جاھاندىق ۇنقاتىسۋ الاڭىنداعى جۇزدەسۋلەر

استاناعا ايرىقشا نازار

كەشە تاۋەلسىزدىك سارايىندا VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى ءوز جۇمىسىن باستادى. بيىل فورۋمعا 15 مىڭنان استام دەلەگات قاتىسىپ وتىر. ولاردىڭ ىشىندە, الەمنىڭ جۇزدەن استام مەملەكەتىنەن 130-دان استام سالالىق مينيسترلەر قاتىسۋدا. فورۋمدى نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى – «عالىمداردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كلۋبى» قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى مۇرات كارىمساقوۆتىڭ ايتۋىنشا, فورۋم باعدارلاماسى جۇزدەن استام تەڭ ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, 9 نوبەل سىيلىعى لاۋرەاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەتىن بولادى. ولاردىڭ ىشىندە نوبەل سىيلىعىنىڭ جاڭا لاۋرەاتتارى كۋرت ۆيۋتريح, ارە ۆارشەل, سۆياتوسلاۆ تيماشەۆ بار. قازاقستاندا ەكونوميكاعا جاڭا ينۆەس­­تيتسيالار تارتۋدا تىڭ قادامدار ويلاس­تىرىلۋدا. بۇل تۋرالى VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى (اەف) شەڭبە­رىندە ءوتىپ جاتقان V «Astana Invest-2014» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋ­مىندا پرەمەر-مينيستر كارىم ءما­سىموۆ مالىمدەدى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز العا قويىپ وتىرعان اسقارالى مەجە – «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءۇشىن شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋ قاجەت. شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋدا ەلىمىز بۇرىن دا قوماقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. ماسەلەن, تەك سوڭعى بەس جىل ىشىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنا 160 ميلليارد دوللار ين­ۆەستيتسيا تارتىلدى. «ينۆەستيتسيا تارتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىنداعى ءبىزدىڭ اتقارعان جۇمىسىمىزعا بۇكىلالەمدىك بانك تاراپىنان جوعارى باعا بەرىلدى. باسەكەگە قابىلەتتىلىك بويىنشا الەمدىك دارەجەدە ءبىز ينۆەستيتسيانى قورعاۋ جونىندە ۇزدىك ورىنداردى يەلەنىپ كەلەمىز. سوڭعى ايلاردا ۇكىمەت ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا كەشەندى باعدارلاما بەلگىلەدى. جاقىن ارادا زاڭ جوباسى پارلامەنتكە ۇسىنىلاتىن بولادى», دەدى ءوز سوزىندە كارىم ءماسىموۆ. وسى ورايدا ۇكىمەت باسشىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىندا استانا قالاسىنىڭ وركەندەۋى ەرەكشە ورىن الاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. قازىردىڭ وزىندە ەلوردا ءومىر ءسۇ­رۋ­دىڭ جوعارى ستاندارتتارىن ۇسىنىپ وتىرعان, زور قارقىنمەن دامۋشى مەگا­پو­ليستەردىڭ بىرىنەن سانالادى. سون­داي-اق, پرەمەر-مينيستر ەلوردا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ, زەرت­تەۋ ورتالىقتارىنىڭ, مەديتسينا مەكەمە­لەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىرعان ۇلكەن رۋحاني ورتالىق ەكەندىگىن دە تىلگە تيەك ەتتى. «بولاشاقتا قالا ەكسپو-2017 كورمەسىن قابىلدايتىن بولادى. بۇل الەمدىك ينۆەس­تورلاردى, تەحنولوگيالاردى, يننوۆاتسيا­لاردى, ساياسي قايراتكەرلەردى تارتاتىن حالىقارالىق اۋقىمدى شارا بولماق. مەن وسى ماسەلەلەرمەن جان-جاقتى تانىسۋعا شاقىرامىن», دەدى پرەمەر-مينيستر. «Astana Invest-2014» – الەم ەلدەرىنىڭ سان سالاداعى ماڭدايالدى ماماندارىنىڭ باسىن قوساتىن امبەباپ جيىن. وسىمەن بەسىنشى رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان بۇل فورۋمنىڭ ەلىمىز بەن ەلوردامىزدىڭ دامۋىنا قوساتىن ۇلەسى زور, دەپ باستادى استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسما­عامبەتوۆ V حالىقارالىق ينۆەس­تي­تسيالىق فورۋمدا سويلەگەن ءسوزىن. بۇگىندە استانا قاي سالادا بولماسىن سەرپىندى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. ەلوردانىڭ ەندىگى باستى مىندەتى – قالانى وسىناۋ دامۋ ۇردىسىنەن جاڭىلدىرماي ىلگەرى وزدىرىپ, الەمنىڭ ۇزدىك شاھارلارىنىڭ قاتارىنا قوسۋ. قازاقستاننىڭ ەلورداسى استانا – الىپ مەگاپوليس بولۋدى ماقسات ەتىپ, جەدەل­دەتىلگەن قارقىنمەن العا باسقان قازىرگى زامانعى قالا. 2000 جىلدان باستاپ استانا قالاسىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى ء(جوو) ءبىر ادامعا ەسەپتەگەندە 26,8 مىڭ دوللاردى قۇرادى. بۇل ەۋروپالىق وداقتىڭ كەيبىر ەڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ دەڭگەيى. 