– دەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى ەلگە مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ قورىتىندىسىندا
كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا بىرقاتار قىتايلىق كومپانيالار باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. سونداي-اق, سينحۋا اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ينتەرنەت-سايتىن پايدالانۋشىلارمەن ونلاين-سۇحبات قۇردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قىتاي بيزنەسمەندەرىمەن جەكە-جەكە جۇزدەسىپ, پىكىر الماستى. العاشقى كەزدەسۋ قىتايدىڭ «تسينحۋا» كورپوراتسياسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى حو تسينحۋامەن بولدى. وندا كورپوراتسيانىڭ قازاقستاندىق سەرىكتەستەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, كومىردى كەشەندى وڭدەۋ سالاسىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى قوزعالدى. بۇدان بولەك, كەزدەسۋ بارىسىندا ءوزارا ءىس-قيمىل پەرسپەكتيۆالارى مەن ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ جاعدايى قاراستىرىلدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندا بيزنەس ءجۇرگىزۋ ءۇشىن زاڭناما جانە كەلىسىمشارتتار تۇراقتىلىعى سياقتى جايتتاردى قامتيتىن قولايلى جاعدايلاردىڭ جاسالعانىن اتاپ ءوتتى.
«تسينحۋا» كورپوراتسياسى – قىتايدىڭ كومىر ءوندىرۋ, بايىتۋ, كوكستەۋ جانە كومىر حيمياسى سالاسىنداعى ءىرى جەكەمەنشىك كاسىپورنى. كورپوراتسيانىڭ 2013 جىلدان بەرگى اكتيۆى 7,5 ملرد. دوللاردى قۇرايدى. قازىرگى تاڭدا 20 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان كورپوراتسيانىڭ جىل سايىنعى ىشكى جالپى ءونىمى – 2,5 ملرد. دوللار. بۇگىندە حالىقارالىق نارىقتا بيىك بەدەلگە يە اتالعان الىپ كاسىپورىن ەندى ءبىزدىڭ ەلگە دە ينۆەستيتسيا سالعالى وتىر. ياعني, قاراعاندى وبلىسىندا كومىردى قايتا وڭدەۋ جانە ودان سينتەتيكالىق سۇيىق وتىن ءوندىرۋ بويىنشا ونەركاسىپتىك كاسىپورىن قۇرىلاتىن بولادى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەسۋىنەن كەيىن اتالعان كومپانيانىڭ شىڭجاڭ فيليالىنىڭ جەتەكشىسى سيۋي چجۋن قاراعاندىدا سالىنعالى وتىرعان كاسىپورىن جايىندا اڭگىمەلەپ بەردى.
بىزدەر ءۇشىن جۇمىس كەستەسىنىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان, پرەزيدەنت مىرزانىڭ دەلەگاتسيامىزدى قابىلداۋى زور مارتەبە. 2013 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ءبىز قازاقستاندىق سەرىكتەستەرمەن قاراعاندى وبلىسىندا كومىردى كەشەندى قايتا وڭدەۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم جاساسقان ەدىك. ءبىز بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى باستاپ تا كەتتىك, دەدى سيۋي چجۋن. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازاقستان باسشىسى اتالعان يننوۆاتسيالىق ءارى ەكولوگيالىق تۇرعىدا تازا جوباعا زور باعا بەرگەن. ءيا, بۇل كەلىسىمگە وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ەكى ەل باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن قازاقستان-قىتاي ىسكەرلەر كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قول قويىلعان بولاتىن. ايتا كەتەرلىگى, كاسىپورىن بەنزين, ديزەل وتىنى, ەلەكتر ەنەرگياسى جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى سان ءتۇرلى حيميالىق ونىمدەر شىعاراتىن بولادى. «تسينحۋا» كورپوراتسياسىنىڭ الدىن الا باعالاۋىنشا, جوباعا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيانىڭ جالپى سوماسى 2 ملرد. دوللاردى قۇرايدى. قازاقستاندىق ساراپشىلاردىڭ پايىمىنشا, اتالعان كاسىپورىن قازاقستاننىڭ ەنەرگيا تەڭگەرىمى مەن ەكولوگياسى ءۇشىن سەرپىندى مانگە يە. بۇدان بولەك, جوبانىڭ ارقاسىندا قازاقستاندىق عىلىم دامىپ, كومىر حيمياسى ونەركاسىبىندەگى وتاندىق يننوۆاتسيالىق ازىرلەمەلەر جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
بۇدان سوڭ مەملەكەت باسشىسى قىتايدىڭ «AVIC» اۆياتسيالىق ونەركاسىپ كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۋ گۋانتسيۋانمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا اۆياتسيا ونەركاسىبى مەن لوگيستيكاسى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. سونداي-اق, تاراپتار بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى اسپەكتىلەرىن دە قاراستىردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل كورپوراتسيا قازاقستاندا جۇمىس ىستەۋگە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىرعان ءىرى اۆياتسيالىق كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى ەكەنىن جانە ونىڭ كەلۋى ماڭىزدى ينۆەستيتسيالىق جوباعا اينالۋى مۇمكىندىگىن اتاپ ءوتتى.
