى ساقتايدى.