ۇلتتىڭ ۇلى قاسىرەتى

وتكەن عاسىر باسىندا قا­زاق­­ستاندا ورىن العان الاپات 3 اشار­­­شىلىق تۋرالى قازاق قو­عا­­مى كوپتەن ايتۋداي-اق ايتىپ كەلەدى. جازۋداي-اق جازىپ كە­لە­دى. سەبەپ بەلگىلى. كەڭەستىك تسەنزۋرا كەزىندە اشارشىلىق تۋرا­لى اۋىز اشتىرمادى. ول دا بەل­گىلى. ويتكەنى ميلليوندار­دى ۋا­قى­تىنان بۇرىن اجال قۇش­تىر­عان بۇل اپاتقا ولاردىڭ وزدە­رى كىنالى ەدى. قىلمىستى ەدى. ەندە­شە, ءوز قىلمىسىن كىم ءوزى اشسىن؟! سوندىقتان كەڭەستىك بيلىك اشار­شى­لىقتى ايتۋعا تىيىم سالدى. ول سوزدەن جانالعىشتان جامان قو­رىق­تى.

قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان­نان كەيىن دۇركىن-دۇركىن كوميس­سيا قۇرىپ, وسىناۋ سۇرقيا قىل­مىس­تى جان-جاقتى اشۋعا ۇمتىل­دى. سونداي ءبىر كوميسسيا قازىر دە جۇ­مىس ىستەپ جاتىر.

ءجون دەلىك. تۇتاس ءبىر ۇلتتى جەر جاستاندىرا جازداعان تاريحي قىلمىس ايتىلۋعا ءتيىس. اشىلۋعا ءتيىس. ونسىز ءبىز تاريح بەتىنە تۋرا قاراي المايمىز. ۇلتتىق قاسى­رەت­تى ۇلىقتاماي, جانىمىز جاي تاپپاق ەمەس. بىزدەر, تىرىلەر, سول جوقتاۋسىز كەتكەن جارتى حالىق الدىنداعى پارىزىمىزدى وتەۋگە ءتيىسپىز. اڭگىمە وسى تۋرالى.

ءبىز بۇل اڭگىمەنى باستاماس بۇ­رىن حالقىمىز باستان كەشكەن وسى­­ناۋ 3 اپات تاريحىنا تاعى ءبىر شو­لۋ جاساپ وتەلىك.

ءبىرىنشى اشارشىلىق. ۇلى دالا­عا بۇل اپاتتى قازان توڭكە­رىسى­نە ىلە-شالا باستالعان ازامات سوعىسى الىپ كەلدى. قازاق دالاسى ازامات سوعىسى جىلدارى اق پەن قى­زىلداردىڭ تابانىنىڭ اس­تىن­دا قالدى. قورعانسىز قازاق اۋى­لىنىڭ نانى مەن مالىن اقتار دا تونادى, قىزىلدار دا تونادى. ولارعا قوسا ورتا ازيادا ورناي باستاعان بولشەۆيكتىك بيلىك تە تونادى. سوعىس-كوممۋنيزم ساياساتى دەگەننىڭ ءوزى حالىق قولىنداعى بايلىقتى قارۋدىڭ كۇشىمەن تارتىپ الۋ ەدى. 1919 جىلى وتكەن كە­ڭەس­تەردىڭ ءبىر سەزىندە تۇرار رىسقۇلوۆ وسى قيانات سالدارىنان 1918-1919 جىلى 1 ملن 114 مىڭ قازاق اشتان قى­رىل­دى دەدى. ازامات سوعىسىنان كەيىن اۋىلدىڭ باسىنا «پرودرازۆەرستكا» دەيتىن ناۋقان اڭگىرتاياق وي­ناتتى. «بەرسەڭ قولىڭنان, بەر­مە­سەڭ جولىڭنان!» دەپ شار­ۋا­نىڭ ال­دىنداعى مالى مەن قولىنداعى نا­نىن تىگەرگە تۇياق قالدىرماي تار­تىپ الدى. ماقساتى بىرەۋ: قا­لا­داعى كەڭەس وكىمەتى اشتان ولمەۋى كەرەك. اۋىل نە بولسا و بول­­سىن. بۇل سۇرقيا ساياساتتان اۋىل تاعى قىرىلدى. الاشوردا اتى­نان اشارشىلىقپەن كۇرەس كوميسسياسىن باسقارعان جاس جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ 1922 جىلدىڭ اياعىندا ەكىنشى اشارشىلىقتان 1 ملن 700 مىڭ قازاق قىرىلدى دەپ مالىمدەدى.