«ءبىزدىڭ ەل جولاۋشىلارعا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان شاعىن اۆياتسياعا مۇددەلى. سىزدەردىڭ بۇل سالادا ۇلكەن تاجىريبەلەرىڭىز بار, سوندىقتان ءبىز وزدەرىڭىزدى ىنتىماقتاستىققا شاقىرامىز. مۇنداي ينۆەستيتسيالارعا ءبىز ينفراقۇرىلىم جاعىنان كومەك كورسەتەمىز, بيزنەستى العاشقى جىلى سالىقتان بوساتۋ ارقىلى ەرەكشە پرەفەرەنتسيالار جاسايمىز. سونىمەن قاتار, سىزدەر ءتيىستى كاسىبي كادرلاردى دايارلايدى دەپ ءۇمىت ارتامىز, دەدى ن.نازارباەۆ.
«AVIC» – اسكەري جانە ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا اۆيا ونىمدەردىڭ كەڭ اۋقىمىن شىعارۋمەن اينالىساتىن مەملەكەتتىك كومپانيا. كورپوراتسيا الەمنىڭ 30-دان استام ەلىنە جويعىش ۇشاقتار, بومبالاۋشى ۇشاقتار, تىكۇشاقتار, جالپى ماقساتتاعى اۆياتسيالىق ۇشاقتار ەكسپورتتايدى. سونداي-اق, ول «Boeing», «Airbus», «GE», «Rolls Royce» سىندى اۆياتسيالىق قۇراستىرۋ سالاسىنداعى الەمدىك كوشباسشىلاردى قاجەتتى بولشەكتەرمەن, قوزعالتقىشتارمەن, بورت قۇرال-جابدىقتارىمەن قامتاماسىز ەتەدى. كورپوراتسيا قۇرىلىمىنا 200-دەن استام ءتۇرلى كاسىپورىندار مەن عىلىمي-تەحنيكالىق مەكەمەلەر كىرەدى, ال قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالپى سانى 500 مىڭ ادامنان اسادى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ساۋىرىندە قازاقستان اۋماعىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ماقساتىندا «AVIC International» كومپانياسى مەن «وتان-اۆيك» جشس بىرلەسكەن كاسىپورنى قۇرىلعان بولاتىن. ەندى الداعى كۇزدە قازاقستان مەن قىتايدىڭ «AVIC» اۆياتسيالىق ونەركاسىپ كورپوراتسياسى اراسىندا قىتاي تەحنولوگياسى بويىنشا شاعىن ۇشاقتاردى قازاقستاندا شىعارۋدى دامىتۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتقا قول قويۋ جوسپارلانۋدا. بۇل جايىندا قازاقستان باسشىسىمەن كەزدەسۋىنەن كەيىن اتالعان كومپانيانىڭ پرەزيدەنتى ۋ گۋانتسيۋان ءمالىم ەتتى.
سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىز قازاقستاندا اۆياتسيالىق ءوندىرىستى دامىتۋعا جانە دايىن ءونىمدى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ساتۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. ول بيىلعى جىلدىڭ كۇزىندە ءبىزدىڭ كومپانيامەن كەلىسىمشارتقا قول قويۋعا دايىن ەكەندىگىن ءبىلدىردى. تاياۋ ارالىقتا ءبىز قازاقستانعا قاجەتتى شارتتار مەن قۇجاتتاردى ازىرلەۋ ءۇشىن ماماندار دەلەگاتسياسىن جىبەرەمىز, دەدى ول كەزدەسۋدەن سوڭ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا.
قازاقستان باسشىسى كەلەسى كەزەكتە «حۋاۆەي» كورپوراتسياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى سۋنيا فانمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا كورپوراتسيانىڭ قازاقستانداعى قازىرگى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى, سونداي-اق, جوعارى تەحنولوگيالار سالاسىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ پەرسپەكتيۆالارى قاراستىرىلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىزدىڭ ەلدەگى تەلەكوممۋنيكاتسيالىق سالانىڭ دەڭگەيى قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى جانە قازاقستاننىڭ كورپوراتسيامەن ىنتىماقتاستىققا اسا مۇددەلى ەكەنىنە توقتالدى.
سۋنيا فان ءوز كومپانياسى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى اڭگىمەلەپ, ونى بۇدان ءارى دامىتۋ جونىندەگى جوسپارلارىن باياندادى. بۇل كومپانيا بۇگىندە قازاقستاندا LTE دەرەكتەردى بەرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدا. بيىلعى جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن قىتايلىق تەلەكوممۋنيكاتسيالىق كورپوراتسيا قازاقستاندىق «Aلتەلمەن» بىرىگىپ, ەلىمىزگە 4G ستاندارتىنداعى دەرەكتەردى بەرەتىن ۇيالى بايلانىس ەنگىزۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋىن اياقتاۋدى كوزدەپ وتىر.
بۇل جونىندە قازاقستان پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋىندە اتالعان كورپوراتسيانىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى سۋن يافان باياندادى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, «حۋاۆەي» كومپانياسى ەكسپو-2017 كورمەسى دايىندىعىنا جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا اتالعان مىندەتتەردى, ونىڭ ىشىندە زاماناۋي ينتەرنەت-تەحنولوگيالار مەن كوممۋنيكاتسيالار, قازاقستان حالقىنىڭ عالامدىق جۇيەگە جالپى قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە بەلسەنە قاتىسۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«حۋاۆەيدىڭ» 140-تان استام ەلدە 15 ايماقتىق وكىلدىگى, 16 زەرتتەۋ جانە وڭدەۋ ورتالىعى بار ەكەن. ولاردىڭ ىرىلەرى قىتاي, اقش, ءۇندىستان, شۆەتسيا جانە رەسەيدە ورنالاسقان. 28 بىرلەسكەن يننوۆاتسيالىق ورتالىق بار كورىنەدى. سولاردىڭ ىشىندە «Vodafone Group» ( ۇلىبريتانيا), «BT Group» ( ۇلىبريتانيا), «Telecom Italia» (يتاليا), «France Telecom» (فرانتسيا), «Telefonica S.A.» (يسپانيا), «Deutsche Telecom» (گەرمانيا) سياقتى حالىقارالىق وپەراتورلارمەن بايلانىس ورناتىلعان.
«حۋاۆەيدىڭ» قازاقستانداعى وكىلدىگى 1999 جىلى اشىلعان. 2007 جىلدىڭ ساۋىرىندە الماتىدا «Huawei-Almaty» جشس ەنشىلەس كاسىپورنى, سونداي-اق, جەرگىلىكتى تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە ساتىلىمنان كەيىنگى قىزمەت كورسەتۋ, تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ جانە كەڭەس بەرۋ ورتالىعى قۇرىلعان. كاسىپورىندا بارلىعى 160 ادام جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 120-سى – جەرگىلىكتى تۇرعىندار. 2013 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا «حۋاۆەي» كومپانياسىنىڭ قازاقستانداعى جالپى اينالىمى 250 ملن. دوللاردان اسىپ ءتۇسىپتى. كومپانيا – «قازاقتەلەكوم», «Kcell», «Altel», «Kar-tel», «Tele2» سەكىلدى قازاقستاننىڭ بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ نەگىزگى جەتكىزۋشىسى ءارى ستراتەگيالىق ارىپتەسى.
كەشە, سونداي-اق, ەلباسى قىتايلىق سينحۋا اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ينتەرنەت-سايتىن پايدالانۋشىلارىمەن ونلاين-اڭگىمە وتكىزدى. سينحۋا 1931 جىلى نەگىزى قالانعان قىتايدىڭ ءىرى مەملەكەتتىك اقپارات اگەنتتىگى بولىپ تابىلادى. اقپاراتتىق تەحنولوگياعا ەرتە «اۋىز سالعان» قىتاي اگەنتتىگىنىڭ سايتى 1997 جىلدىڭ قاراشاسىندا اشىلعان. قازىر ول قىتايدىڭ ءىرى ءارى بەدەلدى اقپاراتتىق سايتى بولىپ تابىلادى. كۇن سايىن ونى 58 ميلليونعا جۋىق ادام پايدالانادى, ۆەب-پاراقشانى قاراۋشىلار سانى 280 ميلليوندى قۇرايدى.
بۇعان دەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ سينحۋا اگەنتتىگىنە بىرنەشە مارتە جازباشا سۇحبات بەرگەن. اتاپ وتەر بولساق, 2009 جىلى ساۋىردە, ودان سوڭ 2011 جىلى اقپاندا جانە 2013 جىلى قىركۇيەكتە. ال بۇل جولى قازاقستان پرەزيدەنتى وقىرماندارمەن ونلاين-رەجىمدە تىكەلەي بايلانىسقا شىقتى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قىتايعا ساپارىن ارنايى كۇتكەن سايت سۇحباتتىڭ وتەتىنى جايلى الدىن الا حابارلاپ, وسىعان وراي ينتەرنەت-پاراقشا ۇيىمداستىرعان ەكەن. سول سەبەپتەن دە بولار, سۇحبات باستالار-باستالماستان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اتىنا سۇراقتار كوپتەپ ءتۇسىپ جاتتى. الەمدىك ساياسي ساحنادا اتى تانىلعان قازاقستان باسشىسىنىڭ پىكىرى قاي جەردە دە ماڭىزدى ەكەنى وسى سۇحبات بارىسىندا دا ايقىن اڭعارىلدى. مەملەكەت باسشىسى سايتتا جولدانعان سالماقتى سۇراقتارعا بارىنشا ساليقالى جاۋاپتار قايتاردى.
الدىمەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ سينحۋا اقپارات اگەنتتىگىنىڭ سايتىن پايدالانۋشىلارمەن امانداسىپ, اۋقىمدى قىتاي اۋديتورياسىنىڭ الدىندا ءسوز سويلەۋ مۇمكىندىگىن بەرىپ, شاقىرعاندارىنا اگەنتتىككە العىسىن ايتتى. ەلباسىنا قويىلعان العاشقى سۇراق ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ ءرولى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا قاتىستى بولدى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ قول جەتكىزگەن ناتيجەلەرى, نەگىزگى باسىمدىقتارى جانە وزەكتى مىندەتتەرى جونىندە اڭگىمەلەدى. سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇراقتىلىق پەن وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرىنە, وعان قوسا, بۇل ۇدەرىستەگى ازيا كەڭەسىنىڭ ورنىنا قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناستارىنىڭ قازىرگى احۋالى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا ارنايى كوڭىل ءبولىندى. وسىعان ساي مەملەكەت باسشىسى قحر ءتوراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىن» قالىپتاستىرۋ تۋرالى باستاماسىنا قاتىستى وڭ پىكىرىن ايتتى. بۇدان بولەك, قازاقستان پرەزيدەنتى قىتايدىڭ ينتەرنەت پايدالانۋشىلارىنىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا قاتىستى ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى, سونداي-اق, 2015 جىلعا قاراي تاۋار اينالىمى كولەمىن 40 ملرد. دوللارعا جەتكىزۋ جونىندەگى ەكى ەلدىڭ باسشىلارى ۇسىنعان مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا جوبالار دامىتىلۋى ىقتيمال بىرقاتار سالانى اتاپ ءوتتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى مەملەكەتتىڭ اراسىندا گۋمانيتارلىق سالاداعى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزىلگەنىن ايتىپ, ونى ءارى قاراي نىعايتۋدىڭ باعىتىن ايقىنداپ بەردى. بۇدان كەيىنگى ءبىر سۇراق قاشاعان جايىندا جولداندى. ەلباسى بولاشاقتا ءىرى كەن ورنى – قاشاعاننان قىتايلىق كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن 40 ملن. تونناعا جەتكىزۋگە بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. قىتاي الدىندا ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – دامۋشى ەكونوميكانى ەنەرگيا رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋ. قازاقستان بۇعان قاتىسىپ, قىتاي ەكونوميكاسىنا كومەك بەرە الادى. ءبىز قازىردىڭ وزىندە قازاقستان ارقىلى قىتايعا گاز قۇبىرىن, كاسپيدەن قىتايعا دەيىن مۇناي قۇبىرىن سالدىق. وتكەن جىلى ءبىز قىتايعا 13 ملن. توننا مۇناي جەتكىزدىك جانە ونى 20 ملن. تونناعا دا جەتكىزە الامىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سونىمەن بىرگە, ەلباسى قازاقستاننىڭ كومىر كەنىنە دە باي ەكەندىگىن ءارى كومىر ونەركاسىبى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ باعىتىندا قىتايلىق كومپانيالارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزگەنىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارىن اتاي وتىرىپ, حالىقارالىق ساياسي ارەناداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ تەڭگەرىمىن ساقتاۋ جونىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار جايىن دا تىلگە تيەك ەتتى.
قىتاي اۋديتورياسىن قىزىقتىراتىن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ سۇيىكتى سپورت تۇرلەرى جانە ولاردىڭ تۇرمىس پەن جۇمىسقا ىقپالى تۋرالى دا اڭگىمەلەدى. سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ ومىرلىك تاجىريبەلەرى جونىندە ءجاسوسپىرىم ينتەرنەت-پايدالانۋشىلارمەن وي ءبولىستى.
اڭگىمە اياقتالعاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى سينحۋا سايتى مەن قىتايلىق ينتەرنەت-پايدالانۋشىلارعا ارنالعان ەستەلىك جازبا قالدىردى, سونداي-اق, ەڭ قىزىقتى ساۋالدىڭ اۆتورىنا ەستەلىك كادەسىي بەردى. ونلاين-سۇحبات وقىرماندارىنىڭ جالپى سانى 20 ميلليون ادامنان استى. قازاقستان پرەزيدەنتىنە قويىلعان, قىتايداعى ينتەرنەت پايدالانۋشىلاردى قىزىقتىرعان ساۋالداردىڭ جالپى سانى 1 مىڭداي بولدى. مەملەكەت باسشىسىمەن بولعان ونلاين-سۇحباتتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سينحۋا اگەنتتىگى دايىنداعان اقپاراتتى 100-دەن استام بۇقارالىق اقپارات قۇرالى جاريالادى. جالپى, ونلاين-اڭگىمە بارىسىن 1 ميلليونعا جۋىق ادام قاراپ وتىردى.
مەملەكەت باسشىسى تۇستەن كەيىن قازاقستاندىق جۋرناليستەرمەن جۇزدەستى. ارنايى ۇيىمداستىرىلعان شاعىن بريفينگتە پرەزيدەنت مەملەكەتتىك ساپاردىڭ قورىتىندىسىن باياندادى. ەلباسى ءوز سوزىندە تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە ۇلى كورشىمىز قىتايمەن تۇراقتى ىنتىماقتاستىق ورناتقانىمىزدى, بۇل شەكارا ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋدەن باستالىپ, بۇگىنگى بايسالدى بايلانىسىمىزعا دەيىن جەتىپ وتىرعانىن ايتىپ ءوتتى.
