كاسىپ كوزى – ءناسىپ كوزى

تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلادى

كاسىپكە بەت بۇرعانداردىڭ ىسىنە قولبايلاۋ بولاتىن كەدەرگى ءالى جو­يىلا قويعان جوق. سول سەبەپتەن وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆكە مۇڭىن شاعا­تىن كاسىپكەر كوپ. ساۋىردە اكىممەن كەز­دەس­كەن كاسىپكەرلەر تاراپىنان تۇسكەن 50 ۇسىنىستى جەرگىلىكتى بيلىك نا­زا­رى­­نا الدى. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربول جاڭابەكوۆتىڭ دەرەگىنە سۇيەن­سەك, وسى كەزگە دەيىن كاسىپكەرلەر كوتەر­گەن 30 ماسەلە شەشىمىن تاۋىپتى. ەندى تاعى 19 ءتۇرلى ۇسىنىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – وڭىردەگى قىسقى مال ازىعى تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ. وسى ماقسات­تا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 717,4 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن. جەرگىلىكتى فەرمەرلەر­دەن قاراشا ايىندا سۋبسيديا الۋعا ءوتى­نىم قابىلداۋ باستالماق.

ال وتكەن اپتادا وبلىس اكىمى 200-گە جۋىق كاسىپكەرمەن تاعى دا كەزدەسىپ, ۇسىنىس-پىكىرلەرىن تىڭدادى. جىلىوي اۋدا­نىنان كەلگەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وكىلدەرى «جىلىويگاز» سە­رىك­­تەستىگىنىڭ گاز جۇرگىزۋ ءۇشىن تەح­ني­كالىق شارتقا قىمبات باعا بەل­گى­­­لە­­گەنىنە شاعىمدانىپ وتىر. ال «اتى­راۋ­ەنەر­گو­ساتۋ» جشس كاسىپ­كەر­لەر­گە تاريف قۇنىن 31,45 تەڭگەگە ءوسىرىپ جىبەرگەن. بۇل ماسەلە اۋداندارداعى كاسىپكەرلەرمەن بىرگە ءۇي ماڭىنداعى ازىق-ت ۇلىك ساتاتىن دۇكەن يەلەرىن دە مازالايدى.

– مەملەكەت تاراپىنان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە بارىنشا قول­داۋ جاسالىپ كەلەدى. ويتكەنى قازىر كاسىپ­كەر­لى­ك­كە بەت بۇراتىندار كوبەيدى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى ەكونو­مي­كانىڭ بارلىق سالاسىندا وركەندەتۋگە بولادى. الايدا كەدەرگى بولاتىن جايتتار بار. بۇل تۇيتكىلدى وڭ شەشۋ ءۇشىن كاسىپ­كەر­لەرمەن اشىق سويلەسۋگە, ۇسىنىس-پىكىرلەردى تىڭداۋعا دايىنمىن. بيىل كاسىپكەرلەرمەن ەكىنشى رەت كەزدەستىم. ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا قيىندىق تۋدىرعان ماسە­لەلەردى اشىق تالقىلاپ, شەشۋ جول­­دارىن بىرگە ىزدەيمىز. كەز كەلگەن مەم­­لەكەتتىك مەكەمەدەگى مامانداردان ءبىرىنشى باسشىلارىنا دەيىن تۇرعىن­دار­مەن اشىق پىكىرلەسىپ, ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولدارىن تىڭعىلىقتى ءتۇسىندىرىپ بە­رۋىن سۇرايمىن. اسىرەسە, كاسىپكەرلەرگە كور­سە­تىلەتىن قولداۋ اشىق ءارى جاريالى بول­ۋى قاجەت, – دەيدى س.شاپكەنوۆ.

قايتارىمسىز گرانت – 40 ملن تەڭگە

سان الۋان كەدەرگىگە قاراماستان كا­سى­بىن كەڭەيت­كەن كاسىپكەرلەر از ەمەس. ماسە­لەن, قۇرمانعازى اۋدانىندا مەملە­كەت­تىڭ قولداۋىنا سۇيەنگەن كاسىپ­كەر­لەر قاتارى ارتىپ وتىر. 17 كاسىپ­كەر «بيز­نەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باع­دار­­لاماسىمەن مەملەكەتتەن 40,4 ملن تەڭگەنىڭ قايتارىمسىز گرانتىن ۇتىپ العان. قازىر ولار وزدەرى اشقان كاسىپتىڭ جەمىسىن كورىپ, 39 تۇرعىندى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.

بيىل «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قۇنى 6,7 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن ءۇش جوباعا گرانت بەرىلگەن. بۇلار – سۇيىندىك اۋىلدىق وك­رۋ­گىندە «ازعىر وڭىرىنەن كومپيۋتەرلىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىن اشۋ», قيعاش اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «بالىق ونىمدەرىن ءون­دىرۋ» جانە دىڭعىزىل اۋىلدىق وكرۋگىنەن «اعاشتان ەكوونىمدەر ءوندىرۋ» جوبالارى. بۇل جوبالاردى 18 ايدا ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن.

اۋدانداعى ىسكەر كاسىپكەردىڭ قاتا­رىن­دا باۋىرجان قۇماروۆ تا بار. قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ «ۇزدىك جىل كا­سىپكەرى-2019» اتانعان ول ءۇش جىل بۇرىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەتتەن 2,5 ملن تەڭگە قارجى العان. بۇل قارجىعا ءمارمار, اينەك, ماتا جانە اعاشقا ويۋ-ورنەك سالىپ جازاتىن كاسىپ ءتۇرىن باستاعان. مۇندا 2D فورماتتا پورترەت, ءتۇرلى سۋۆەنير مەن ەسكەرتكىش بۇيىمدار, ەسىمتاقتا جاساۋمەن اينالىسادى. ءۇش ادامدى جۇمىسپەن قامتيدى.

– جوبانىڭ جالپى قۇنى 7,5 ملن تەڭ­گەنى قۇرايدى. الايدا جوبا جاساق­تا­عان كەزدە 5 ملن تەڭگەگە بەرگەن سۇرا­نى­سىمنىڭ جارتىسى عانا قولعا ءتيدى. سول سەبەپتەن ءوز قالتامنان قاراجات شىعارىپ, قاجەتتى شيكىزاتتار مەن لا­زەر­لىك ستانوكتار ساتىپ اكەلدىم. قازىر كاسىبىمدى كەڭەيتۋ ءۇشىن تسەح سالۋدى باس­تادىم. تسەحتا 3D فورماتتا جازۋ, ءتۇرلى بەينەلەر سالۋعا فرەزەر ستانوگىن ورناتىپ, بەسىك, باسپالداق تىرەۋىشى, ەسىك سىندى ءىرى بۇيىمداردى جاسايمىن, – دەيدى ب.قۇماروۆ.

بۇل اۋداندا بۇيىم جاساۋدان بولەك جەكە مەديتسينالىق قىزمەتتى كاسىپ كوزىنە اينالدىرعاندار قاتارى تولىعىپ كەلەدى. ون جىل بۇرىن اۋداندىق ەمحانادا وتورينولارينگولوگ دارىگەر جەكەن ىزتىلەۋوۆ ءوز كاسىبىن باستاعان. ول دا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى اياسىندا 2 ملن تەڭگە قايتارىمسىز قارجى الىپ, 2021 جىلى جەكە لور بولمەسىن اشقان. وعان رەفلەكتور, كۆارتس اپپاراتى مەن قۇرال-سايماندار ساتىپ العان.

– دەنساۋلىقتان اسقان بايلىق جوق. سول سەبەپتەن لور كابينەتىن اشىپ, تۇر­عىن­دارعا ءتيىمدى باعا ۇسىنىپ وتىرمىن. مۇندا كەلۋشىلەر الدىن الا جازى­لىپ, كەزەكسىز قابىلدانادى. وبلىس ورتا­لى­­­عىنا شاپقىلاماي-اق, ءتيىستى ەم-دومىن الۋعا مۇمكىندىك بار. قىزمەت كور­­سەتۋ باعاسى ەرەسەك ادامدار ءۇشىن – 3 مىڭ, بالالارعا – 2 مىڭ تەڭگە, – دەيدى ج.ىزتىلەۋوۆ.

اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسقار مۇفتاحتىڭ مالىمەتىنشە, 896 شارۋا قوجالىعى بار. ونىڭ ىشىندە 21 شار­ۋا­­شىلىعى تەڭىز اۋىلدىق وكرۋگىندە تىر­­­كەلىپتى. مۇندا 20 جىلدان اسا شارۋا­شى­لىقپەن اينالىساتىن شارۋاگەر تەمىرتاس سۇلتانعازيەۆ 2 گەكتار ەگىن ال­قا­بى مەن 65 گەكتار شابىندىق جەرىن ءتيىمدى پايدالانىپ وتىر. اۋىلدان 6 شا­قى­رىم قاشىقتاعى «باجان» تەلىمىن­دەگى ەگىستىكتەن جاز مەزگىلىندە 50-60 توننا قاۋىن-قاربىز جينالىپ, اۋىل مەن اۋدان بازارلارىندا ساۋدالانادى. ال جىلدا شابىندىقتان 1 مىڭ رۋللون ءشوپ دا­يىندايدى.

– ەرتە كوكتەمدە قاۋىن مەن قاربىز ءدا­­نىن سەپكەن ەدىك. ەندى مىنە, مول ىرىس­­قا كە­نەلدىك. كارتوپ پەن قىرىق­قا­بات تا تا­بى­­سىمىزدى مولايتتى, – دەيدى ت.سۇلتانعازيەۆ. – اۋداندا العاش­قى­لاردىڭ قاتارىندا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن ەنگىزگەن ەدىم. قازىر ءبىز وسىر­گەن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە سۇرا­نىس كوبەيدى. ءوز ءۇيىنىڭ اۋلاسىنا ەگىن سالا­تىن­دارعا جاس وسكىن ساتۋ جولعا قويىلدى.

گيدروپونيكا – ءتيىمدى ءتاسىل

ال جىلىوي اۋداندىق اۋىل شارۋا­­شىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇرتاس قۋات­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر ناتي­جەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كا­سىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىل­دارعا ارنالعان «ەڭبەك» باعدار­لا­ماسىمەن 100 كاسىپكەر قايتارىم­سىز گرانت العان ەكەن. سونىڭ ءبىرى – نۇرگۇل داۋ­لەتوۆا. قازىر ول قايتارىمسىز گرانت­تىڭ 580 مىڭ تەڭگەدەن اسا قارجى­سىمەن جەكە ءىسىن اشقان.

– گيدروپونيكا تاسىلىمەن مال ازىعىن دايىنداۋدىڭ قىر-سىرىن كۇيەۋىم بيماعانبەت جۇماقاشەۆپەن بىرگە ونلاين كۋرستا وقۋ ارقىلى ۇيرەندىم. قا­زىر كوكونىستەردى, مالعا ارنالعان ءشوپتى توپىراقسىز, قورەكتىك زاتتاردىڭ سۋداعى ەرىتىندىسى ارقىلى وسىرەمىن. باس­تاپ­قىدا گيدروپونيكا ادىسىمەن ازداعان جىل­قى­مىز ءۇشىن مال ازىعىن دايىنداۋ­دى كوزدەپ ەدىك. كەيىن ءىسىمىز العا باسىپ, وسىرگەن مال ازىعىنىڭ ارتىعىن ساتىلىمعا شىعاردىق, – دەيدى كاسىپكەر.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اتالعان ادىسپەن وسىرىلگەن كوك بالاۋساعا سۇرانىس ارتقان. اسىل تۇقىمدى ەشكى مەن سيىر ۇستايتىن تۇرعىنداردان سۇرانىس ءجيى تۇسەدى.

– كوپشىلىك بۇل ءادىستى بىلە بەرمەيتىن سەكىلدى. گيدروپونيكامەن مال ازىعىن دايىنداۋ وڭاي ءارى قىزىق. بازاردان ساتىپ الىنعان بيداي نەمەسە ارپانىڭ ءدانىن الدىمەن جۋىپ, تازالايمىز. سو­دان سوڭ ارنايى ىدىستارعا سالىپ, ءۇش مەزگىل سۋ قۇيامىز. ىدىسقا سالىنعان ءداندى داقىل ءبىر اپتادا كوك بالاۋسا شوپكە اينالادى. وسىلاي وسىرىلگەن كوك بالاۋسانىڭ بيىكتى 20 سم-گە دەيىن جەتەدى, – دەيدى ن.داۋلەتوۆا.

«تەڭىز» كەن ورنىمەن الەمگە تانىلعان اۋدانداعى جەرگىلىكتى كاسىپكەردىڭ ءبىرى ءسۇت تسەحىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازىر تسەحقا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارى جەت­كى­زىلىپ, مونتاجداۋ جۇمىستارى باستالدى. ال «اتىراۋساۋدا» جشس ءۇش جىل بۇرىن 2,1 گەكتار اۋماققا سالىنعان جىلىجايدى ىسكە قوستى. جىلىجايدا جىلىنا 480 توننا قيار, 350 توننا قىزاناق, 185 توننا ءتاتتى بۇرىش وسىرىلەدى. بۇل ءۇشىن 20-عا جۋىق ادام تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلعان. مۇندا كوكونىس پەن باقشا داقىلدارىن وسىرۋگە ۇمتىلىس بايقالادى. ماسەلەن, «امان ەسەن» شارۋا قوجالىعى تامشىلاتىپ سۋارۋ تاسىلىمەن 60 گەكتار القاپتا مال ازىعى ءۇشىن ەكپە ءشوپ ءوسىرۋدى قولعا الدى.

العا ۇمتىلعان «اقتان»

قىزىلقوعا اۋداندىق اۋىل شارۋا­شى­لىعى جانە جەر قاتىناستارى ءبولى­مىنىڭ سەكتور مەڭگەرۋشىسى ادىلەت شاي­مەر­دەنوۆتىڭ مالىمەتىنشە, «اقتان» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى اسحات ۇبىعاليەۆ ەكى جىلدان بەرى اسىل تۇقىمدى قوي ءوسىرىپ وتىر. شارۋاگەردىڭ 1 مىڭ گەكتار جەرى بار. «باستاۋ قىزىلقوعا» نەسيە سەرىكتەستىگى» جشس ارقىلى نەسيە راسىمدەپ, ەدىلباي تۇقىمداس 300 توقتى مەن ءبىر تراكتور ساتىپ العان. ال 80 سيىر­دىڭ تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ءۇشىن «ايان» شارۋا قوجالىعىنان انگۋس تۇ­قىم­­دى ەكى بۇقا اكەلىپتى. اۋداندىق جۇ­مىسپەن قامتۋ ورتالىعى ارقىلى ەكى ادام­دى تۇ­راقتى جۇمىسقا الىپتى.

بىلتىر «اقتان» شارۋا قوجالىعىنا اسىل تۇقىمدى قوي مەن سيىر ءۇشىن وعان 800 مىڭ تەڭگە سۋبسيديا بەرىلگەن. ال بيىل تەك اسىل تۇقىمدى قويعا 4,5 ملن تەڭگە, مال ازىعىن دايىنداعانى ءۇشىن 744 مىڭ تەڭگە سۋبسيدياعا قول جەتكىزگەن. شارۋاگەر جىل سايىن ويىل, جانگەلدين جانە تايسويعان اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ تۇرعىندارىنا مال ازىعىن دايىنداپ بەرەدى.

– كەيبىرەۋلەر قالادا نە اۋىلدا وتىرىپ-اق مال باقتىرىپ, پايدا تابامىن دەگەن تۇسىنىككە بوي الدىرادى. بۇلاي ىستەۋ قاتەلىككە ۇرىندىرادى. ءوزىڭ بار شارۋانىڭ باسى-قاسىندا ءجۇ­رىپ, بەينەتىن كورۋىڭ كەرەك. سول كەزدە ماڭ­داي تەرمەن تاپقان تابىستىڭ قادىرىن تۇسىنەسىڭ. قازىر ەڭبەكاقىسى ۋاقىتىندا بە­رىلسە, مال باعۋعا بەت بۇرۋشىلار تا­بى­لادى. ۇڭعىما قۇدىق قازدىرىپ, ءمو­بيلدى بايلانىس ءۇشىن كۇننەن قۋات جينايتىن پانەل قوندىردىم. ەندى مالدى قولدان ۇرىقتاندىرۋ پۋنكتىن سالىپ, ت ۇلىك سانىن كوبەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن, – دەيدى ا.ۇبىعاليەۆ.

اتىراۋ وبلىسى