ەندى گولوششەكين تۇسىنداعى ءۇشىنشى اشارشىلىق ءتىپتى الەمەت اپات بولدى. بۇل اشارشىلىقتىڭ شىعۋىنا ەكى باسشى تىكەلەي جاۋاپتى – ستالين مەن گولوششەكين. بۇل ەكى باسشى كەلىسىپ, قازاق­ستان­دا «كىشى وكتيابر» ورناتتى. ياعني قاندى توڭكەرىستى قولدان جاسادى. اۋقاتتى شارۋالاردى كامپەسكەلەپ, حالىقتىڭ قاققاندا قانىن, سوققاندا ءسولىن الدى. حالىقتى ەكى تاپقا ءبولىپ, ءبىر-بىرىڭە جاۋسىڭ دەپ ايداپ سالدى. كەڭەستەرگە قارسى قازاق حالقى 360 رەت كوتەرىلدى. قازاقستانداعى 40 ملن مال ەكى جىل ىشىندە 10 ەسە قىس­قاردى. سوندا حالىقتان تار­تىپ الىنعان 36 ملن مال قاي­دا كەتتى دەيسىز عوي! الدىمەن ماس­كەۋ, لەنينگراد, كۋيبىشەۆ ءتارىزدى رەسەي شاھارلارىنا ۆاگون-ۆاگون ەت بولىپ جونەلتىلدى. سو­دان كەيىن شارۋا مالدارى ەت بو­لىپ قازاقستان قالالارىنا جەت­تى. ال الدىنداعى مالىنان, اۋى­زىنداعى نانىنان ايى­رىل­­­عان شارۋالار قازاقستان, رەسەي, ۋكراينادا ميلليونداپ قى­رىل­دى. بۇل اپاتتىڭ ورىن الۋىنا ءستاليننىڭ 1930 جىلى جا­­ريالاعان «كۋ­لاكتاردى تاپ رەتىندە جويۋ» ساياساتى نەگىز بولدى.

قازاقستاندا 2 ملن 300 مىڭ قا­زاق, 200 مىڭ ورىس شارۋاسى وسى قانقۇيلى ساياساتتىڭ قۇر­با­نى بولدى.

1922 جىلى قازاق اۆتونو­ميا­سىنىڭ تاريح ينستيتۋتىن باس­قارعان تاريحشى الەكساندر چۋ­لوچ­نيكوۆ «وچەركي يس­توري كيرگيز-كايساتسكوگو نارودا» اتتى كىتابىندا قىرعىز-قايساقتاردىڭ, ياعني قازاقتاردىڭ سانى 1917 جىلعا دەيىن 8,5 ملن بولعانىن كورسەتتى. قازاقستاندا سول 8,5 ملن قازاقتان 1939 جىلعى سا­ناق بو­يىنشا نەبارى 2 ملن 300 مىڭى عانا قالدى. ياعني قازان توڭكەرىسىنە دەيىنگى 8,5 ملن بولعان قازاق حالقى 20 جىل ىشىندە 6 ميلليونىنان ايىرىلدى. تاريحشىلار ونىڭ 1 ميلليونى قازاقستاننان شەتەلگە بوسقاندار دەيدى. سوندا قالعان 5 ميلليون قايدا؟ ولار قازاقستاندىق ورىس جازۋشىسى ۆالەري ميحايلوۆ جازباقشى, 15 جىل ىشىندە ورىن العان قازاقستان قاسىرەتىنىڭ قۇر­بان­دارى ەدى.

بۇل جەردە ءبىز, تاعى دا ءبىر نارسەنى, 1917 جىلمەن 1939 جىل اراسىنداعى 20 جىل ىشىندەگى حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمىن ەسەپكە الماي وتىرمىز. ەگەر ونى ەسەپكە الار بولساق, قازاقستانداعى 3 اشارشىلىق قۇرباندارىنىڭ سانى تىم سوراقى بولىپ شىعار ەدى.

مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ «اشار­شىلىق ما­سە­لە­­سىمەن بىلىكتى ماماندار جۇ­يە­لى تۇردە اينالىسۋى كەرەك», دە­گەن­دى ءجيى ايتادى. سوعان ساي­كەس وتكەن جىلى پارلامەنت سەنا­تى­نىڭ باسشىلىعىمەن تاريحشىلار 1931-1933 جىلدارداعى اشارشىلىق سەبەپتەرىن اشاتىن 3 تومدىق قۇندى ەڭبەك شىعاردى.ال بيىل قازاقستان رەس­­پۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحي­ۆى 1921-1922 جىلدارداعى اشار­شى­لىق اقيقاتىن اشاتىن 2 توم­دىق قۇجاتتار جيناعىن تاعى جاريا ەتتى. تاريحشىلاردىڭ بۇل سالاداعى تاباندى ەڭبەكتەرى ءالى دە جالعاسۋمەن كەلەدى. ويتكەنى قازاقستان باستان كەشكەن بۇل اپاتتىڭ سالدارى ادام ايتقىسىز اۋىر ەدى...

1897 جىلعى رەسەي يمپەريا­سىندا وتكەن تۇڭعىش حالىق سا­نا­­عىنا قاراڭىز. قىرعىزدار 200 مىڭ, تاجىكتەر 350 مىڭ, تۇرىك­پەندەر 280 مىڭ, وزبەكتەر 726 مىڭ, سارتتار 968 مىڭ, قارا­قال­پاقتار 104 مىڭ, ال قازاق­تار بولسا 4 ملن 84 مىڭ ادام دەپ كورسەتىلگەن. وسىناۋ ورتا ازيا حالىقتارى, ياعني ءبىزدىڭ كور­شىلەرىمىز, ارادان 120 جىل وتكەندە, بۇگىندەرى, ءبىرى 26 ەسە, ءبىرى 28 ەسە, ءبىرى 30 ەسە كوبەيگەن.تەك بۇگىنگە دەيىن قازاقتار عانا قازاق­ستاندا نەبارى 3 ەسە عانا كوبەيگەن. «سوربۇلاقتىڭ باسىنا سورعا بولا قوندى اكەم», دەمەكشى قازاقستاننىڭ سورىنا ستالين جىبەرگەن گولوششەكين تاپ بولماعاندا, ءبىز دە بۇگىندە تابيعي وسىممەن نە 26, نە 28 ەسە كوبەيىپ, جالپى سانىمىز 100 ميلليوننان اسقان الىپ ۇلت بولىپ وتىرادى ەكەنبىز.

مىنەكي, حح عاسىر باسىنداعى, بولشەۆيكتەر قولاستىنداعى قازاق­ستان قاسىرەتىن قايتا-قايتا ايتا بەرەتىنىمىز سودان. «قاي­تا-قايتا ايتا بەرگەننەن ول ولقى­­لىقتىڭ ورنى تولا ما؟ ودان دا وتكەنگە الاڭداماي العا قارا­يىق! بولاشاق ءۇشىن باقۋاتتى قازاقستاندى قۇرايىق!» دەۋشىلەر جوق ەمەس. راس, ايتا بەرگەنمەن وتكەننىڭ ورنى تولماق ەمەس. بىراق بولاشاقتىڭ باقۋاتتى ۇرپاعى ءوز تاريحىن بىلمەگەننەن نە ۇتا­­دى؟! ۇتپايدى. بولاشاقتىڭ باي, باقۋاتتى ۇرپاعىنىڭ تاري­حي ساناسى قالىپتاسپاسا, ىش­كەن­گە ءماز توعىشارلار ارميا­سى قا­لىپ­تا­سا­رى حاق. تاري­حي تامىرى جوق توعىشارلار تاۋەل­سىز­دىككە تىرەك بولا الماسى حاق.

ەندەشە, ماقالامىزعا ارقاۋ بولىپ وتىرعان ۇلتتىڭ ۇلى قاسى­رەتىن ۇلىقتاۋ شارالارى كۇن­دەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىكتىڭ كولەڭ­كە­سىندە قالىپ قالماۋعا ءتيىس.