وسى جىلدار ىشىندە ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز وركەندەپ, ساۋدا-ساتتىعىمىز ارتىپ, 28,5 ملرد. دوللارعا جەتتى. مۇنىڭ بارلىعى – حالىقتىڭ قامى. الەم ەكونوميكاسىندا قازىرگى الماعايىپ كەزەڭدە, قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقسىز جاعدايىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ءبىز ءۇشىن وتە قاجەت, پايدالى ارىپتەس بولىپ وتىر. بۇل ساپار بارىسىندا دا كوپ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك دەپ ايتۋعا بولادى. ماسەلەن, وتكەن كەزدەسۋلەردە قازاقستانعا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان كەلگەن ينۆەستيتسيا 10 ملرد. دوللارعا جەتكەن بولسا, قول قويىلعان كەلىسىمدەردىڭ ناتيجەسىندە, سالىنىپ ءبىتكەن, نە سالىناتىن بىرلەسكەن كاسىپورىنداردى قوسقاندا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ينۆەستيتسيا 20 ملرد. دوللارعا جەتەتىن بولادى. ال بولاشاقتا جۇزەگە اساتىن جوبالارعا زەر سالساق, «سامۇرىق-قازىنا» ءال-اۋقات قورى جانە قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى بۇل ەلدەن كولەمدى قاراجات قورىن الىپ جاتىر, دەدى پرەزيدەنت.
قىتاي ءوز ينۆەستيتسياسى ەسەبىنەن تارازدا گليفوسات ءوندىرەتىن جوبانى جۇزەگە اسىرۋىمىزعا كومەكتەسەدى. الماتى وبلىسىندا مۇناي-گاز قۇبىرلارىن شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق, قوستاناي وبلىسىنداعى تورعاي كومىر كەنىشى ماڭىندا جىلۋ ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ماسەلەسى مۇقيات پىسىقتالدى. قاراعاندىدا كومىر وڭدەۋ, ودان گاز, بەنزين, ديزەل وتىنىن جانە كارباميد ءوندىرۋ جونىندەگى يننوۆاتسيالىق كومپانيا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. اقتوبە جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جوسپارلانىپ وتىرعان ازوت تىڭايتقىشتارى ءوندىرىسى دە عىلىمدى جانە مول كاپيتالدى قاجەتسىنەدى. قىتاي شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن قايتا قۇرۋعا قاتىساتىن بولادى. بۇدان بولەك, ءبىز قازاقستاننان جەتكىزىلەتىن مۇناي مەن گاز كولەمىن ۇلعايتۋ جۇمىسىن ءجۇرگىزەمىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى تىنىق مۇحيتىنداعى ليانيۋنگان پورتىندا قازاقستاننىڭ تەرمينالىن اشۋدىڭ ماڭىزى جوعارى ەكەنىن اتاپ ايتتى. ول كونتەينەرلەردى قىتاي مەن قازاقستان ارقىلى ەۋروپاعا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تەرمينالدىڭ باستاپقى قۋاتى جىلىنا 3 ملن. توننا بولىپ, بولاشاقتا ەكى ەسە ۇلعايتىلادى. وسىلايشا, ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى تولىق پايدالانىلاتىن بولادى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن قول جەتكىزىلگەن ءبىزدىڭ كەلىسسوزدەرىمىز بارلىق جاعىنان پايدالى بولىپ تابىلادى, دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەتتىك ساپار سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ بۇرىنعى ارىپتەسى, قحر-دىڭ ەكس-ءتوراعاسى تسزيان تسزەمينمەن كەزدەستى. كەزدەسۋدە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى باسىمدىعى بار سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ قازىرگى احۋالى مەن ونى نىعايتۋ پەرسپەكتيۆالارى ءسوز ەتىلدى. ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيدە قالىپتاسقانى, سونداي-اق, وڭىرلىك قۇرىلىمدار اياسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن تسزيان تسزەمين قازاقستان-قىتاي بايلانىستارى ەكى ەل حالقىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن ودان ءارى دامي بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
بۇگىن ەلباسى ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ IV سامميتىنە قاتىسادى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان» – شانحايدان (قىتاي).
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.