جۇيكەسى ءالسىز ادامداردىڭ مۇنى وقىماي دا قويعانى دۇرىس پا دەيمىز. ويتكەنى, ءبىر ادامنىڭ ايلا-امالى سونشا جۇرتتىڭ تاعدىرىن ويىنشىققا اينالدىرىپ, اقىر اياعىندا بىرنەشە بەيكۇنا جاندى تاقىرعا وتىرعىزۋى مۇمكىن دەپ كىم ويلايدى؟
كوپتەگەن ادامدى زار قاقساتقان الاياقتىڭ بۇلدىرگەن ارەكەتىن جانە وعان قوعامنىڭ اتىنا كىر كەلتىرۋگە «كومەك كورسەتكەن» «قامقورشىلاردىڭ» ءىسىن تۇگەل بايانداپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. بىرەۋلەر مۇندايلار كوپ جانە ولارعا دەم بەرىپ, ايداپ سالىپ قويۋشىلار ودان دا كوپ دەيدى. سولاي ەكەنى دە راس. دەگەنمەن, ءبىزدىڭ قوعامدا ادال ادامدار دا كوپ ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون. ادال ادامدار بيلىككە كەلسە, ارامداردىڭ جولى قىسقارا ءتۇسەدى. مىنە, سونى ەسكەرگەندىكتەن بۇل وقيعا وزگەلەرگە ساباق بولسا, ءارى ءتيىستى مەكەمەنىڭ جاۋاپتى شەندىلەرى الداعى كەزەڭدە مۇنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ قايتالانباۋى ءۇشىن قورىتىندى شىعارا بىلسە دەگەن ءۇمىت بار.
سوناۋ ءبىر كەزدەرى, ياعني 2001 جىلدىڭ كوكتەمىندە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ق.مىڭجانوۆقا استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسىمەن «وڭتۇستىك-شىعىس» شاعىن اۋدانى 24 «ب» ورام, №51 تەلىمدى پايدالانۋعا 10 سوتىق جەر بەرىلەدى. ول كەزدە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى قاليحان قاريا وسى ءبىر جەر تەلىمىنىڭ ۇلى مەن نەمەرەسىنە قانداي توسىن سىي سىيلايىن دەپ تۇرعانىن قايدان عانا ءبىلسىن. بىلسە, الماي-اق قويار ما ەدى. بىراق ەل بولعان سوڭ ءتارتىپ بار, ءتارتىپتى قاداعالايتىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بار دەپ سەنەدى عوي. ايتسە دە دۇنيەجۇزى ەلدەرىنىڭ بەلىن قايىستىرعان سۇم سوعىس جانىن جابىرقاتا الماعاندا, تاۋەلسىزدىك تۇسىنداعى ءوز ەلىنىڭ جۇگەرمەكتەرى توقسانداعى جاسىنا قاراماي جانىن وڭدىرماي جارالايدى دەپ كىم ويلاعان. ول كەزدە تەك جالعىز جانى جارالانعان وسى قاليحان قاريا ما ەكەن, تالايلار الدانىپ قالعاندارىن بىلگەندە, وپىنىپ ساندارىن سوقتى. كەيبىرەۋلەرى شىداي الماي كۇيىكتەن ءجۇنجىپ كەتتى, بىرەۋلەر ءوز-وزدەرىنە قول جۇمسادى, ەندى بەرۋلەرىنىڭ سۇتتەي ۇيىعان وتباسى تىنىشتىعى بۇزىلىپ, شاڭىراقتارى وپىرىلدى. ال ولاردى تاقىرعا وتىرعىزعانداردىڭ مۇرتى دا قيسايعان جوق, قايتا ودان ءارى مايلانىپ, ميىقتارىنان كۇلگەن كۇيى كەلەسى ءبىر جەمتىكتەرىن ىزدەپ ءالى وتىرعان كورىنەدى.