وسىنداي ويلارمەن 2019 جىلى تامىز ايىندا جاڭا ساي­لان­عان قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ كابينە­تى­نىڭ تابالدىرىعىن اتتادىق. وعان دەيىن قاسىم-جومارت كە­مەل­ ۇلىمەن سول جىلى ناۋرىزدا قازاقستان حالقى اسسام­­بلەيا­سى­نىڭ كەزەكتى سەس­سيا­­سىندا كەز­دە­سىپ, پرەزيدەنت سايلاۋىن­دا­عى جە­ڭىسىمەن قۇتتىقتاعان بولاتىن­بىز.

بۇل جولى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءبىزدىڭ قانداي ماسەلە­مەن كەلگەنىمىزدەن حابارسىز ەدى. كابينەتىنىڭ ورتاسىندا تۇرەگەلىپ تۇر ەكەن.

– اسسالاۋماعالايكۇم! – دەپ قول سوزدى, ءسال ەزۋ تارتىپ.

– ۋاعالايكۇماسسالام! – دەپ قول الىستىق.

پرەزيدەنت قولىمىزدى ۇستا­عان قالپى ءسوزدى باستاپ جىبەردى.

– مەن ءسىزدىڭ اشارشىلىق تۋرالى «اق بوز ءۇي» رومانىڭىزدى وقىع­ام... سەناتتا جۇرگەندە. قات­تى ۇناپ ءوز پىكىرىمدى ەفيردە دە ايتقام! – دەدى.

اڭگىمەمىز بۇلاي باستالار دەپ كۇت­پەگەن مەن توسىلىپ قالدىم. سول كەزدە قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى:

– ەتو ۆىدايۋششەە پرويزۆەدەنيە! – دەپ قولىمدى قىستى. سودان كەيىن ورتاداعى ۇلكەن ۇستەلدىڭ ەكى جاعىنا كەلىپ قارا­ما-قارسى جايعاستىق. مەنىڭ قولتى­عىم­دا ءبىر قارا پاپكى بار ەدى. ونىڭ ىشىندە الگى پرەزيدەنت ايتقان «اق بوز ءۇي» بويىنشا جازىلعان ستسەناري بولاتىن. ستسەناريدى الىپ پرەزيدەنتتىڭ الدىنا قويدىم.

– قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى! ەن­د­ەشە, مىناۋ سول جاڭا ءوزى­ڭىز ايتقان رومان بويىنشا جازىل­عان ستسەناري! – دەپ مەن دە ەزۋ تارتتىم. ول بىردەن ستسەنا­ري­دى قولىنا الدى. «بۇل ءسوزدى دۇ­نيە­دە باستاۋ قيىن», دەپ تا­بال­­دىرىق اتتاعان مەن, پرەزي­دەنت­پەن اڭگىمەنى قالاي باستاۋ­دى ويلاپ كەلگەم. باقسام, سول ىڭعايسىزدىقتان پرەزيدەنتتىڭ ءوزى قۇتقاردى. الگى ەستىگەن ماقتاۋ سوزدەن كەيىن ارقام كەڭىپ كەتكەنىن بايقادىم. ەركىنسىپ:

– قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى! – دەدىك. – الداعى 2022 جىل – 1922 جىلعى اشار­شى­لىقتىڭ 100 جىلدىعى. 1932 جىل­عى اشارشىلىقتىڭ – 90 جىل­­دى­عى. وسى داتالارعا ارناپ سىز­گە وسى ستسەناريدى الىپ كە­لىپ وتىرمىن. كىتاپتى قانشا جاق­سى دەسەك تە, بۇگىندە ونىڭ كينومەن جارىسۋى قيىن. كىتاپتىڭ تارالىمى 2 مىڭ. ال فيلم تەلەەفيرگە شىقسا بۇكىل ەل كورەدى. سون­دىق­تان اشارشىلىقتىڭ ال­دا­عى وسى ءبىر ايتۋلى داتاسىن كي­نودان باستايىق دەپ ستسەناري اكە­لىپ وتىرمىن! قولداۋىڭىزدى سۇ­رايمىن! – دەدىم.

– دۇرىس! قولدايمىز! – دەدى پرە­زيدەنت. – تەك فيلم سول تا­قى­رىپقا لايىقتى بولىپ جاق­سى شىقسىن!