2013 جىلعى ءجوو 2,7 ملن. تەڭگەنى قۇرادى, رەسپۋبليكالىق كولەمدە قالانىڭ ءجوو-ءنىڭ ۇلەسى 9,4% قۇرادى. سونىمەن بىرگە, شاعىن جانە ورتا بيزنەس كولەمى استانانىڭ جالپى وڭىرلىك ونىمىندە 60% قۇرادى. نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار 2014 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا جاي-كۇي بويىنشا 70 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, 2013 جىلدىڭ ۇقساس مەرزىمىنەن 8,2%-عا جوعارى بولىپ وتىر. قالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, استا­نانىڭ ىرگەتاسى قالانا باستاعان 16 جىلدان بەرگى ۋاقىت ىشىندە ەلوردانى دامىتۋعا 4 تريلليون 780 ميلليارد تەڭگە نەمەسە 30 ميلليارد دوللار تىكەلەي ينۆەستيتسيالار سالىنعان. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قامقورلىعىنىڭ ناتيجەسىندە قالانىڭ دامۋىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ەڭ ءبىرىنشى باسىمدىق بەرىلگەن ماسەلەگە اينالدى. بۇل ەلوردانىڭ قارقىندى دامۋىنا نەگىز قالادى. وسى ۋاقىت ىشىندە قالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 28 ەسە وسكەن. 16 جىلدىڭ ىشىندە ەلوردادا 12 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلگەن. «قالا ەكونوميكاسىنا تارتىلعان وسى مول ينۆەستيتسيا يندۋستريالىق دامۋدىڭ جوعارى قارقىنىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. قالامىزدا الەمگە تانىمال ءونىم شىعاراتىن ءوندىرىس ورىندارى اشىلدى. وتكەن جىلى ولاردىڭ جالپى ءوندىرىس كولەمى 0,5 ميلليارد دوللاردى قۇرادى», دەدى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ. قالا اكىمى V «Astana Invest-2014» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمى شەڭبەرىندە ەلوردا ەكونوميكاسىنا جالپى كولەمى 500 ميلليون دوللاردى قۇرايتىن ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا 11 مەموراندۋمعا قول قويۋ كوزدەلىنىپ وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. «Astana Invest-2014» فورۋمىنىڭ وتىرىسىندا يوردانيا كورولدىگىنىڭ استاناسى اممان قالاسىنىڭ مەرى اكەل بەلتادجي ءسوز الدى. ول ءوز سوزىندە كۇنى كەشە استانا قالاسىندا كورول حۋسەين بەن تالال اتىنداعى كوشەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقاندىعىن زور ىلتيپاتپەن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇرمەتىنە امماندا جانە كورول حۋسەيننىڭ قۇرمەتىنە استانادا كوشەلەردىڭ اشىلۋى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ارىپتەستىك رۋحىندا دامىپ كەلە جاتقان ەكى ەلدىڭ دوستىق قاتىناستارىنىڭ نىعايا تۇسكەندىگىنىڭ كورىنىسى. سونداي-اق ول استانا قالاسىنىڭ زور قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن ايتا كەلىپ, بۇل قالانىڭ ينۆەستيتسيا سالۋعا قولايلىلىعىن دا اتاپ ءوتتى. V حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋم وتىرىسىندا كانادانىڭ ۆاتەرلوو قالاسىنىڭ مەرى برەندا حاللوران ءسوز سويلەدى. ول ءوز سوزىندە ەكى قالانىڭ اراسىندا سوڭعى كەزدە تىعىز قارىم-قاتىناس ورناعانىن ايتا كەلىپ, استانا قالاسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق زور الەۋەتىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى شەڭبەرىندە «ەكسپو-نىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەن «جاسىل ەكونوميكاعا» قوسار ۇلەسى» اتتى سەسسيا بولىپ ءوتتى. بۇل سەسسيانى ەقىۇ-نىڭ استانا قالاسىنداعى ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ناتاليا زارۋدنايا جۇرگىزىپ, كىرىسپە سوزبەن اشتى. ول ءوز سوزىندە 2017 جىلى استانا قالاسىندا وتكىزىلگەلى وتىرعان ەكسپو كورمەسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ونىڭ ىشىندە «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى كورمە تاقىرىبىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىنا جان-جاقتى توقتالدى. «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى ماڭىزدى تاقىرىپتى كۇن تارتىبىنە شىعارا وتىرىپ, قازاقستان ادامزات الدىندا تۇرعان جاھاندىق قاتەرلەردىڭ الىن الۋ ماقساتىندا يگى باستامالارعا مۇرىندىق بولىپ وتىرعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. سەسسيادا «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى تالعات ەرمەگياەۆ ءسوز سويلەدى. ول ءوز سوزىندە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كورمە قالاشىعىنىڭ قۇرىلىس الاڭىنا كاپسۋلا سالىپ, بولاشاق قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ تۇساۋىن كەسكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. ەكسپو قالاشىعى بولاشاقتا ەلوردانىڭ ەرەكشە ساۋلەتتى اۋداندارىنىڭ ءبىرى بولماق. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ 155-ءشى باس اسسامبلەياسىندا «استانا ەكسپو-2017» كورمەسىنىڭ رەسمي تىركەلۋى وتكىزىلەدى. تالعات ەرمەگياەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى شارا بارىسىندا قازاقستانعا حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ ارنايى تۋى تابىس ەتىلمەك. سودان كەيىن ءبىزدىڭ ەلىمىز تىكەلەي اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق جۇمىستاردى باستاپ, حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنا مۇشە مەملەكەتتەرگە شاقىرۋ جىبەرە باستايدى. قازاقستان «استانا ەكسپو-2017» بۇكىلالەمدىك كورمەسىن وتكىزۋگە ەرەكشە باسىمدىق بەرىپ وتىر. بۇل ۇلتتىق اۋقىمدا باسىمدىق بەرىلگەن شاراعا اينالدى. بارشا قازاقستاندىقتار ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى دامۋىنا ەرەكشە سەرپىن بەرەتىن بۇل حالىقارالىق ماڭىزدى شارانىڭ تابىستى وتۋىنە مۇددەلى. تالعات ەرمەگياەۆ بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسىن وتكىزۋ ماقساتىنداعى ازىرلىك جۇمىستارىنىڭ بارىنشا قارقىن الىپ وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. «استانا ەكسپو-2017» بۇكىلالەمدىك كورمەسىنىڭ ماسەلەسىنە ارنالعان 1 سەسسيادا حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى باس حاتشىسىنىڭ كوممۋنيكاتسيالىق ماسەلەلەر بويىنشا كەڭەسشىسى يۆان پروستاكوۆ, فيزيكا بويىنشا 2006 جىلعى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى دجوردج فيتسدجەرالد سمۋت, ءۇشىنشى بۇۇ-نىڭ «بارشاعا بىردەي تۇراقتى ەنەرگەتيكا» باستاماسى ءۇشىن قورىنىڭ ارناۋلى كەڭەسشىسى سەرج مارتين ءسوز سويلەپ, كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەگە بايلانىستى ءتۇيىندى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.

«جاسىل ەكونوميكا» – ەل بولاشاعى

كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ءوز جۇمىسىن باستاعان استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ العاشقى كۇنىنىڭ وزىندە ءسانتۇرلى تاقىرىپتاردى قامتىعان كوپتەگەن شارالار بولىپ ءوتتى. سونىڭ ماڭىزدىلارىنىڭ ءبىرى «جاسىل SMART» بيزنەس فورۋمى بولدى. قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا تابيعي بايلىقتار مەن قۋات كوزدەرىن ۇنەمدەۋ, ولاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىن العا قويعاندىعى بەلگىلى. ستراتەگيادا سوعان سايكەس ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى بالامالى جانە جاڭعىرتىلاتىن ەلەكتر قۋاتىنىڭ ۇلەسىن 2050 جىلعا قاراي 50 پايىزعا جەتكىزۋ, 2008 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 2015 جىلعا تامان ءىجو-ءنىڭ ەنەرگيانى قاجەتسىنۋىن 10 پايىزعا, ال 2020 جىلعا قاراي 25 پايىزعا دەيىن ازايتۋ, 2020 جىلعا تامان حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن, ال 2040 جىلعا تامان اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسىن تولىق شەشۋ, 2020 جىلعا دەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارى ونىمدىلىگىن 1,5 ەسە ارتتىرۋ مىندەتتەرى بەلگىلەنگەن. ەلىمىزدىڭ قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستار مينيسترلىگى ەلباسى قويىپ وتىرعان وسى تالاپتاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋى جونىندەگى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەدى. ءسويتىپ, قازاقستاندى جاسىل ەكونوميكاعا كوشىرۋ مىندەتى العا قويىلدى. اتالعان بيزنەس فورۋمىندا العاشقى بولىپ ءسوز العان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى نۇرلان قاپپاروۆ جينالعانداردى وسى تۇجىرىمدامانىڭ ءمان-جايىمەن تانىستىرىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل تۇجىرىمداما نەگىزىنەن العاندا التى ءتۇرلى قاعيداعا نەگىزدەلگەن. ول قاعيدالار رەسۋرستاردىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ; رەسۋرستاردى پايدالانۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ; ەكونوميكانى نەعۇرلىم ءتيىمدى تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ جاڭعىرتۋ; رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ; ءبىرىنشى كەزەكتە رەنتابەلدى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ; بيزنەسپەن حالىق اراسىندا ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ جانە ونى ۇيرەتۋ سەكىلدى ماسەلەلەرىن قامتيدى. ارينە, «جاسىل ەكونوميكاعا» ءوتۋدىڭ سان ءتۇرلى جولدارى مەن ءادىس-تاسىلدەرى بار. سونىڭ ىشىندە قازىرگى كۇنى بۇكىل ادامزاتتى تولعاندىرىپ وتىرعان جاھاندىق پروبلەمالاردىڭ العا شىعاتىندىعى بەلگىلى. «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ باعىتىنداعى مۇنداي باستى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى رەتىندە پارنيكتىك گازدار شىعارۋدى ازايتۋ ماسەلەسىن ايتۋعا بولادى. اتالعان پروبلەمانىڭ ادامزاتتى تولعاندىرۋىنا قازىرگى ءارتۇرلى تابيعي قۇبىلىستاردىڭ بەلەڭ الۋى, سونىڭ ىشىندە كليمات جىلۋىنىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە ەتەك الۋى سەبەپ بولۋدا. الەمنىڭ كوپتەگەن عالىمدارى اۋا رايىنىڭ جىلىنۋىنا اسەر ەتىپ وتىرعان باستى قۇبىلىس رەتىندە ادامزاتتىڭ تابيعاتقا جاسايتىن تەحنوگەندىك قىزمەتىن, سونىڭ ىشىندە زياندى قالدىقتاردىڭ, اسىرەسە پارنيكتىك گازداردىڭ اۋاعا تاراتىلۋىن اتاپ كورسەتۋدە. ءيا, سوڭعى جىلدارى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە ءتۇرلى تابيعي اپاتتار بەلەڭ الىپ تۇر. سۋ تاسقىنى بۇرىن بولماعان جاعدايدا كۇشىنە ەنسە, ەندى ءبىر جەرلەردە قاتتى ىستىق سالدارىنان ورمان ورتتەرى ءورشىپ بارادى. مىنە, وسىنداي كۇردەلى پروبلەمالاردىڭ ورىن الۋىنا اۋاعا تارايتىن پارنيكتىك گازداردىڭ تيگىزەتىن ىقپالى زور ەكەن. الەمدىك قوعامداستىق تانىعان عالامدىق كليماتتىق وزگەرىستەردى بولدىرماۋدىڭ پارمەندى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – كيوتو حاتتاماسى بولىپ تابىلادى. بۇل حاتتامادا پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنا كۆوتا ساۋداسى اسا تانىمال بولىپ وتىر. بۇگىندە كومىرتەكتى رەتتەۋدىڭ وسى نارىقتىق تەتىگىن كوپتەگەن ەلدەر, اسىرەسە, كليماتتىڭ وزگەرۋى بويىنشا نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسياسىنا قاتىسۋشى ەلدەر «جاسىل» تەحنولوگيالاردى ينۆەستيتسيالاۋ مەن «جاسىل» ستراتەگيالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ بالاما كوزى رەتىندە كەڭىنەن پايدالانۋدا. بۇل كۆوتا ساۋداسى جۇيەسى نەگىزىنەن ەۋروپالىق وداقتىڭ, جاڭا زەلانديا مەن اۆستراليانىڭ بۇكىل كەڭىستىگىندە, سونداي-اق اقش, كانادا, جاپونيا مەن قىتايدىڭ جەكەلەگەن وڭىرلەرىندە جۇزەگە اسىرىلۋدا. ال تمد ەلدەرى بويىنشا العاندا رەسەي, ۋكراينا مەن بەلارۋستە ۇلتتىق جۇيەلەردىڭ قالىپتاسۋىمەن جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىزدەر جاسالعان. وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنىڭ كۆوتا ساۋداسىنا قاتىسۋدا ۇلكەن الەۋەتى بار. ويتكەنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ جونىندەگى تۇجىرىمداما شەڭبەرىندە شىعارىندىلاردى 1990 جىلعى دەڭگەيدەن 2020 جىلعا تامان 15 پايىزعا, ال 2050 جىلعا تامان 25 پايىزعا قىسقارتۋ ماقساتى العا قويىلىپ وتىر. نۇرلان قاپپاروۆ ءوزىنىڭ سوزىندە وسىعان سايكەس قازاقستاندا شىعارىندىلار ساۋداسىنىڭ جۇيەسى جونىندەگى تۇجىرىمدامالىق قۇجاتتىڭ ازىرلەنگەندىگىن ايتىپ, وسى جونىندە ءبىراز اڭگىمە قوزعاي كەتتى. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جانە ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق كومىرسۋتەگى نارىعىنا شىعۋى ءۇشىن ەلىمىزدە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمداردى قالىپتاستىرۋ, كادرمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن قۇرۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كاسىپورىنداردى شىعارىندىلار ساۋداسىنىڭ جۇيەسىنە قاتىسۋدىڭ پايدالى جاقتارىمەن تانىستىرۋدى كوزدەيتىن ينستيتۋتتسيونالدىق وزگەرىستەردىڭ بىرقاتارىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. فورۋمدا مۇنان كەيىن ءسوز كەزەگىن العان ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى اۋرەليا بۋشەز حانىم ادەتتە جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋگە شاعىن بيزنەستىڭ بەيىم كەلەتىندىگىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كۇندە ەۋروپادا شاعىن بيزنەستىڭ ءرولى بارعان سايىن ارتىپ كەلەدى. ەكونوميكاداعى ءوسىم مەن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى ناق وسى شاعىن بيزنەس ارقىلى شەشىم تابۋدا. ءاربىر ءۇش جۇمىس ورنىنىڭ ەكەۋى شاعىن بيزنەس سالاسىندا جۇمىس ىستەۋدە. وسىعان وراي اۋرەليا بۋشەز جاسىل تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدەگى جەكە ءبىر شاعىن فيرمانىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىنە توقتالا كەتتى. بۇل فيرما 200 ميلليون ەۋرو تۇراتىن پارنيكتىك گازداردى شەكتەۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرعان. وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا سالىنعان 1 ەۋرو 10 ەۋروعا دەيىن تيىمدىلىك اكەلگەن. ونىڭ ۇستىنە 9 ادام جاڭا جۇمىسپەن قامتىلعان. مەيمان مىنە, ناق وسىنداي جوبانى قازاقستاندا جۇزەگە اسىرا الاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. «قازاقستان 2050 جىلى جاسىل ەكونوميكاعا تولىق كوشۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. سىزدەردىڭ بۇل نيەتتەرىڭىزدى ءبىز تولىق قولدايمىز. ارينە, جولدىڭ باسىندا عانا تۇرسىزدار. بىراق وسى ىسپەن بەلسەنە شۇعىلدانعان سايىن ونىڭ تيىمدىلىگىن كورىپ, سەزىنە تۇسەتىن بولاسىزدار. سەبەبى, «جاسىل ەكونوميكا» دەگەنىمىز ول تەك تابيعاتقا عانا پايدالى ەمەس, سونىمەن قاتار ءوزىنىڭ ۇنەمدەۋشىلىك, تيىمدىلىك قاسيەتىمەن ادامدار تۇرمىسى مەن ومىرىنە دە كوپتەگەن جاعىمدى اسەرىن تيگىزەتىن بولادى», دەدى ا.بۋشەز. UNEP وڭىرلىك اعا كەڭەسشىسى نارا لۋۆسان ءسوزىنىڭ باسىندا ءوزى جۇمىس ىستەيتىن اتالعان قوعامداستىق باسشىسىنىڭ سالەمىن جەتكىزە كەتتى. سونان كەيىن وسىدان ەكى جىل بۇرىن «ۇلكەن جيىرمالىق» ەلدەرىنىڭ جاسىل ەكونوميكاعا ءوتۋ جونىندە شەشىم قابىلداعاندىقتارىنا توقتالدى. «الەمدەگى دامىعان قۋاتتى ەلدەردىڭ مۇنداي شەشىمگە كەلۋى بەكەردەن-بەكەر ەمەس. ويتكەنى, سوڭعى ەلۋ جىلدىڭ ىشىندە سۋ پايدالانۋ دەڭگەيى ءۇش ەسە, ال تاسقىن قاۋپى 230 پايىز ءوستى. وسىعان بايلانىستى «جاسىل ەكونوميكانى» قالاي قۇرۋ ماسەلەسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە تالقىلانۋ ۇستىندە. بۇل ماسەلەدە جاھاندىق جۇيەلەردىڭ قاتارىنداعى ءبىزدىڭ ۇيىمىمىز بارىنشا بەلسەندى سيپات ۇستاپ وتىر. سوندىقتان ءبىز قازاقستاندا ءوتىپ جاتقان بۇگىنگى فورۋممەن قاتار وسى ەلدىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ ىسىنە بەرىك بايلام جاساعاندىعىن قۋانىشپەن قولدايمىز», دەدى ول. فورۋمدا ءسوز العان نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, رەسەي فەدەراتسياسى عىلىمىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سۆياتوسلاۆ تيماشەۆ ءوز ءسوزىن فورۋمدى ۇيىمداستىرۋشىلارعا العىس ايتۋدان باستادى. سونان كەيىن قازىرگى جاھاندىق ەكولوگيالىق قاتەرلەرگە توقتالىپ ءوتتى. بىراق, وكىنىشكە وراي, قازىرگى ادامزات قاۋىمى وسى وقيعالاردىڭ اپارىپ سوقتىرار سالدارلارى تۋرالى ناقتى بولجام مەن تۇسىنىككە تولىق يە بولا الماي وتىر. وقيعالاردىڭ بارىسى مەن سيپاتى تۇسىنىكسىز بولىپ قالۋدا. سەبەبى, بۇل جونىندەگى اقپاراتتار ءالى دە بولسا ازدىق ەتۋدە. سوندىقتان ەكولوگيالىق قاتەرلەر مەن پروبلەمالاردىڭ ءمانىسىن قازىرگى ۇرپاق ءبىر بولەك, كەلەسى ۇرپاق ءبىر بولەك ءتۇسىنۋى مەن باعالاۋى مۇمكىن. ماسەلەن, كەيبىر عىلىمي تۇجىرىمدار بويىنشا العاندا پلانەتانىڭ كوپتەگەن جەرلەرىن سۋ باسۋ قاۋپى ايقىن بايقالىپ وتىر. مىنە, وسىنىڭ سالدارىنان الەمدىك ىشكى جالپى ءونىم 33 پايىزعا دەيىن تومەندەيتىن بولادى دەگەن قاتەرلى بولجامدار بار. ال قازىرگى كۇنى الەمدە ورىن الىپ جاتقان جاھاندىق قاتەرلەر ۇلتتىق ەكونوميكالارعا قاراما-قايشىلىقتى جاعدايلاردا اسەر ەتىپ وتىرعاندىعى سەزىلەدى. وسى جاعدايعا بايلانىستى عالىم تابيعات قاتەرلەرىنىڭ الدىن الۋ مەن ەڭسەرۋ ءۇشىن الەمگە ورتاق جاڭا ءبىر تۇجىرىمدامانىڭ قاجەتتىگى ارتا تۇسكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. مىنە, سول ءۇشىن دە قازىرگى ۋاقىتتا وسى ماسەلەگە بايلانىستى ۇلتتىق ستراتەگيالاردى ازىرلەۋدىڭ بەلسەندى سيپاتقا يە بولعانى ءجون ەكەندىگىن ايتتى. وسى بيزنەس-فورۋمدا ءسوز العان ورتالىق ازياداعى يۋسايد ميسسياسىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋ ءبولىمىنىڭ ديرەكتورى مايكل ترۋبلاد, ەققدب كليماتىنىڭ وزگەرۋى مەن ەنەرگوتيىمدىلىگى ماسەلەلەرى بويىنشا باس مەنەدجەرى نايدجەل دجوللاندس, عالامدىق جاسىل ءوسىم ينستيتۋتىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس جانە ورتالىق ازيا بويىنشا جاسىل ءوسىمدى جوسپارلاۋ مەن ىسكە اسىرۋ ديرەكتورى دجەننيفەر باتتس جانە باسقا دا قوناقتار قازاقستاندا ءداستۇرلى سيپاتقا يە بولعان استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ جۇمىسىنىڭ, سونىڭ ىشىندە وسى ءوتىپ وتىرعان «جاسىل كوپىر» بيزنەس-فورۋمىنىڭ تيىمدىلىگىنە توقتالا كەلە وسى ىستەردىڭ باستاۋىندا تۇرعان قازاقستان باسشىلىعىنا العىستارىن جەتكىزدى.

داعدارىسپەن بىرىگىپ كۇرەسۋ قاجەت

VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا II دۇنيەجۇزىلىك داعدارىسقا قارسى كونفەرەنتسياسى دا ءوز جۇمىسىن باستادى. ءۇش كۇنگە سوزىلاتىن ءبۇل شارانىڭ قامتيتىن تاقىرىپ اۋقىمى كەڭ. اتاپ ايتساق, برەتتون-ۆۋدس كەلىسىمىنىڭ 70 جىلدىعى قارساڭىندا جاھاندىق قارجىلىق جۇيەگە دەگەن سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋ, سوڭعى جيىرما جىل ىشىندەگى قارجىلىق داعدارىستىڭ قايتالامالىلىعىن ەڭسەرۋ بولىپ وتىر. نەگىزگى ماقسات بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەرگە ارنالعان بۇكىلالەمدىك داعدارىسقا قارسى جوسپار تۇجىرىمداماسىن قابىلداۋ بولىپ تابىلادى. كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قازاقستان ۇكىمەتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, برەتتون-ۆۋدس كەلىسىمىن جاڭارتۋ كوميتەتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى مارك ۋزان, جاپونيا ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى كازۋماسا يۆاتا, يەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاھاندىق ماسەلەلەر بويىنشا جوعارى عىلىمي قىزمەتكەرى دومينگو كاۆاللو, ليۆان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2005-2009 جىلدارى اراسىندا ۇكىمەت باسشىسى بولعان فۋاد سينيورا, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى اتقارۋشى ديرەكتورى دانيەل حەللەر, ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق بانكى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيار اكيشەۆ جانە باسقالار قاتىستى. الدىمەن ءسوز العان باقىت سۇلتانوۆ ءوز سوزىندە جاھاندىق رەفورمالاردىڭ ءداۋىرى تۋعاندىعىن جەتكىزدى. ەۋروپاداعى قارىزدىق داعدارىس ماسەلەسىنىڭ ءدۇدامال كۇيىنىڭ سوزىلۋىنا, بريكس ەلدەرى ەكونوميكاسىنىڭ جەدەل دامۋ ەكپىنىنىڭ قايتۋى مەن سۇرانىس پەن ءوندىرىستىڭ قۇلدىراۋى, سونداي-اق شيكىزات رەسۋرستارىنا دەگەن باعا الشاقتىعى جاعدايىنا تاۋەلدى بولىپ تۇرعان حالىقارالىق ەكونوميكا ءالى سول وزگەرىسسىز قالپىندا تۇر. ونىڭ ۇستىنە, جالپى كولەمدەگى باسىم جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى ەكونوميكالىق ءوسىمدى ۇستاپ تۇرعان نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسى ۇدەرىستەردىڭ بارلىعى «ىستىق» نۇكتەلەردە, ءتىپتى كەشە عانا الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتىڭ جۇماعى بولعان ەلدەردىڭ وزىندە ءتۇرلى الەۋمەتتىك جانجالدارعا سەبەپ بولىپ, قاباتتاسا جۇرۋدە. ءدال قازىر ءبىز جولايرىقتا تۇرمىز. وعان اعىمداعى ءوزىمىز كورىپ جۇرگەن ماكروەكونوميكالىق ۇدەرىستەر دالەل بولا الادى. ءبىر نارسە ايقىن, جاڭا پاراديگما عاسىرىن باستان وتكەرۋدەمىز, ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ پوليۋستەرى مەن فورمالارى وزگەرۋدە. الەمدىك ساراپشىلار قاۋىمداستىقتارىندا جاھاندىق كەزدەسۋلەردىڭ ۋاقىتى جەتكەندىگى ءجيى اۋىزعا الىنىپ ءجۇر. سونىمەن قاتار, بۇكىلالەمدىك ۆاليۋتا جۇيەسىن تالقىلاۋعا جانە قارجىلىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا بىرىگىپ جۇمىس اتقارۋدىڭ كەزەڭى تۋدى دەپ ەسەپتەيتىندەر بار. سوندىقتان جاھاندىق باسقارۋدىڭ قالىپتاسقان ەرەجەلەرى مەن پرينتسيپتەرىن تۇبىرىمەن قايتا زەردەلەۋ قاجەت, دەدى ول. جالپى, قارجى ءمينيسترىنىڭ ءسوز توركىنى عالامدىق ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە قارسى تۇرۋ ءۇشىن ەل بولىپ بولشەكتەنبەي, تۇتاس قاۋىم بوپ بىرىگىپ ورتاق شەشىمدەر تابۋ قاجەت ەكەندىگىنە نازار اۋدارۋ كەرەكتىگى تۇرعىسىندا ءوربىدى. «سوندىقتان, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 2011 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قۇرىلىپ, سانكت-پەتەربۋرگتە «G20» سامميتىندە ۇسىنىلعان «G-Global» فورماتى كەڭ كولەمدى ۇنقاتىسۋ نەگىزى بولا الاتىنىنا كامىل سەنىمدىمىز. فورماتتا بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر تەڭ دارەجەدە ءوزارا ارىپتەس بولا الادى. ال بۇگىنگى كۇنى «G-Global» حالىقارالىق قاۋىمداستىقتى بىرىكتىرەتىن, زاماناۋي قاتەرلەرگە تويتارىس بەرە الاتىن, جاڭا ۇسىنىستار جاساپ شىعارا الاتىن كوپ قىرلى ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالدى. بۇل فورمات ومىرشەڭدىگىن دالەلدەپ, عالامتور ارقىلى جۇزەگە اسۋدا. «G-Global»-دىڭ ەڭ باستاپقى ماقساتى بۇكىلالەمىك داعدارىسقا قارسى جوسپار تۇجىرمداماسىن جاساقتاپ, حالىقارىلىق داعدارىسقا قارسى كونفەرەنتسيادا ماقۇلداتۋ بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كەزدەسۋىمىز برەتتون-ۆۋدس كەلىسىمىنە 70 جىل تولۋى قارساڭىندا وتكىزىلەتىن حالىقارالىق داعدارىسقا قارسى جوبانىڭ قورىتىندى ءبولىمى بولىپ ەسەپتەلەدى», دەدى ول. 2007 جىلدان باستاپ الەمدىك ەكونوميكا عالامدىق توقىراۋدى ەڭسەرە الماي كەلەدى, داعدارىسقا دەيىنگى وسىمگە قول جەتكىزۋ دە مۇمكىن بولماي تۇر. الەمنىڭ وتە جىلدام وزگەرىپ جاتقاندىعى سونشالىقتى, عالامدىق توقىراۋدىڭ سوزىلىپ كەتۋ قاۋپى جوعارى دەڭگەيدە تۇر. بۇل داعدارىستىڭ جاڭا تولقىنى ەمەس, 2007-2009 جىلعى قارجىلىق داعدارىستىڭ تەرەڭدەي ءتۇسۋى, دەپ ءتۇيدى ءسوزىن ب.سۇلتانوۆ. بۇدان سوڭ ءسوز العان مارك ۋزان باستان كەشىرگەن داعدارىستاردان ساباق الا المادىق. ايتپەسە, انىقتاپ قاراساق داعدارىس پەن تۇرالاۋدان اينالىپ وتەر انىق جولدار بايقاي الار ەدىك, دەپ اتاپ ءوتتى. قازىرگى ءوتىپ جاتقان جيىن داعدارىستار توقتادى ما, بولماسا ءالى جالعاسىپ كەلە مە دەگەن ساۋال قويار جيىن بولىپ وتىر. وسى ورايدا, «G-Global»-داعى ارىپتەستەرىمدى حالىقارالىق قاتەرلەردى ناقتى قويا بىلگەندىگى, انىقتاي العاندىقتارى ءۇشىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى, دەدى ول. ەكونوميكالىق قاتەرلەردى بىرىنەن-ءبىرى تىزبەكتەي وتكەن ول, ءتىپتى باتىستىڭ ەكونوميكالىق توقىراۋدا تۇرعاندىعى مۇمكنى ەكەندىگىن جەتكىزدى. قارجىلىق داعدارىستىڭ وتەۋى ۇلكەن ەكەندىگىن العا تارتا وتىرىپ, ونىڭ الدىن-الا انىقتالىپ, قولدان جاسالاتىن كوپىرشىكتەردى دەر كەزىندە جويىپ وتىرۋعا كۇش سالۋ قاجەتتىگىن ايتتى. وسىدان سوڭ, Pramerica Investment Management باسقارۋشى ديرەكتورى ۋسمەن جاك مەندەنگ سەسسيا تىزگىنشىسى رەتىندە ءسوز الدى. «ءبىزدىڭ ەسەپتەۋىمىزشە, ۇزاققا سوزىلعان توقىراۋ تەك دامىعان ەلدەردە عانا ورىن الماق, ال بۇل سايكەسىنشە, دامۋشى ەلدەرگە باسىمدىق بەرەدى. جاڭا وزگەرىستەر رىنوگىنداعى تۇسىنىگىمىزدى وسى توڭىرەكتە قايتا قاراستىرۋىمىز كەرەك. بۇل دامىعان ەلدەرگە جاعىمسىز جاڭالىق بولسا, دامۋشى ەلدەرگە جاقسى جاڭالىق بولۋى مۇمكىن بە دەگەن سۇراقتار تۋىندايدى. جالپى, توقىراۋ تۋرالى وي وربىتسەك, دەي كەلە توقىراۋدىڭ ءىس جۇزىندە قالاي ەكەندىگىن جەتە بىلەتىن جاپونيا ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى كازۋماسا يۆاتاعا ءسوز بەردى. ول جالپى جاپونياداعى ەكونوميكالىق جاعدايعا توقتالدى. بۇدان سوڭ ارگەنتينا ورتالىق بانكىنىڭ پرەزيدەنتى, ەكونوميكا ءمينيسترى بولعان, قازىر يەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاھاندىق ماسەلەلەر جونىندەگى جوعارى عىلىمي قىزمەتكەرى دومينگو كاۆاللو 90 جىلدارى ارگەنتينانىڭ گيپەرينفلياتسيانى باستان كەشىپ, جەڭە وتىرىپ, كەيىن رىنوكتىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتى داۋىن قامتاماسىز ەتە العاندىعىن جەتكىزدى. سوڭعى جىلدارى لاتىن امەريكاسى باستان كەشكەن دەۆالۆاتسيا, دەفولت جانە داعدارىستاردى سيپاتتاپ ءوتتى. ال ليۆان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى ۇكىمەت باسشىسى فۋاد سينيورا ءوزى قاتىسىپ وتىرعان ەكونوميكالىق شارانىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاھاندىق ەكونوميكا قايتالاما قارجى داعدارىسىنىڭ تۇتقىنى ەمەس, كەرىسىنشە, اقش-تاعى يپوتەكالىق داعدارىستان باستاۋ الىپ, ۇزاققا سوزىلعان داعدارىس قۇرساۋىندا تۇر دەپ مالىمدەدى. سوندىقتان ودان شىعۋ جولدارىن تەزىرەك قاراستىرۋ قاجەتتىگى تۋدا. ەۋروپالىق وداقتىڭ دامۋىنىڭ باياۋلاۋى, ساياسي تاۋەكەلدىڭ ءوسۋى ەكونوميكا ءوسۋىن توقتاتىپ تۇرعان فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولۋى دا عاجاپ ەمەس, سونىمەن قاتار لاتىن امەريكاسى ەلدەرى دە دامۋ ەكپىنىن اقش-تىڭ مونەتارلىق ساياساتى نەگىزىندە باياۋلاتتى. ال افريكا ازداپ ەكونوميكالىق ءوسىم كورسەتكەنىمەن, تۇتىنۋ بەلسەندىلىگى الەۋەتىنىڭ ازدىعى سەزىلەدى. بۇل كوڭىلدى كورىنىس ەمەس ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا الەمنىڭ يگىلىكتى دامۋى ءۇشىن مىقتى دامۋ الەۋەتى بار تاعى ءبىر ايماقتى اتار ەدىم – بۇل تاياۋ شىعىس ايماعى», دەپ اتاپ ءوتتى ول. مۇندا دەموگرافيالىق ءوسىم جاعىنان دا, مۇناي قورى جونىندە دە اسا ۇلكەن الەۋەت بار, تۇتىنۋ جاعى دا ارتىپ كەلەدى. حالىقتىڭ سانى وسۋىنە وراي ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ دا وزەكتى بولىپ وتىر. سوندىقتان ءبىزدى قولداۋعا شاقىرامىز, دەدى ف.سينيورا. جالپى, بۇل سەسسياداعى ۇنقاتىسۋلار تۇستەن كەيىن دە ءوز جالعاسىن تاپتى. اتالمىش سۇحباتتار تاقىرىبى دا ءوسۋدى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ كەشەندى ستراتەگيالارىنا ارنالدى. قىزىقتى پىكىر الماسۋلار مەن قىزۋ تالقىلاۋلار ءجۇردى. VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ اياسىندا «انتيكونترافاكت» حالىقارالىق فورۋمى دا ءوز جۇمىسىن باستادى. بۇل ەكىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان فورۋم. اتى ايتىپ تۇرعانداي, كونترافاكتىلى ونىممەن كۇرەس, زياتكەرلىك مەنشىك وبەكتىلەرىنە قۇقىقتاردى قورعاۋ جانە تاۋرلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ وركەنيەتتى نارىعىن قالىپتاستىرۋ سالاسىندا بيلىك, بيزنەس, عىلىم وكىلدەرىنىڭ سۇحبات قۇرۋ الاڭىنا اينالدى. بەس سەسسياعا بولىنگەن فورۋم جۇمىسى دا اۋقىمدى. كەدەن وداعى جانە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك شەڭبەرىندە زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىن ساقتاۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى زاڭنامالاردى ۇيلەستىرۋ ماسەلەلەرى جانە باسقا دا تاقىرىپتار تالقىلاندى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, سۇڭعات ءالىپباي, ۆەنەرا تۇگەلباي, «ەگەمەن قازاقستان».