ءسويتىپ, قاليحان قاريا جەر تەلىمىن العان سوڭ, وندا ۇلى بەرىك مىڭجانوۆ ادەمى ءۇي تۇرعىزادى. ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرىنىڭ قۋانىشىندا شەك بولمايدى. العان جەر تەلىمىنە ءۇي تۇرعىزىلىپ, ۇلى بالا-شاعاسىمەن قونىستانعانىن كورگەن سوڭ جاسى جەتكەن قاريا دا دۇنيەدەن وزادى. بۇدان كەيىن بەرىك مىڭجانوۆ جەرۇيدى ساتىپ, ەر جەتىپ قالعان بالالارىنا كوپقاباتتى ۇيدەن جايلى پاتەر الماقشى بولادى. اتشاپتىرىم جەرگە كەڭ سارايداي ءۇي سالىنىپ تۇرعانىن كورگەن جۇرت بىرىنەن سوڭ ءبىرى ساۋدالاسۋعا ۇمتىلادى. سولاردىڭ ءبىرى رەتىندە ۆ.مۇقانوۆا دا حابارلاسادى. ال ول اناۋ-مىناۋ ەمەس, سول كەزدەگى قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ بىلدەي ديرەكتورىنىڭ ءوزى ەكەن. مۇنداي اتى دارداي قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى اتانۋ ءۇشىن دە قولدا مەملەكەتتىك بيلىك وكىلدەرى تەكسەرىپ بەرگەن ارنايى رۇقسات قۇجاتتار بولۋى كەرەك. جانە ول سول كەزدەگى ەلورداداعى جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ پايدا بولىپ جاتقان قۇرىلىس عيماراتتارىنداي, بىرنەشە قۇرىلىستى باستاپ كەتكەنىن دە جەتكىزەدى.
ب.مىڭجانوۆ العاشقى ەكپىن سەنىمدىلىگىنە ءۇمىت ارتسا دا, ءىس جۇزىندە كورەيىن دەپ قۇرىلىس باسىنا كەلەدى. راسىندا الگى جشس ءبىر بەس قاباتتى ءۇيدى تۇرعىزىپ, ءتىپتى, اياقتاۋعا تاياپ قاپتى. بۇعان اقشالارىن ەرتەرەك سالعان ۇلەسكەرلەر دە باسپانالى بولامىز دەپ سەنىمدى جۇرگەن سەكىلدى. باسقا اڭگىمە ەستىلمەيدى. الايدا, وسى كەزدە ب.مىڭجانوۆ قۇرىلىس الاڭىنا كەلىپ-كەتىپ جۇرگەن كوپتەگەن ادامدار قاراسىن بايقاپ, سودان كۇدىكتەنگەندەي بولادى. سونشاما ادامعا بۇل بەس قاباتتى ۇيدەن قالايشا بارىنە جەتەرلىكتەي پاتەر بەرىلمەك دەگەن ءبىر توسىن وي كەلەدى. بىراق ب.مىڭجانوۆ وعان سول كەزدە ونشا ءمان بەرە قويمايدى. ونىڭ ۇستىنە بالالارىنىڭ تۋعان اناسى ەمەس, كەيىنگى العان ايەلى جشس ديرەكتورى ۆ.مۇقانوۆامەن كادىمگىدەي جاقىن تانىسىپ الادى. بۇعان قولايلى ءساتتىڭ تۋعانىن كۇندە ايتىپ, ءۇيدى تەزىرەك ساتىپ, بولەك شىققاندى ءجون كورەدى. سوندىقتان ءۇيدى ساتايىق, بولەك شىعايىق دەپ قاقساپ قويماعان ايەلى گۇلايىمعا سەنىمحات جازىپ بەرەدى. ال ۆ.مۇقانوۆا بولسا, وسى ءساتتى شەبەر پايدالانىپ, جوعارىدا اتالعان, ياعني سالىنىپ جاتقان بەس قاباتتى ۇيدەن ولارعا ەكى بولمەلى پاتەر بەرمەك بولىپ قۇجاتتار دايىندايدى. تەك ول ءۇشىن اۋەلى ب.مىڭجانوۆتىڭ ءۇيىن ءوزى ساتۋى كەرەك ەكەن. ءسويتىپ, قايران ب.مىڭجانوۆتىڭ ءۇيىن سول كەزدەگى نارىق باعاسىمەن 21 600 009 (جيىرما ءبىر ميلليون التى ءجۇز مىڭ توعىز) تەڭگەگە باعالايدى. ول كەزدە 1 مىڭ اقش دوللارى 120000 تەڭگەگە تەڭ ەدى.