– ءتۇسىندىم...تالابىڭىزدى. قازىرگى زامان بالالارى ول زاماندى بىلمەيدى. ال مەنىڭ بالالىق شا­عىم, ءتاڭىردىڭ تالكەگىمەن تۇرىكمەنستاندا, 1961 جىلعا دەيىن ساقتالعان كوشپەلى اۋىلدا ءوتتى. قازاقتىڭ كوشپەلى ءداۋىرى دە­­گەندى كوزبەن كورگەن اداممىن. سون­دىقتان ءفيلمدى ءتۇسىرۋ با­رى­سىندا رەجيسسەردىڭ جانىندا جۇرەمىن, قاداعالايمىن. – دەدىم.

– قازىر تاپسىرما بەرەمىن! – دەدى پرەزيدەنت, بۇل ۇسىنىسقا نۇك­تە قويعانداي بولىپ. اڭگى­مە­مىز ءارى قاراي تىلدىك, الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەر توڭىرەگىندە جال­عاستى. بىراق ول باسقا اڭگىمە ەدى. بۇگىن ءبىز ءبىر عانا تاقىرىپتى, اشار­شىلىق قۇرباندارىنىڭ ارۋاعىن ۇلىقتاۋ تۋرالى ايتقالى وتىرمىز. يدەولوگيانىڭ ءبىر ۇلكەن سالاسى كينودا بۇل ىسكە پرە­زي­دەن­­تىمىزدىڭ قالاي جول اش­قانى جايىندا. پرەزيدەنت پار­مە­نىمەن سول كەزدەگى اپپارات باس­شى­لىعى, مەملەكەتتىك حاتشى, فيلم تۇ­سىر­ىلگەن ماڭعىستاۋ وب­لى­سى­نىڭ باسشىلىعى, شەتپە اۋدا­نى جانە وسى اۋدانعا قاراستى ۇش­تاعان اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى اشارشىلىق تۋرالى «اق بوز ءۇي» ءفيلمىنىڭ تۇسى­رى­لىمىنە ءوز ۇلەستەرىن قوستى. ما­دەنيەت جانە سپورت مينيس­تر­لىگى, كينو ءوندىرىسىن تىكەلەي باقى­لاي­تىن ۇلتتىق كينونى قولداۋ ور­تالىعى دا قول­دان كەلگەن كو­مەك­تەرىن ايامادى. العىستىمىز بارىنە.

ءبىز بولساق, كينوجوبانىڭ ستسەناري جانە يدەيا اۆتورى رەتىندە پرەزيدەنتكە بەرگەن ۋادەمىزدى ورىنداپ, ماڭعىستاۋدىڭ مي قايناتقان ىستىعى مەن ىسقىرعان جەلى وتىندە ءبىر اي كينوتوبىمەن بىرگە جۇردىك. رەجيسسۋرانى بۇعان دەيىن «اڭشى بالا», «وازيس», «بالا عاشىق» فيلمدەرىن تۇسىر­گەن بەكارىس ەلۋباەۆ جۇزەگە اسىر­دى. وتكەن عاسىردىڭ 30-جىل­دارى اشارشىلىققا ۇرىن­عان قازاق اۋىلىنىڭ كەلمەسكە كەتكەن كوشپەلى بولمىسىن ەكراندا ءتىرىلتۋ قالادا تۋىپ-وسكەن بەكارىس­قا وڭاي بولعان جوق. بۇل جو­با­نىڭ جاۋاپكەرشىلىك جۇگى تىم اۋىر ەدى. جالعىز پرە­­­زي­­دەنت­تىڭ الدىندا عانا ەمەس, قازاق باسىنا تۇسكەن سول ءبىر قيامەت كۇندەرى شەيىت كەتكەن ميل­­­ليون­دار­دىڭ ارۋاعى ال­­دىن­داعى جا­ۋاپ­­كەرشىلىك, تىپ­تەن بارىنەن دە اۋىر ەدى. بىراق كوشپەلىلەر تۇرمىسىن كوز­بەن كورىپ, باستان كەشكەن كونسۋلتانتى جانىندا جۇرگەندىكتەن, كامەرا الدىندا كوشپەلىلەر تۇرمىسىنا قاتىستى قانداي دا ءبىر كورىنەۋ قاتەلىك جىبەرىلمەدى. رەجيسسەر ءۇشىن بۇل جوبا ارادا عاسىر اۋىسىپ كەلمەسكە كەتكەن كوشپەلى ءداۋىردىڭ ءبىر ۇلكەن مەكتەبىنەن وتكەنىمەن بىردەي بولدى. ال ءبىزدىڭ ءبىر ماقساتىمىز – اعا ۇرپاق وكىلى رەتىندە سول ءداۋىر شىندىعىن سۋرەتتەۋدە كورىنەۋ قاتەلىكتەرگە جول بەرمەيتىن, ەڭ بولماسا ءبىر رەجيسسەر دايارلاۋ ەدى.

