اتا-بابالار عاسىرلار بويى اڭساعان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن قازاقستان بۇگىندە ءوسىپ, وركەندەپ, قاناتىن كەڭگە جايىپ, ەگەمەندى, ەڭسەسى بيىك مەملەكەت رەتىندە جوعارى حالىقارالىق بەدەلگە يە بولۋدا. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىقتان وزىنە لايىقتى ورىندى يەلەنۋى مەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋىنىڭ ماڭىزى زور ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ءسويتىپ, مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ءتيىمدى دە ۇتىمدى قىزمەتى قازاقستاندىق قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتىپ, بۇل باعىتتاعى ىقپالدى ءىس-شارالاردى ودان ءارى جەتىلدىرە تۇسۋدە.
قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋى مەن قوعامنىڭ دامۋىنداعى ىقپالى ايتارلىقتاي مول. ال, ەندى كەڭ-بايتاق ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋى جەلبىرەپ, مەملەكەتتىڭ كەمەلدەنۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەندىگى كوپشىلىككە جاقسى بەلگىلى. دەگەنمەن, قوعامنىڭ رەفورمالار جولىمەن ودان ءارى ىلگەرى جىلجۋى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي جاڭارۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىن, گەوساياسي جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق-مەملەكەتتىك قۇرىلىس ۇردىستەرىن, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى عىلىمي زەرتتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرۋدى تالاپ ەتەدى.
بۇل ماسەلەلەر جونىندە الماتىدا وتكەن “قازاقستان رەسپۋبليكاسى: مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ تاجىريبەسى جانە الەۋمەتتىك-ساياسي جاڭارۋدىڭ بولاشاعى” اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيادا كەڭىنەن ءسوز بولدى. پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيانى ۇيىمداستىرۋداعى باستى ماقسات – قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي جاڭارۋىنىڭ كەمەل كەلەشەكتەرىن انىقتاۋ. سونىمەن قاتار, تاۋەلسىزدىكتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىن جانە قازاقستاندا مەملەكەتتىك قۇرىلىس بارىسىنداعى الەۋمەتتىك وزگەرىستەردىڭ نەگىزگى ۇردىستەرىن تالداۋ جانە كەشەندى تۇردە پايىمداۋ بولىپ تابىلادى.
جيىنعا قاتىسىپ, ءسوز العان پارلامەنت سەناتىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ا.بيجانوۆ رەسپۋبليكادا بۇگىنگى تاڭدا قول جەتكەن جەتىستىكتەر, اسىرەسە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ىلگەرىلەۋشىلىكتەر مەن قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ قازاقستاندىق مودەلى قالىپتاسقاندىعىن اتاپ ايتتى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى فيلوسوفيا جانە ساياساتتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ءا.نىسانباەۆ ءوز بايانداماسىن “تاۋەلسىز قازاقستانداعى ساياسي جۇيەنىڭ وزەگى – باسقارۋدىڭ پرەزيدەنتتىك فورماسى” تاقىرىبىنا ارنادى.
– ءبىزدىڭ بۇگىنگى عىلىمي كونفەرەنتسيا پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالىپ وتىر. 1990 جىلدىڭ 24 ساۋىرىندە جوعارعى كەڭەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن سايلادى, سودان بەرى ەلىمىزدە پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت قۇرىلدى. ءسويتىپ, قازاقستاندا كونستيتۋتسيا قابىلدانعاننان باستاپ, بيلىكتىڭ پرەزيدەنتتىك فورماسى جۇزەگە اسىرىلدى. قازاقستان كەلەسى جىلى مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. اتاپ ايتارلىعى, دەموكراتيانىڭ دامۋى, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ قالىپتاسۋى, تۇتاستاي العاندا, قازاقستاندىق قوعامنىڭ جۇيەلى مودەرنيزاتسياسى, جالپى الەمدىك ءۇردىستەردى قولداۋدىڭ ناتيجەسى ەكەندىگى ءسوزسىز, – دەدى ينستيتۋت جەتەكشىسى.
ۇلىبريتانيانىڭ رەدينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا دوكتورى, پروفەسسور ەلەنا كوليۋجنەۆا ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارى كەزەڭىندەگى ەكونوميكالىق دامۋى جونىندە ايتىپ بەردى. فرانتسياداعى سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى “سەديمەس” حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى كلود الباگلي بولسا, الەمدىك جاھاندانۋ وزگەرىستەرى جاعدايىنداعى مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي مودەرنيزاتسياسىن تىلگە تيەك ەتتى. سونداي-اق رەسەي, بەلارۋس, تۇركيا, ءازىربايجان, تاجىكستاننان كەلگەن تانىمال عالىمداردىڭ جيىننىڭ كۇن تارتىبىنە قويعان وزەكتى ماسەلە تۋرالى پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارى كوپ كوڭىلىنەن شىقتى.
تاۋەلسىز مەملەكەتتەگى پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت قىزمەتى, مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋى مەن دەموكراتيانىڭ دامۋى, جاقىن جانە الىس شەتەلدەردەگى پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەت ەتۋ ءتاجىريبەلەرى تۋرالى عىلىمي اقپارات الماسۋدىڭ بەرەرى مول ەكەندىگىن عالىمدار اشىپ ايتتى.
سونىمەن, بۇگىنگى تاۋەلسىز ەلدىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ باقىتتى ۇرپاق ءوسىرىپ, ەڭبەك ەتىپ, كەلەشەككە مول سەنىممەن قاراۋىندا جاتسا كەرەك.
باقىت بالعارينا, الماتى.