ب.مىڭجانوۆقا دەپ سالىنىپ جاتقان بەس قاباتتى ۇيدەن بەرىلەتىن پاتەردىڭ قۇنى 9 600 009 (توعىز ميلليون التى ءجۇز مىڭ توعىز) تەڭگە بولىپ بەكىتىلەدى. ال جەر ءۇيدىڭ قالعان اقشاسىن ول ساتىلىسىمەن ۆ.مۇقانوۆا گۇلايىمعا قايتارىپ بەرەتىن بولىپ ەكەۋارا كەلىسەدى. بۇل جايدان بەرىك مىڭجانوۆ بەيحابار بولاتىن. وسىعان كەلىسكەن سوڭ قولىندا سەنىمحاتى بار گۇلايىم مەن ۆ.مۇقانوۆا اراسىندا كەلىسىمشارت جاسالادى. بۇل شارۋا ءتۇسكە دەيىن شەشىمىن تابادى. ءىستىڭ بۇلاردىڭ پايداسىنا قاراي جىلجىعانىن ەستىگەن ب.مىڭجانوۆ ارداگەر اتاسى ارقىلى العان جەر تەلىمىنە تۇرعىزعان ءۇيدى ساتىپ, ەكى ءبولمەلى پاتەر الاتىندىعىنا العاشقىدا, شىنى كەرەك, قۋانادى. سوسىن بالالارى كۇنى ەرتەڭ جايلى ءپاتەرگە قونىستانۋعا شىعاتىن بولعاندىقتان, ولارعا وزدەرى ساتقان ءۇيدىڭ الدىنداعى سارايدى ۋاقىتشا پانالاي تۇرىڭدار دەپ كەڭەس بەرەدى. ال ب.مىڭجانوۆتىڭ ءوزى بولسا, ۋاقىتشا عوي دەپ, پاتەر جالداپ شىعىپ كەتەدى. بار ماسەلە وسى ءۇيدى تەزدەتىپ ساتۋدا بولىپ تۇر ەكەن. وقيعانىڭ ءارى قاراي ءورىس الۋى تۋرا ءبىر كينوداعىداي دەرسىز.
ويتكەنى, ۆ.مۇقانوۆا تۇسكە دەيىن ب.مىڭجانوۆتان ءۇيىن ساتىپ الىسىمەن, سول كۇنى ءتۇس اۋا الگى ءۇيدى جەر تەلىمىمەن قوسا پيكانوۆ دەگەن ازاماتقا اسىعىس تۇردە ساتىپ ءجىبەرەدى. كەيىن انىقتالعانداي, 21 600 009 تەڭگەگە باعالاعان, ياعني وسى باعاعا ساتامىن دەگەن ءۇيدى ول بار بولعانى 7 200 000 تەڭگەگە ساتىپ جىبەرگەن. شىن مانىندە ول ب.مىڭجانوۆپەن مۇنداي باعاعا كەلىسپەگەنى انىق, ويتكەنى, وعان ەكى بولمەلى پاتەر مەن قالعان قوماقتى اقشانى قايتارىپ بەرۋى كەرەك ەدى. ال مىنا ءۇيدى ساتۋعا بۇل باعاعا كىممەن كەلىسكەنى بەلگىسىز. نە كەرەك, ۆ.مۇقانوۆا تۇسكە دەيىن ساتىپ العان بولسا, سول كۇنى ءتۇس اۋا پيكانوۆ كەلىپ, ءۇي مەنىكى دەپ مىڭجانوۆقا زىركىلدەيدى. ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي جاتىپ, پيكانوۆ ءۇيدى ەندى يۆانوۆ دەگەنگە ساتىپ جىبەرگەنى بەلگىلى بولادى. بۇل كەزدە ب.مىڭجانوۆتىڭ ۇلى مەدەت مىڭجانوۆ جاس بوسانعان ايەلىمەن ءۇي الدىنداعى سارايدى ۋاقىتشا پانالاپ تۇرىپ جاتقان بولاتىن. ءويتكەنى, باسقا بارار جەرلەرى جوق, ءپاتەر جالداۋعا قارجى جوق دەگەندەي, ءبۇگىن-ەرتەڭ بەرىلىپ قالاتىن ۆ.مۇقانوۆانىڭ ءۇيىن كۇتىپ امالسىز تۇرىپ قالعان.
الايدا, انە-مىنە بەرىلەدى دەگەن باسپانانىڭ بىتەر ءتۇرى كورىنبەيدى. ۋاقىت زۋلاپ ءوتىپ جاتىر. ءبىر كەزدە الدىندا پيكانوۆتان ءۇيدى ساتىپ العان يۆانوۆتىڭ ورنىنا, ەندى ءبىر كۇنى ءۇيدى مەن ساتىپ الدىم دەپ قاراباەۆا دەگەن جەتىپ كەلەدى. ءسويتىپ, ب.مىڭجانوۆتىڭ قايران ءۇيى بەينە ءبىر سيقىرشىنىڭ قولىنا تيگەندەي, باس اينالدىرعان شاپشاڭدىقپەن بىرنەشە ادامعا ساتىلىپ كەتەدى. ءتىپتى, ب.مىڭجانوۆ ءۇيدىڭ اقشاسىن كىمنەن سۇرارىن بىلمەي قالادى. سان سوعىپ ساندالۋ باستالادى. ال بۇل كەزدە ونىڭ ۇلى مەدەت مىڭجانوۆتىڭ كورگەن تاۋقىمەتىن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. ءۇيدى ساتقان كۇنى-اق كەشكىسىن بەلگىسىز بىرەۋلەر توپىرلاپ تولادى. اراق ءىشۋ, بىلاپىت سوزدەر ايتۋ, ۇرىس, توبەلەس باستالعان سول ساتتەن. مەدەت بولسا كۇندە جۇمىس ىستەيدى. جاڭا بوسانعان جاس كەلىنشەگىن ۇيدە جالعىز قالدىرا المايدى. سارايدى ۋاقىتشا پانالاپ جاتقان وعان كۇندە ەرتەڭگىسىن جاس كەلىنشەگىن بەسىكتەگى سابيىمەن الىپ اتا-اناسىنىڭ ۇيىنە اپارۋىنا تۋرا كەلەدى. كەشتە جۇمىستان قايتاردا كەلىنشەگىن سابيىمەن قايتا سارايعا الىپ كەلەدى. جۇمىسى قالانىڭ ءبىر شەتىندە, ايەلىنىڭ اتا-اناسى قالانىڭ ەكىنشى شەتىندە, ال ساتىلعان, ياعني بۇرىنعى ءوز ءۇيىنىڭ سارايى ءۇشىنشى ءبىر جاقتا. مەدەت وسىناۋ قيىندىققا امال جوق كونەدى. بىراق جاس بالامەن ايەلى وعان كونسىن بە. اتا-ەنەسى قىزى مەن نەمەرەسىن قولىنا الادى. نە ءۇيىڭ جوق, نە كۇيىڭ جوق, بۇل نە ءجۇرىس, نە ساندالىس دەپ نامىسقا تيەر سوزدەردى ەستيدى. تۇرمىستىق كۇيىنىڭ كەتىگى كەتكەن سوڭ جۇمىسى دا جۇرمەي, قىزمەتتەن بوساپ قالادى. ۇيدەن ايىرىلۋ, جۇمىستان شىعۋ, وتباسىنداعى كيكىلجىڭ جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق بولىپ تيەدى.
سويتكەنشە بولمايدى, اۋىرتپالىققا شىداماعان اكەسى دە ايەلىمەن, ياعني مۇنىڭ وگەي شەشەسىنەن اجىراسادى. ارادا ۇرىس-كەرىس تۋىندايدى. اكەسى, ەكى ۇلى ءاپ-ساتتە قاڭعىرىپ دالادا قالادى. كەشە عانا بۇلاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز وتباسى, بالا-شاعاسى, تاتۋ-ءتاتتى ءومىرى, ءوز قىزىعى مەن شىجىعى قايناپ جاتقان وتباسى دەپ ەندى كىم ايتا الادى؟ كىم سەنەدى؟ انە-مىنە توي جاسايمىز دەپ جۇرگەن مەدەتتىڭ اعاسىنىڭ دا كۇيى بۇزىلادى. ءار كىرپىشىن ءوز قولدارىمەن قالاعان, كەرەمەت ەتىپ سالعان ۇيلەرىن بىرەۋگە الدانىپ, ءوز قولدارىمەن بەرە سالعاندارىنا, ەندى قاڭعىرىپ سىرتىنان تەلمىرىپ جۇرگەندەرىنە شىداي المايدى. باسقا جاقتان پاتەر جالداپ كوشىپ كەتەيىن دەسە, ىشتەگى ءبىر كۇدىك جىبەرمەيدى. ءوز قولىمەن تۇرعىزعان ءۇيىن وگەي شەشەسى بولماي ساتىپ جىبەرسە دە, ايىرىلعىسى جوق. سويتسە, قايران جۇرەك الداماعان ەكەن. مەدەتكە ۆ.مۇقانوۆا مەن وگەي شەشەسى ءبىر نارسەنى بۇتىندەلمەستەي ەتىپ ءبۇلدىرگەندەي كورىنەدى.
بۇدان كەيىن ب.مىڭجانوۆ ەس جيىپ, ءۇيدى قايتارۋ قامىن ويلايدى. سودان شىرىلداپ ۆ.مۇقانوۆانى ىزدەيدى. ول تاپتىرا قويمايدى. باستالعان بەس قاباتتى ءۇي قاڭىراعان قاراشاداي قالقايىپ, قازىلعان قازاڭ شۇڭقىرلارعا تولعان سۋ ورتاسىندا قالىپتى. بۇل ماڭايعا كۇندە قاپتاپ ادامدار كەلەدى. كەزىندە ءبىر الاياقتىق ءىستىڭ باستالعانىن بىلدىرگەندەي مويىندارى سورايىپ قالقايعان ءبىر ەسكى كراندار تۇر. جۇمىسشى دا, كۇزەتشى دە جوق. تىم-تىرىس ءولى تىنىشتىق. سويتسە ۆ.مۇقانوۆا دەگەن ويدان-قىردان قۇجاتتاردى جيناپ, ءۇي تۇرعىزام دەپ جۇمىسشىلاردى جالداپ, قاعىلعان-سوعىلعان تەحنيكالاردى سۇيرەپ اكەپ قويىپتى. ول ءوزىنىڭ قۇرىلىس كومپانياسىن زاڭدى نومىرمەن تىركەتكەن. ءسويتىپ, ءوزىنىڭ جشس باسقا تاعى ءبىر جشس-ءنىڭ جەكە شارۋاشىلىعىن جۇرگىزىپ, بانكتەن ەسەپشوت اشىپتى. سودان قۇرىلىسىن ءوزى باستاعان بەس قاباتتى ۇيگە ۇلەسكەر بولىڭدار دەپ تالاي سالىمشىلاردىڭ قارجىسىن جيىپتى. ارينە, التىن كورسە پەرىشتە دە جولدان تايادى دەگەندەي, جاپپاي الىپ, جەپ جاتقان وزگەلەر سەكىلدى الاياقتىق ءىسىم بىلىنبەي قالادى دەپ ويلادى ما ەكەن, ايتەۋىر ءۇي تۇرعىزۋدان گورى ۇلەسكەرلەردىڭ ءوز قولدارىمەن اكەپ, وزدەرى ساناپ بەرەتىن قىپ-قىزىل اقشاسىنا قىزىعىپتى.
مۇنى ب.مىڭجانوۆ سەكىلدى كوپتەگەن ادامدار قايدان ءبىلسىن. ءتارتىپكە, زاڭعا سەنگەن كۇيى جۇرە بەرگەن. سويتسە, ۆ.مۇقانوۆانىڭ بەس قاباتتى جايلى پاتەرلى ءۇي تۇرعىزۋعا ءتىپتەن رۇقساتى بولماعان كورىنەدى. ول وزگەلەر دە رۇقساتسىز ءۇي سالىپ جاتقاندا ماعان دا ءبىر ءجونى بولۋى ءمۇمكىن دەپ ويلاسا كەرەك, ايتەۋىر عيمارات تۇرعىزۋ ىسىندە اسىرا سىلتەپ جىبەرىپتى. وعان سوناۋ 2006 جىلى اسقاروۆ دەگەن ازامات 10 سوتىق جەر تەلىمىنىڭ ءۇي سالۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك اكتىسىن بەرگەن. وعان قوسا وسى تەلىمگە كوتتەدج سالۋعا عانا سەنىم حات تىركەپتى. ال ۆ.مۇقانوۆا بولسا قىزا-قىزا كەلگەندە اناۋ-مىناۋ ەمەس, ءبىر كوتتەدجدىڭ ورنىنا بەس قاباتتى ءۇيدى تۇرعىزۋدى ءجون كورىپتى. بۇل ءۇي تۇرعىزىلا ما, جوق پا, ونى ول كەزدە ۆ.مۇقانوۆانىڭ ءوزى دە بىلمەسە كەرەك. اقىرى ب.مىڭجانوۆ ءوزىنىڭ ءۇيى ساتىلىپ كەتىپ, ارتىنشا ءبىر ەمەس, بىرنەشە قوجايىن وزگەرگەندە عانا شوشيىن دەيدى. ۆ.مۇقانوۆادان سەكەم العان كۇدىگى راسقا شىعادى. ول ءبىر پاتەردى بىرنەشە ادامعا قايتارا ساتىپتى. ءسويتىپ, الدانعان ادامداردىڭ اقشاسىن قالتاسىنا باسا بەرگەن. ەندى ونى قانشا ىزدەسە دە تابا المايدى. ءىس ءبىتىپ, قۋ كەتتى دەگەن وسى, ءۇي دە جوق, اقشا دا جوق, باس سۇعاتىن باسپانا دا جوق. اقىرى بارىپ, سوتقا جۇگىنەدى. سويتسە, سەنگەن قويىم سەن بولساڭ دەگەندەي, ۆ.مۇقانوۆانى تەك جالعىز بۇل ەمەس قىرىق شاقتى وتباسى جارىق كۇندە قولدارىنا شام الىپ ىزدەپ ءجۇر ەكەن. ۆ.مۇقانوۆا جانە ونىڭ قىزىنىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعالىپتى. ونى ب.مىڭجانوۆ سەكىلدىلەر قايدان ءبىلسىن, ۆ.مۇقانوۆانىڭ سوڭعى ساعاتى سوققانعا دەيىن تىرنەكتەپ جيعان اقشالارىن ۋىسىنا اكەلىپ ۇستاتا بەرىپتى. ار جاعى بەلگىلى: ۆ.مۇقانوۆا مەن ونىڭ قىزى بانككە تۇسكەن بۇل اقشالاردى سۋداي ساپىرىپ, ءوز پايدالارىنا جاراتقان. پالەنباي ميلليون اقش دوللارىن قالتاسىنا باسقان ولار ەلوردالىقتىڭ بۇل كەزدە ءالى تۇسىنە دە ەنىپ كورمەگەن ءزاۋلىم كوتتەدج تۇرعىزىپ, استارىنا ءارقايسىسى شەتەلدىك ەڭ قىمبات تا جۇردەك كولىكتەردى ءمىنىپ, تۇك بولماستاي جۇرە بەرىپتى. كوكەلەرىنە سەنگەن عوي. ال سىن ساتتە ول «كوكەلەرىنىڭ» دە جالت بەرەرىن بىلمەگەن سىڭايلى.
ويتكەنى, ول بىرەۋلەرگە سەنىم ارتپاسا مۇنداي سوراقىلىقتاردى جاساۋ مۇمكىن دە ەمەس, جالعىزدىڭ قولىنان دا كەلمەيدى. ماسەلەن, سوڭعى ساتىپ الۋشى قاراباەۆا الدىنداعىلارداي ەمەس, مىڭجانوۆتاردىڭ اينالشىقتاپ كەتپەۋلەرىنەن وزىنشە ساقتىق تانىتسا كەرەك, ءۇيدى بانككە 15 جىلعا 61000 اقش دوللارىنا كەپىلدىككە سالىپ تاستايدى. ال نەگىزىندە مەدەت مىڭجانوۆتىڭ سۇراۋ سالۋى بويىنشا, بۇل بانك تۇرعىن ءۇي شپالدان, ساماننان تۇرعىزىلعان بولسا كەپىلدىككە المايمىز, نەسيە بەرىلمەيدى دەگەندى ايتادى. ەندەشە, مىڭجانوۆتاردىڭ شپالدان سالىنعان ۇيلەرىن بانك قالايشا كەپىلدىككە الىپ, يپوتەكاعا كەلىسىمشارت جاسالعان؟ وسىلايشا, ۆ.مۇقانوۆانىڭ باستاپقى ءىس-ارەكەتى, ايلالى-امالدارى كۇدىكتەن كۇدىك تۋعىزا بەرەدى. سودان مىڭجانوۆتار سوتتان سوتقا جۇگىنەدى. ءبىرىنشى سوت, ەكىنشى سوت, ءۇشىنشى سوت, ءتورتىنشى سوت... نە كەرەك, سوتتان سوت بىتپەيدى. ەندى قايتپەك, جالعىز قالعان ءۇمىت سوتتا عانا. بىراق مىڭجانوۆتار ءۇيى ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت ساتىلىپ كەتتى, ءار ساتقان ادام اقشاسىن الىپ كەتتى. قايدا كەتتى, ەشكىم بىلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە بانككە دە كەپىلدىككە سالىندى. ءبارى زاڭدى سەكىلدى. مىڭجانوۆتار ءتارىزدى تالاي ادامدار زار ەڭىرەپ ءجۇر, بىرەۋلەردىكى تىپتەن قيىن: ىشەرگە اس, تىگەرگە تۇياق قالماعان. بۇلاردى الداپ سوققاندار الدادىق دەمەيدى. كاسىپپەن اينالىسىپ, امال ىستەدىك دەيدى. قوعام كىنالى, ۋاقىت سولاي دەيدى. ال شىنىندا كىم كىنالى؟