«اق بوز ءۇي» كينوجوباسىن ءتۇسىرۋ بارىسىندا وسىنداي الۋان ماقساتتاردىڭ باسى بىرىكتى. بىراق سولاردىڭ ءبارى جالعىز ماقساتقا, جاقسى فيلم ءتۇسىرۋ كەرەك دەگەن ماقساتقا جۇمىلدىرىلدى. جاقسى فيلم شىقپاسا, ءفيلمدى كورگەن قارا ورمان حالىق رازى بولماسا, بەرگەن ۋادە, كەتكەن ۋاقىت, شىققان شىعىن, الاشاپقىن الەك­شىلىكتىڭ ءبارى ءبىر قارادوبال وكىنىشكە اينالار ەدى. وسىنداي ماسقاراعا ۇشىراماس ءۇشىن وسى جوباعا جۇمىلدىرىلعان 60-قا جۋىق مامان تابان ەت, ماڭداي تەرىن ايامادى. ءبارىمىز ءۇشىن بۇل ءبىر اق تەر, كوك تەر «مارافون» بول­دى. ناتيجەسىندە, وسى جاز­عىتۇرى فيلم كورۋگە دا­يىن بول­­دى. كورەرمەن الدىنا شىق­تى. پروكاتقا الداعى قارا­شا­دا شى­عادى.

الدىمەن ءفيلمدى ەڭ قاتال كينوگەرلەر, قالامگەرلەر كوردى. ءباسپاسوز بە­تىندە جۇرەكجاردى پىكىرلەر شىعا باستادى. سونىڭ ءبىرى ءارى ءىرىسى ەل گازەتى «ەگە­مەن­گە» شىققان, ۇزاق جىلدار «قا­زاق­فيلمدە» رەداكتور بولىپ ىستەگەن, بۇگىندە اتى­شۋلى روماندارىمەن ەلگە تانىمال جازۋشى تۇرىسبەك ساۋ­كە­تاەۆتىڭ پىكىرى بولدى. «ماڭ­­گىلىك ازا جىرى, نەمەسە, زۇل­مات جىلدار ەلەسى» اتتى ما­قا­لاسىن قورىتا كەلىپ كور­نەكتى جازۋشى بىلاي دەيدى:

ء«سوزىمىزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, كينوداعى وسىناۋ جاڭا تۋىندىسىمەن رەجيسسەر بەكارىس ەلۋباەۆ ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق مول پوتەن­تسيا­لىن, شەبەر قولتاڭباسىن تانىتا بىلگەن. وسى فيلم ارقىلى ءبىز ونەرىمىزدەگى سونى ورىسكە جول اشقان ءبىر جاڭا ساپالىق دەڭگەيدى كوردىك. بەكارىس باۋىرىمىز تالانتتى ستسەناريدىڭ باعىن اشىپ, گ ۇلىن جايناتىپتى. قىزۋى بەت شارپىعان قىزىل سوزبەن نەبىر ماداق ايتساق تا ارتىق بولماس ەدى. بىراق ويىمىزدى ءويتىپ ارزانداتپاي, ءبىر-اق مىسالمەن تىزگىن تارتساق دەدىك. ءبىر جارىم ساعات بويى قاسىمدا جايعاسقان بەيتانىس كەكسە ايەل قايتا-قاي­تا بەتورامالىن كوزىنە باسىپ, تۇنشىعىپ وكسۋمەن بولدى. مىنە, فيلم قۇدىرەتى, مىنە ونەر ماگياسى! فيلم ءۇشىن وسىدان ارتىق ماقتاۋ, وسىدان جوعارى باعا بار ما؟! ءوز مۇراتىنا جەتكەن شىنايى تۋىندى عانا وسىلاي جۇرەگىڭە جول تاۋىپ, ج ۇلىن-جۇي­كەڭ­دى سىلكىلەپ, نەشە الۋان سەزىم جە­تەگىندە تولقىتىپ تەبىرەنتە الماق».

ءوزىنىڭ وسىنداي جۇرەكجاردى پىكىرلەرىمەن ءباسپاسوز بەتىندە بولىسكەن كورەرمەندەرگە العىس!

ءبىزدى تاڭعالدىرعان تاعى ءبىر كورەرمەنىمىز – ول ايگىلى مەتسەنات كاسىپكەر يسلامبەك سالجانوۆ. ول باس­قارعان «التىن قىران قورى» ءفيلمدى استاناعا الدىرىپ سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ, سول كەزدەگى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توع­جانوۆ, حالىق قاھارمانى باقىتجان ەرتاەۆ باستاعان زيا­­­لى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ, «اق بوز ءۇيدىڭ» تۇساۋىن كەستى.

فيلم تيترىندە العىس, ەڭ ال­دىمەن ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا ايتىلدى.

ەگەر قاسىم-جومارت كەمەل­ ۇلى سول جولى تىكەلەي پارمەن بەر­مەگەندە, اشارشىلىق تۋرالى بۇل ستسەناريدىڭ وندىرىسكە كەتۋى ەكىتالاي ەدى. بيىل, 1922 جىلعى اشارشىلىقتىڭ 100 جىلدىعىن, 1932 جىلعى اشارشىلىقتىڭ 90 جىلدىعىن ۇلىقتاۋعا پرەزي­دەنت وسىلاي ۇلكەن ۇلەس قوستى. اشارشىلىق دەگەننىڭ ارعى جا­عىندا بارىنەن بۇرىن جانا­زاسى شىعارىلماي, ءبىر ۋىس توپىراق بۇيىرماي, سۇيەگى ساي-سالادا شاشىلىپ قالعان شەرمەندە ميلليونداردىڭ ارۋاعى تۇر ەمەس پە؟! «اق بوز ءۇي» – سول بەتىن جابۋعا ءبىر ۋىس توپىراق بۇيىرماعان شەيىتتەرگە ءجۇز جىلدان كەيىن سالىنعان ءبىر ۋىس توپىراق دەۋ­گە كەلەدى. ءجۇز جىلدان كەيىن اي­تىلعان ءبىر جارىم ساعاتتىق جوق­تاۋ. بيىلعى ءجۇز جىلدىق تۇ­سىن­دا, ۇلت بولىپ ورنىمىزدان تۇرىپ ءبىر مينۋت ۇنسىزدىك جاريا­لاي الماي وتىرعان تۇستا, وسىناۋ ۇلتتىڭ ۇلى قاسىرەتىن «اق بوز ءۇيدىڭ» كورەرمەندەرى ءبىر جارىم ساعات بويى كوزدىڭ جاسىمەن جۋىپ, ءۇنسىز جوقتايتىن بولدى. وسى يدەيا اۆتورى رەتىندە قالىڭ كو­رەرمەن اتىنان ۇلكەن ەكرانعا جول تارتقالى تۇرعان «اق بوز ۇيگە» ءوز پارمەنىمەن جول اشقان باسشىمىزدى, ەندى اشارشىلىق قۇرباندارىنىڭ بەس ميلليون ارۋاعى دا قولداپ, جەلەپ-جەبەگەي دەيمىز!

ء«ولى رازى بولماي, ءتىرى بايىمايدى». ەندەشە, ءبىز, جەر باسىپ جۇرگەن تىرىلەر, سوناۋ ءبىر سۇراپىل جىل­دارى «قىزىل تەررور» قۇر­بانى بولىپ, سۇراۋسىز كەتكەن قاراورمان ارۋاق الدىنداعى پا­رى­زىمىزدى لايىقتى وتەي ال­عاندا عانا ءبىزدى اللا دا, ارۋاق تا قولداپ, باقىتتى دا باقۋاتتى ادىلەتتى قازاقستان قۇرا الادى ەكەن­بىز.

حح عاسىردا دوزاقتى كورگەن بۇ حالىق, ءححى عاسىردا جۇماقتى كورسە نەسى ايىپ!؟

سماعۇل ەلۋباەۆ,

«تۇرىك دۇنيەسى» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى