جۋىردا شىمكەنت قالالىق ىشكى ساياسات جانە جاستار ىستەرى جونىندەگى باسقارمانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قالالىق دوستىق ءۇيى بازاسىندا «بىرلىك الاڭى» كوۆوركينگ ورتالىعى اشىلدى.
ورتالىق مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس قۇرىلدى.
اتالعان مەكەمەنىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنا اكىمنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ش.مۇقان, ىشكى ساياسات جانە جاستار ىستەرى جونىندەگى باسقارما باسشىلىعى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ توراعالارى, اسسامبلەيا مۇشەلەرى مەن اسسامبلەيا جانىنداعى قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ جەتەكشىلەرى, ستۋدەنت جاستار قاتىستى.
«بىرلىك الاڭى» كوۆوركينگ ورتالىعى – بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ جالپىۇلتتىق بىرىكتىرۋشى قۇندىلىقتارىن قوعامدىق سانادا نىعايتۋعا جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ سىندارلى ديالوگىن ورنىقتىرۋعا باعىتتالعان.
ورتالىق ءتورت نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇمىس جۇرگىزەدى. ءبىرىنشىسى, قالالىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى 7 قوعامدىق قۇرىلىم مەن 17 ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ قاتىسۋىمەن تۇراقتى نەگىزدە بريفينگتەر ۇيىمداستىرۋ.
بريفينگ بارىسىندا قحا مۇشەلەرىنىڭ ەلدەگى ساياسي رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ساراپشى پىكىرلەرى, اسسامبلەيا قۇرىلىمدارىنىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن اسسامبلەيانىڭ باستامالارى جانە جوبالارى قالىڭ بۇقاراعا تانىستىرىلادى.
ەكىنشىدەن, قوعام تۇراقتىلىعىن نىعايتۋدا حالىقتىق جوبالاردى ىرىكتەۋ, ولارعا قولداۋ كورسەتۋ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلادى.
ازاماتتىق باستامالار, ونىڭ ىشىندە جاستار ۇسىنعان قوعامدىق ءمانى بار الەۋمەتتىك ستارتاپ جوبالار قولداۋعا يە بولادى. جان-جاقتى ۇتىمدى, قوعام تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا ءتيىمدى جوبالاردى مەملەكەتتىك سالالىق باعدارلامالار مەن الەۋمەتتىك گرانتتار ارقىلى قارجىلاندىرۋعا ۇسىنىمدار بەرىلەدى. سولاردان ۇزدىك دەپ تانىلعاندارىنا اسسامبلەيا مۇشەلەرى سەرىكتەس مەتسەناتتار تابۋعا ىقپال ەتەدى.
ۇشىنشىدەن, «اسسامبلەيا جاستارى» ۇيىمى شەڭبەرىندە جاستاردىڭ ديالوگ الاڭىن قالىپتاستىرۋ, دەباتتار مەن پىكىر-سايىستار ۇيىمداستىرۋ قولعا الىنادى.
بۇل باعىتتا قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق تاريحى, مادەنيەتى, سالت-ساناسى جونىندەگى ءىس-شارالار وتكىزىلىپ, ەتنوس جاستارىن جوعارى مادەني-ەستەتيكالىق, پاتريوتتىق جانە ەلجاندىلىق رۋحتا تاربيەلەۋ جوسپارلانۋدا.
تورتىنشىدەن, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋ ماقساتىندا ءتۇرلى تاسىلدەر بويىنشا سەمينار-ترەنينگتەر جۇرگىزىلەدى. ونىڭ ىشىندە ەتنوس وكىلدەرىنە بازالىق نەگىزدە قازاق ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنۋىنە جاعداي جاسالادى. بۇل ءۇشىن قالاداعى جوعارى جانە ورتا ارناۋلى وقۋ ورىندارىمەن كەلىسىم ورناتىلماق. قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل. سوندىقتان وعان دەگەن قامقورلىق مەملەكەت تۇرعىسىندا جىلدان-جىلعا كۇشەيىپ كەلەدى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىتاۋداعى قۇرىلتايدا دا باسا ايتقان بولاتىن.
«مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىزگە, انا تىلىمىزگە دەگەن قۇرمەت ارقاشان جوعارى بولۋعا ءتيىس. قازاق تىلىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىق ەلدەگى جاعدايدى دۇرىس تۇسىنبەگەننەن تۋىنداپ وتىر. شىن مانىندە, بۇرىنعى احۋال مەن قازىرگى كەزەڭدى مۇلدە سالىستىرۋعا كەلمەيدى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تۇعىرى كۇن وتكەن سايىن نىعايىپ كەلەدى. وعان قوسا, الەمدىك كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارى قازاق تىلىنە ماڭىز بەرە باستادى», دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءوزارا قاتىناس ءتىلى قازاق ءتىلى بولاتىن بولعان سوڭ جاستاردىڭ, اسىرەسە وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ دەڭگەيى جوعارى بولۋ كەرەك. ءبىر جاعىنان وسىناۋ جوسپاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا اتالعان كوۆوركينگ ورتالىعى اشىلىپ وتىر. «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا» دەمەكشى, بۇگىندە قوعام وزگەرگەن. جاستاردىڭ كوزقاراسى, پىكىرى باسقا. ءوز تاعدىرىن قازاقستانمەن بايلانىستىراتىن ەتنوستاردىڭ ىشىندە قازاقشا وقىپ ۇيرەنگىسى, سويلەسكىسى كەلەتىن جاس بۋىن وكىلدەرى وتە كوپ. ولارعا ءتيىستى جاعداي جاساۋ – مەملەكەتتىڭ مىندەتى. جوعارىدا اتالعان كوۆوركينگ ورتالىعى ارقىلى قازاق ءتىلىن دامىتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىلىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ ودان سايىن نىعايا تۇسپەك.
كوۆوركينگ ورتالىعىنىڭ اشىلۋ راسىمىنەن سوڭ ءىس-شارا ەتنوس جاستارى اراسىنداعى تارتىستى دەباتپەن جالعاستى.
وسى ورايدا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقۋ جاستار ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ە.انارحان ۇلى ۇلتتىق مەرەكەگە اينالعان رەسپۋبليكا كۇنىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا توقتالىپ ءوتتى.
بيىل ۇلىتاۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ العاشقى وتىرىسىندا پرەزيدەنت رەسپۋبليكا كۇنى مەرەكەسىنە ۇلتتىق مارتەبەسىن قايتارۋدى ۇسىندى. «بۇل داتا ەل اۋماعىندا 2009 جىلعا دەيىن كەڭ كولەمدە اتالىپ ءوتتى. كەيىننەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس مەملەكەتتىك مەرەكەلەر قاتارىنان الىنعان بولاتىن. ەندى اراعا 13 جىل سالىپ, رەسپۋبليكا كۇنى مەرەكەسىمەن قايتا قاۋىشتىق. سوندىقتان تاۋەلسىز ەل ەكەنىمىزدى ەسكە سالىپ تۇراتىن بۇل مەرەكەنى ءار جىل سايىن ءماندى دە ءساندى ەتىپ وتكىزۋىمىز كەرەك. قازاق ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن ارتىق باقىت جوق. ادامدار وسىنى ۇعىنىپ, ەل اعالارى جاستاردىڭ ساناسىنا ازاتتىقتى ساقتاۋدىڭ جولىندا كۇرەسۋ كەرەكتىگىن قۇيىپ وتىرۋى قاجەت. ەگەمەن ەل باردا حالىقتىڭ ارمان-تىلەگى ورىندالىپ, الدىنا قويعان ماقسات-مۇددەسى ىسكە اسا بەرەدى. راس, تاۋەلسىزدىكتى الۋ وڭاي دا, ونى ۇستاپ تۇرۋ قيىن. سول سەبەپتى ەگەمەندىكتى قىزعىشتاي قورۋ – حالىقتىڭ موينىنا ارتىلعان جۇك. اسىرەسە كەلەشەكتە ەل تىزگىنىن قولىنا الاتىن جاستاردىڭ بۇل تۇرعىدا جاۋاپكەرشىلىگى مول بولۋعا ءتيىس», دەدى ول.
جالپى, «اسسامبلەيا جاستارى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ شىمكەنت قالالىق وكىلدىگى 2022 جىلعى 1 اقپان كۇنى قۇرىلىپ, ونىڭ جەتەكشىسى بولىپ وڭتۇستىك قازاقستان مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى نۇربولات مەيىربەكوۆ تاعايىندالدى. ۇيىم قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىك قۇندىلىقتارى نەگىزىندە جاستار باستاماشىلدىعىن قولداۋ, ولاردى مەملەكەتتىك قۇندىلىقتار اياسىنا توپتاستىرۋ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتى شەڭبەرىندە جاستاردى جۇمىلدىرۋ جانە قازاقستاندىق جاستاردىڭ الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگىن دامىتۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى.
ماسەلەن, جىل باسىنان بەرى «اسسامبلەيا جاستارى» رقب شىمكەنت قالالىق وكىلدىگى مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 38 ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلىپ, بەلسەندى جاستار مەن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبى مۇشەلەرىمەن 24 كەزدەسۋ وتكىزىلدى. دەبات سوڭىندا «اسسامبلەيا جاستارى» ۇيىمىنىڭ جىل سوڭىنا دەيىن وتكىزەتىن ءىس-شارالارى مەن جوبالارى تانىستىرىلىپ, جاستار بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ ماڭىزى ءتۇسىندىرىلدى.
دەباتقا تۇسكەن ويىنشىلار مەن كورەرمەن جاستار ەلىمىزدىڭ وسكەلەڭ ۇرپاعى وتانسۇيگىش, تۋعان جەرىنىڭ ناعىز پاتريوتى بولۋعا ءتيىس. ول ءۇشىن ادىلەتتى قازاقستان باستاماسىمەن بىرگە ادامداردىڭ قوعامداعى ءبىر-بىرىمەن قارىم-قاتىناسى, بيلىك پەن قاراپايىم حالىق اراسىنداعى بايلانىستار عانا ەمەس, سانا-سەزىم, ىشكى وي-تۇيسىك تە قوسا وزگەرۋى كەرەك. ال بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن الدىمەن قوعامدا ادىلەتتىلىك, زاڭ, ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ار-نامىس ۇستەم قۇرۋى قاجەت. ادىلەتتى قوعام قۇرۋعا قازاق مەملەكەتىنىڭ تولىق مۇمكىندىگى بار. ويتكەنى وعان قاجەتتى كۇش-قۋات ەلدە تولىق جەتكىلىكتى. ادامي رەسۋرس, كاپيتال, ساياي-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق, بەيتاراپتىق, جان-جاقتى ينتەگراتسيا قازاقستاندى الدىنا قويعان ماقساتىنا مىندەتتى تۇردە جەتكىزەدى. ەندىگى كەرەگى – ادال ەڭبەك, تىنىمسىز ىزدەنىس, مىقتى مەنەدجمەنت پەن جاستار تاربيەسى. جاسامپازدىققا ۇمتىلۋ – قازاقتىڭ بويىندا بۇرىننان بار قاسيەت. ادىلەتتى قازاقستاندى قالىپتاستىرۋدا وسى قاسيەتتى حالىقتىڭ بويىندا قايتادان وياتۋ كەرەك. اسىرەسە ەل جاستاردان ساياسي بەلسەندىلىك پەن قايراتكەرلىكتى كۇتەدى. ءوز كەزەگىندە جاستار حالىقتىڭ وسى سەنىمىن اقتاپ, ۇدەدەن شىعا ءبىلۋى كەرەك دەگەن قورىتىندىعا كەلدى.
سونىمەن بىرگە دوستىق ءۇيى عيماراتىندا شىمكەنت قالاسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, قالالىق قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ارنايى كەزدەسۋ وتكىزىپ, ەل بىرلىگى مەن تاتۋلىقتى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان 8 ازاماتتى جوعارى ناگرادامەن ماراپاتتادى.
ەلىمىز شيرەك عاسىردا تولاعاي تابىستار مەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ونىڭ ىشىندە قازاقستاندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەتنوس وكىلدەرى قوعامنىڭ ءتۇرلى سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ, بەرەكەلى بىرلىك جولىندا قازاقستاندىق دامۋدىڭ وزىندىك مودەلىن قالىپتاستىردى.
سونىڭ ءبىر ايعاعى, بۇگىندە اسسامبلەيا مۇشەلەرى ەل يگىلىگىنە باعىتتالعان بايسالدى باستامالارعا قولداۋ كورسەتىپ, ىشكى بىرلىك پەن تاتۋلىقتى نىعايتۋ جولىندا جەمىستى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى.
وسى ورايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەل بىرلىگىن نىعايتۋعا, تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى ساقتاۋعا جانە رۋحاني مادەنيەتتى دامىتۋعا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى ءۇشىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «بىرلىك» التىن مەدالىمەن شىمكەنت قالالىق وزبەك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى تاحيرجان حاكيمبەكوۆ, ءال-فارابي اۋداندىق وزبەك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى نۋرينيسا دوسمەتوۆا جانە ەۆرەي ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى بەللا اتران ماراپاتتالدى. سونداي-اق «شىمكەنت قالالىق ۇيعىرلار قاۋىمداستىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى دينمۇحامەد يسكەنديروۆكە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسى, ال نۇربولات مەيىربەكوۆكە العىسحاتى تاپسىرىلدى.
سونىمەن قاتار قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى-قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى م.ءازىلحانوۆتىڭ اتىنان بىرقاتار العىسحاتتار تابىستالدى.
شىمكەنت