ءۇيدى سوڭعى ساتىپ الۋشى قاراباەۆا ونى بانككە كەپىلدىككە قويعان سوڭ, ۇيگە دە, ونىڭ الدىنداعى سارايعا دا پاتەر جالداپ تۇرۋشىلاردى ءجىبەرگەن. ولار كەزىندەگى ادەمى ءۇيدىڭ ءارىن كەتىرەدى. بەس جىل بويىنا كوممۋنالدىق قارىزدار مەن جەر سالىعى تولەنبەيدى. بانككە قويىلعاندىقتان ۇيگە تىيىم سالىنادى. وعان ەندى كۋالاندىراتىن جەكە قۇجات تا, مەكەنجاي اتى دا بەرىلمەيدى جانە مەملەكەتتىك تىركەۋگە الىنبايدى. ءسويتىپ, ءۇيدىڭ بۇرىنعى اتاۋلارى جويىلادى. بۇل ەندى تاعى دا جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق بولىپ جۇمسالادى. مىڭجانوۆتار سەكىلدى بىرنەشە ادام وسىنداي ارامدىقتىڭ قۇربانىنا ۇشىرادى-اۋ دەپ ەشكىم نازار اۋدارمايدى. اۋدارۋ تۇگىل بارلىق مەكەمە ات-تونىن الا قاشادى. بىراق مىڭجانوۆ سوتتىڭ ارتىنان قالمايدى. ادامدى ءادىلدىككە ءبىر جەتكىزسە, سوت قانا جەتكىزەتىنىن تۇسىنەدى. الايدا, ءۇيدى قايتارۋ مۇمكىن ەمەستەي كورىنەدى. ال ءۇمىت ءۇزۋ ب.مىڭجانوۆ ءۇشىن ومىردەن دە قول ءۇزۋ بولاتىن. ويتكەنى, بالا-شاعاسىن, نەمەرەلەرىن ءبارىن ايدىن-كۇننىڭ امانىندا قاڭعىرتىپ تاستادى عوي. ءوزىنىڭ دە وزەگى تالدى. اقىرى اۋىر سالماقتى كوتەرە الماي جۇرەك تالماسى ۇستاپ, اۋرۋحاناعا ءتۇستى. نە ءۇي جوق, نە كۇي جوق, وتباسىنىڭ شىرقى بۇزىلىپ, ايەلىمەن اجىراسىپ, بالالارى دا تەنتىرەپ, ەندى وزىنە دە ءبىر ادىم اتتاۋ مۇڭعا اينالعاندا, و دۇنيەنىڭ دە ەسىگى كورىنگەندەي بولدى.
بىراق قۇدايدىڭ قۇدىرەتى دەگەن سول عوي, بۇل ومىردە ادىلدىك ءالى بار ەكەن. ءىستى بەسىنشى قاراعان سوتتىڭ بەتى بەرى قارادى-اۋ اقىرى. سودان كەيىن ىلە-شالا التىنشى, جەتىنشى سوت بولدى. مىڭجانوۆتاردىڭ تىلەگىن بەردى. سوت ولاردى الاياقتاردىڭ الداپ ۇرعانىن انىقتاپ, بۇلاردىڭ ءوز ۇيلەرىنە قۇقىقتارى بار ەكەنىن تايعا تاڭبا باسقانداي قىلىپ شەشىم شىعارىپ بەردى. «و, ءومىر-اي! – دەدى سوسىن ب.مىڭجانوۆ. – و دۇنيە ەسىگىنىڭ الدىنان قايتاردىڭ-اۋ, ايتەۋىر». وسىلاي دەپ كوز جاسىن بالالارىنا كورسەتپەي ءبىر سىعىپ الدى. بىراق بۇل الاياقتار سالعان سەرگەلدەڭنىڭ باسىن عانا قايتارۋ بولاتىن. سوت شەشىم شىعارعانمەن ءۇيدى زاڭدى تۇردە مىڭجانوۆتار اتىنا اۋدارۋدا تاعى دا الدان الىنباس قامال شىقتى. ءۇي بانكتە ارەستە تۇر, ياعني تىيىم سالىنعان. ءۇيدىڭ تەحنيكالىق پاسپورتىن, مەملەكەتتىك اكت الۋ مۇمكىن ەمەس. ءتيىستى مەكەمەلەر ەسىگى تۇگىلى, تەسىگىنەن دە جولاتپايدى. ءۇيدى تىركەتە الماعاندىقتان, ب.مىڭجانوۆتىڭ مەكتەپكە باراتىن نەمەرەسى دە تىركەۋدە جوق. ءۇيگە تىيىم سالىنعانى تۋرالى جەتى بىردەي سوت ورىنداۋشىسى قاۋلى شىعارعان. سول جەتى بىردەي قاۋلىنىڭ كۇشى جويىلسا عانا, ءۇي تىيىمنان الىنىپ, تولىققاندى قۇجات جاساۋ مۇمكىندىگى تۋار ەدى دەيدى مەدەت مىڭجانوۆ. بىراق ول ازىرگە ارمان عانا سەكىلدى. ءبىر قىزىعى, ساتىلعان ءۇيدىڭ بەس جىلعى الىم-سالىعى, كوممۋنالدىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ, سۋ, جارىق, جىلۋ, ياعني بارلىق كورسەتىلگەن قىزمەت ءتۇرلەرىنىڭ اقشاسى مىڭجانوۆتىڭ اتىنا جازىلا بەرىپتى. بۇل قىزمەت تۇرلەرىنە ۋاقىتىندا تولەمەدىڭدەر دەپ سالىنعان ايىپپۇل قۇنى شاش-ەتەكتەن. سونىڭ ءبارىن مىڭجانوۆتار قايتادان تولەپ جاتىر. ۆ.مۇقانوۆا 8 جىلعا, قىزى 7 جىلعا سوتتالىپ كەتتى. الار اقشاسىن العان پيكانوۆ, يۆانوۆ, قاراباەۆالار سوتتىڭ ەسىگىنەن دە قارامادى. ەندى مىڭجانوۆقا نە ىستەۋ كەرەك؟ ءتۇسىنىكسىز, دەيدى رەداكتسياعا ارىزدانا كەلگەن مىڭجانوۆتار.
ارينە, نەبىر الاياقتار تۋرالى از ايتىلىپ جاتقان جوق قوي. مۇندايلاردى ادامگەرشىلىگى, ادالدىعى بار دەپ ەسەپتەۋ ارتىق شىعار. ويتكەنى, بىرەۋدىڭ نەسىبەسىن تارتىپ الۋ ارقىلى ونى ءوزىنىڭ قاراقان باسىنىڭ عانا باس پايداسىنا جاراتۋى, راسى كەرەك, كەيىن كامەرالاس بولعان قىلمىسكەرلەردىڭ ءوزىن سەسكەندىرىپ تاستاپتى. سوندىقتان مۇنداي ادامنىڭ بۇلدىرگەن ءىسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ دە وڭاي بولماي جاتىر. ءتىپتى, ونى اقىر اياعىندا سوتتاعانمەن, سالعان لاڭىنان ارتىندا قاقساپ قالعان جۇرتتىڭ زارىن جويىپ, جوعىن بۇتىندەۋ ءالى كۇنگە مۇمكىن ەمەس كورىنەدى. مۇمكىن بولۋى دا ءالى نەعايبىل. سوندىقتان اتالعان جشس ديرەكتورى دا جوعارىداعى «كوكەلەرىنە» ءۇمىت ارتىپ, الدا-جالدا قيىن-قىستاۋ كۇن تۋسا امان-ەسەن قۇتىلىپ, سۇتتەن اق, سۋدان تازا بولامىن دەپ سەنگەن سەكىلدى. تەك ءۇمىتى ءۇزىلىپ, سەنىمى قۇرعىر سەلكەۋ تارتقاندا عانا جانتالاسا «كوكەلەرىن» ىزدەگەن كورىنەدى. ال باستاپقىدا ۇرلانعان اقشانى قىلداي بولىسكەن سول «كوكەلەرى» كەيىن بايتال تۇگىل باس قايعى دەگەندەي, ات قۇيرىعىن ءۇزىسىپ, وسى تويعاندارىمىز دا جەتەدى دەگەندەي بۇعىپ قالىپتى. تەك مىڭجانوۆ سەكىلدى ونداعان ادام عانا ايدىن-كۇننىڭ امانىندا بالا-شاعاسىمەن تۇرعىزعان باسپانالارىنان ايىرىلىپ تىندى. ءومىر – اينا. سول اينادان مىنا قوعامىمىزدا نە بولىپ, نە قويىپ جاتقاندىعىن كورىپ وتىرمىز. كىم بىلەدى, مۇنداي وقيعالاردىڭ نەبىر تۇرلەرى ءدال قازىر جاڭادان باستاۋ الىپ جاتقان شىعار نەمەسە بولىپ تا جاتىر جانە الداعى ۋاقىتتا جالعاسىن تابا بەرەتىن دە شىعار. ويتكەنى, وسىنداي زاڭسىزدىقتارعا دەم بەرەتىن شەنەۋنىكسىماقتار كەزدەسەدى دەيدى جۇرت.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس.