«نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءومىربايان» كىتابى اراب تىلىندە جارىق كوردى
بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى قازىرگى تاڭدا الەمدەگى ەڭ الەۋەتتى ەلدەردىڭ بىرىنە اينالعانى بارشاعا بەلگىلى. ەل استاناسى ءابۋ دابيدە نە كوپ كورمە كوپ, نە كوپ فەستيۆال كوپ, نە كوپ جارىس كوپ. ءبارى دە حالىقارالىق كورمەلەر, حالىقارالىق فەستيۆالدەر, حالىقارالىق جارىستار. تەك مادەنيەتكە, سپورتقا قاتىستىلارىن ايتقاننىڭ وزىندە كوركەم فوتوگرافيا كورمەسى, ترياتلون جارىسى, ونەر فەستيۆالى, سۋ سپورتى فەستيۆالى, اڭشىلىق پەن ات سپورتى كورمەسى, گراند-پري فورمۋلا-1 ءرالليى, تۇيەلەر فەستيۆالى, ءابۋ دابي ارت بۇگىنگى ونەر كورمەسى, گولف چەمپيوناتى دەگەن سياقتى بىرىنەن ءبىرى قىزىقتى ءىس-شارالار جىل بويى جالعاسادى دا جاتادى. ولاردىڭ بارىنە بىردەي ءمينيستردىڭ ءوزى قاتىسا قويۋى قيىن. ونىڭ ۇستىنە مادەنيەت, جاستار ءىسى جانە قوعام دامۋى مينيسترى قىزمەتىندەگى شەيح ناحايان بەن مۋباراك ال ناحايان ەل پرەزيدەنتى شەيح حاليفا بەن زايد ال ناحاياننىڭ تۋعان باۋىرى بولسا, مينيستر قاتىساتىن ءىس-شارانىڭ ءباسىن ءوزىڭىز باعالاي بەرىڭىز. مادەنيەت, جاستار ءىسى جانە قوعام دامۋى ءمينيسترى شەيح ناحايان بەن مۋباراك ال ناحايان ءابۋ دابي حالىقارالىق كىتاپ جارمەڭكەسىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە ءوزى كەلدى. سورەلەرىنە 600 مىڭنان استام كىتاپ ونىمدەرى قويىلعان ۇلتتىق كورمە ورتالىعىندا ءدال سول كۇنى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءومىربايانى تۋرالى جازىلعان ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ءومىربايانى» دەگەن اتپەن (تۇپنۇسقاداعى اتاۋى – «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءومىربايان») ارابشا باسىلعان كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى وتكىزىلدى.
ءبىز پرەزيدەنت كەڭسەسىنىڭ باستىعى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ ەلباسىمىز پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى جازىلعان كىتاپتارىنىڭ شەتەلدەردەگى تۇساۋكەسەرلەرىنە مۇنان بۇرىن دا قاتىسقانبىز. 2012 جىلى ىستامبۇلدان, 2013 جىلى بەيجىڭنەن جولدانعان ماتەريالداردا نەگىزىنەن سول ەل ازاماتتارىنىڭ قازاقستان تۋرالى, ەلباسىمىز تۋرالى, پرەزيدەنت جايىندا جازىلعان كىتاپ تۋرالى پىكىرلەرى كەلتىرىلگەن. بۇل جولى دا سولاي ەتپەكپىز. «سىرت كوز – سىنشى» دەيدى حالقىمىز.
«نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءومىربايان» اتالاتىن كىتاپ قولعا العاش تيگەن كەزدە سول ساپارلاردىڭ بىرىندەگى وقيعا ەسكە تۇسكەن. ەلباسى جايىندا جازىلعان كىتاپتىڭ تۇرىك تىلىندەگى باسىلىمىنىڭ تۇساۋكەسەرىندە, سوناۋ ىستامبۇلدا ايتىلعان اڭگىمە ەدى ول. تۇرىك باۋىرلارىمىزدىڭ ءبىرى قازاقستان پرەزيدەنتى تۋرالى ەڭبەكتىڭ – ماحمۇت قاسىمبەكوۆ كىتابىنىڭ سونشالىقتى تولىمدىلىعىنا ءسۇيسىنىس بىلدىرە كەلىپ, وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىندا ءوز ەلىنىڭ ەكونوميكالىق رەفورمالارىن جاڭا جاعدايدا, جاڭا سيپاتتا تابىستى باستاپ بەرگەن اسا كورنەكتى تۇلعا – تۇرعىت وزال قىزمەتىنىڭ كەزىندە دۇرىستاپ حاتقا تۇسپەي قالعانىن, سودان دا كوپتەگەن قۇندى قىرلارى ءالى كۇنگە اشىلماي جاتقانىن وكىنىشپەن ايتقان. سول ازامات: «مۇنىڭ ءبىر سەبەبى بىزدە ول كەزدە ماحمۇت قاسىمبەكوۆ سياقتى ادامنىڭ بولماعاندىعى» دەگەن ەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىندى جاس مەملەكەتتىڭ قازىرشە قىسقا عانا تاۋەلسىزدىك شەجىرەسىنىڭ وزىندە ەل كوشباسشىسىنىڭ قادىر-قاسيەتىن ءبىلۋ, ەلباسىنىڭ ءار قادامى, ءار ءسوزى جاڭا تاريحتىڭ پاراقتارى ەكەنىن پاراساتتىلىقپەن پايىمداۋ انىق بايقالاتىنىنا رازىلىقتان شىققان ءسوز سول كەزدەسۋدە قاتىسقان ءبىزدى دە ءبىر مارقايتىپ تاستاعان. سونداي ماقتانىش سەزىمىن بەيجىڭدە دە باستان كەشكەنبىز. بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرىندە دە ءدال سولاي بولدى.
ءسوز باسىندا بۇل كىتاپتىڭ اراب تىلىندە جارىق كورۋىنە وسىدان ءبىراز بۇرىن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە قازاقستان ەلشىسى بولعان, بۇگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قىزمەتىندەگى ارداقتى ازاماتىمىز اسقار ءمۋسينوۆتىڭ ەتكەن ەڭبەگىن ەرەكشە ايتىپ العىمىز كەلەدى. اسقار احمەت ۇلى ەلشى كەزىندە كىتاپتى ارابشاعا اۋدارتۋ جۇمىسىن باستاپ, ۇيىمداستىرۋ شارۋالارىنىڭ بىرقاتارىن شەشىپ كەتكەن ەكەن, قالعان ءىستىڭ ءبارىن قازىرگى ەلشىمىز قايرات لاما ءشارىپ جاقسىلاپ جەرىنە جەتكىزىپتى.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ءبىز بۇل جولى دا شەتەلدە ەلباسىمىز تۋرالى جارىق كورگەن كىتاپ جايىنداعى پىكىرلەردى نەگىزىنەن سول ەلدىڭ ازاماتتارى بەرگەن باعالارعا سۇيەنىپ جەتكىزبەكپىز. ءوز تاراپىمىزدان قوسىپ ايتارىمىز مىناۋ عانا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەسمي ءومىربايانىن ءتۇزۋ ءداستۇرى بۇكىل الەمگە ءتان. وركەنيەتتى مەملەكەتتەردىڭ بارىندە دە پرەزيدەنتتەر مەن كورولدەردىڭ, مونارحتاردىڭ, ەل جەتەكشىلەرىنىڭ ءومىر جولى قانداي دا ءبىر ەلەۋلى وقيعا نازاردان قاعىس قالمايتىنداي تياناقتىلىقپەن زەرتتەلەدى, ارقيلى ادامداردىڭ ءارتۇرلى پايىمداۋلارىنان ەلەنىپ-ەكشەلىپ, كۇمان كەلتىرىلمەيتىن, داۋ تۋعىزبايتىن اقيقاتتار ارشىلىپ الىنادى دا, ءبۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاق ۇدايى ۇستاناتىنداي بۇلجىماس عۇمىربايان جازىلىپ شىعادى. ادەتتە اۆتورلىق ۇجىمنىڭ اتسالىسۋىمەن, مەملەكەتتىك جانە جەكە ارحيۆتەردىڭ باي قازىناسىن پايدالانۋمەن دۇنيەگە كەلەتىن مۇنداي كىتاپتارعا باياندالاتىن وقيعالارعا ەموتسيالىق باعا بەرۋ, ءبارىن جىكتەپ-جىلىكتەپ, بارىنشا بايىپتاپ تاستاۋ ءتان بولمايدى. ەل باسشىسىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى مەن اتقارعان قىزمەتىن رەسمي زەرتتەۋدىڭ جالپىعا ورتاق بۇل تالابى ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءومىربايان» كىتابىندا جاقسى ساقتالعان.
ءابۋ دابي حالىقارالىق كىتاپ جارمەڭكەسىنىڭ اياسىندا وتكىزىلگەن تۇساۋكەسەر راسىمىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى اسقار مۋسينوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى ەلشىسى قايرات لاما ءشارىپ, وسى جولداردىڭ اۆتورى ءسوز سويلەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى اراب ءتىلىندەگى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىنە قاتىسۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە بولىپ تابىلادى, دەپ باستادى تۇساۋكەسەردەگى ءسوزىن «ءال-فاجر» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى شەريف ءال-باسەل. ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ قازاقستان باسشىسىنىڭ ءومىربايانى تۋرالى بۇل كىتابى دامۋ مەن وركەندەۋگە ۇمتىلعان جاستار ءۇشىن ماڭىزدى ەڭبەك دەپ سانايمىن. ەڭبەكتەن قازاقستان دامۋىنىڭ باستى كەزەڭدەرى تۋرالى جان-جاقتى ءارى سەنىمدى دەرەكتەردى كەزدەستىرۋگە بولادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءومىربايانىن وقىعان ادام پرەزيدەنتتىڭ كۇرەس پەن تابىسقا تولى ءومىر جولىمەن تانىسا الادى, ياعني ەشبىر قولداۋسىز, ءوز كۇشى مەن قابىلەتىنە عانا سۇيەنە وتىرىپ, ەڭ بيىك شىڭعا كوتەرىلگەن تۇلعانى تانيدى. كىتاپتا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوپتەگەن باستامالارى تۋرالى تولىق مالىمەت كەلتىرىلگەن, ونىڭ ىشىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ تۋرالى شەشىمىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. اتالعان باستامانىڭ الەمدىك دەڭگەيدە ماڭىزى ۇلكەن ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. سونىمەن قاتار, كىتاپتا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلدىڭ جاستارىنا ارناپ «بولاشاق» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرعانى جونىندە مالىمەتتەر بار. وسى باعدارلاما اياسىندا كوپتەگەن جاستار شەتەلدەگى ەڭ بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ, ەلدىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانىن دا كىتاپتان بىلە الامىز. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندى الەمدەگى ماڭىزدى دا بەدەلدى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسا ءبىلدى. ءوز باسىم قازاقستاندا بىرنەشە مارتە بولدىم, بارلىق جەتىستىكتەردى كورىپ-ءبىلدىم. قىسقا ۋاقىت ىشىندە ۇلى ىستەردى تىندىرعان تۇلعانىڭ ءوز وتانى مەن حالقى ءۇشىن جاساعان ەڭبەگى ءوز باعاسىن الادى دەپ سەنەمىن, دەپ تۇيىندەدى ءوز پىكىرىن شەريف ءال-باسەل.
ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ بۇل كىتابى اراب تىلىندە ءبىر ەلدە جارىق كورگەنىمەن, ونىڭ ءبۇكىل اراب الەمىنە ورتاق باسىلىم ەكەنىن باسىن اشا ايتۋدى ءجون كورەمىز. سوندىقتان دا, ءابۋ دابيدەگى تۇساۋكەسەرگە ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ يسلام جانە ۆاكۋفتار ىستەرى مينيسترلەرى كونفەرەنتسياسىنىڭ باس حاتشىسى, قازاقستان تۋرالى, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى جۇيەلى جازىپ جۇرگەن بەدەلدى قالامگەرلەردىڭ ءبىرى ماجيد ءات-تۋركيدىڭ قاتىسۋى وتە ورىندى شىقتى. كەزىندە ونىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى اراب تىلىندە «قازاقستانداعى بيلىك نۇرى» اتتى كىتابى جارىق كورگەن.
ماجيد ءات-تۋركي تۇساۋكەسەردەگى سوزىندە ءوزىنىڭ كىتابىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوپتەگەن ىزگى باستامالارى تۋرالى بايانداپ, اراب الەمىندەگى وقىرمانداردى قازاقستاننىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىمەن تانىستىرعانىن الدىمەن ايتىپ ءوتتى. وسى رەتتە, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى, اتالعان جيىن حالىقارالىق قوعامداستىقتا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. اراب تىلىندە جارىق كورگەن «نۇرسۇلتان نازارباەۆ: قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ءومىربايانى» اتتى كىتاپ ارقىلى وقىرماندار قازاقستان باسشىسى جانە جالپى ەل دامۋى تۋرالى قۇندى مالىمەتتەر تابادى دەپ ويلايمىن, دەدى ول.
كەلەسى تۇساۋكەسەر بەس كۇننەن كەيىن دۋبايدا, سونداعى ەل ەليتاسى ءجيى باس قوساتىن بەدەلدى ورىن – مادەنيەت سارايىندا وتكىزىلدى. وندا دا ەلباسىمىز تۋرالى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ ەڭبەگىنىڭ اراب جۇرتشىلىعىنىڭ كوڭىلىنەن شىققانىنا تاعى كوز جەتكىزە تۇستىك. بۇل جولى دا اراب اعايىندار اقتارىلا سويلەدى, نازارباەۆتىڭ مۇسىلمان دۇنيەسىندەگى وتە بەدەلدى ەل باسشىسى رەتىندەگى ابىرويىن اسقاقتاتا ايتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى اسقار ءمۋسينوۆتىڭ, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى ەلشىمىز قايرات لاما ءشارىپتىڭ ويلى سوزدەرىن ءدال سول كۇندەرى ساتىمەن دۋبايعا بارا قالىپ, تۇساۋكەسەردىڭ حابارىن سونداعى قازاقتاردان (ايتقانداي, دۋبايدا قازاق دەگەنىڭىز قاپتاپ ءجۇر, سول قالادان ءۇي-جاي ساتىپ الىپ, تالاي جىلدان بەرى تۇرىپ جاتقاندارى دا جەتكىلىكتى) ەستىپ جەتكەن تانىمال تۇلعا, ەلباسىنىڭ سوناۋ بالا جىگىت شاعىنان بەرگى دوسى ماقسۇت نارىكباەۆتىڭ ەستەلىك اڭگىمەسى ادەمى ارلەي ءتۇستى. ماقسۇت سۇلتان ۇلىنىڭ ءوز ءسوزىن پرەزيدەنتتىڭ ەل باسشىسى رەتىندەگى قىمبات قىرلارىنان گورى دوستىققا ادال, جولداستىققا بەرىك ازامات رەتىندەگى ادامدىق قاسيەتتەرىنە كوبىرەك بەيىمدەپ قۇرعانى, جارتى عاسىردان استام ۋاقىت بويى سول بالا جىگىت كەزىندەگى دوستارىمەن سىيلاستىعىن ساقتاپ كەلە جاتقانىن ءدامدى مىسالدارمەن ايتقانى اسەرلى شىقتى.
تۇساۋكەسەردە ءسوز سويلەگەن دۋباي مادەنيەت جانە ونەر قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى سايد مۇحاممەد ال-نابۋدا كىتاپتان العان اسەرى قازاقستان جايىنداعى تانىم-ءتۇسىنىگىن تولىقتىرا تۇسكەنىن, ەلباسىمىزدىڭ ەل ەڭسەسىن بيىكتەتۋ جولىنداعى جەمىستى جۇمىسىنىڭ باعاسىن تولىقتىراتىنىن ريزاشىلىقپەن جەتكىزدى.
ماحمۇت دوسىمىزدىڭ ساياساتكەر رەتىندەگى, عالىم رەتىندەگى, قالامگەر رەتىندەگى تالاسسىز تابىسى بولىپ تابىلاتىن بۇل ەڭبەك جونىندەگى ويلارىمىزدى ءبىز دە ورتاعا سالدىق.
ورىسشادان ارابشاعا اۋدارۋشى جانە قازاقستان جونىندەگى بەلدى مامان رەتىندە تانىمال يماد ماحمۋد تاحينەح كەڭىنەن كوسىلە سويلەدى. بۇل ءسوزدى قازاق وقىرماندارىنا بارىنشا تولىعىراق جەتكىزگەن ءجون دەپ ويلايمىز.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى وي-پىكىرلەرىمدى بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرىلگەنىنە وتە قۋانىشتىمىن», دەپ باستادى ول ءوز ءسوزىن. تۇساۋكەسەردىڭ تانىستىرۋ ماتەريالدارىندا ۇلى ليدەردىڭ ءومىر جولى تۋرالى جان-جاقتى اقپارات بەرىلگەن. «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ءومىربايانى» دەپ اتالعان ىرگەلى ەڭبەكتە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءومىرىنىڭ سانقىرلى ساتتەرى ەگجەي-تەگجەيلى ءارى اسەرلى باياندالعان.
ءسوز جوق, نازارباەۆ بۇگىنگى زاماننىڭ كورنەكتى الەمدىك ليدەرلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ول ءوزىنىڭ ءومىرى مەن كۇش-جىگەرىن وتانىنىڭ جاھان كارتاسىندا لايىقتى ورىن الۋىنا جۇمسادى...
وسى زاماننىڭ تاريحىندا از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءوز ەلىنىڭ جاعدايىن ناشارلاتىپ, ءتىپتى تۇبىنە جەتكەن باسشىلاردىڭ اتتارى از ەمەس, سونىمەن بىرگە تاريح بەتتەرىن ءوز ەلىن جاسامپازدىقتىڭ, پروگرەسس پەن وركەندەۋدىڭ كەڭ ايدىنىنا الىپ شىعا العان ليدەرلەردىڭ ەسىمدەرى جايناتىپ تۇراتىن ساتتەر دە از ەمەس.
مەنىڭ سانا-سەزىمىمدە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەت-بەينەسى سونشالىقتى ايشىقتالىپ قالعان, ويتكەنى سوڭعى بەس جىلدىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اراب ەلدەرىندەگى ەلشىلىكتەرى مەن كونسۋلدىقتارى ءۇشىن ورىسشادان ارابشاعا اۋدارما جاساۋمەن كەلەمىن. وسى كەزەڭدە قازاقستان تۋرالى پايىم-بىلىگىم بارىنشا تەرەڭدەي ءتۇستى. مەن قازاقستاننىڭ تاريحي تۇرعىدان وتە قىسقا مەرزىم ىشىندە الەمدىك ارەناداعى باستى ءارى بەلسەندى ويىنشىلاردىڭ بىرىنە اينالعانىن ايقىن اڭعارا الدىم.
اۋدارماشىلىق قىزمەتىمدە مەن پرەزيدەنت نازارباەۆ پەن ءبىرقاتار اراب ەلدەرى ليدەرلەرىنىڭ اراسىنداعى جولداۋحات الماسۋلاردى, سونداي-اق قازاقستان باسشىسىنىڭ حالىققا بىرنەشە جىلما-جىلعى جولداۋلارىن تارجىمەلەدىم. سول اۋدارمالارىمنىڭ اراسىندا «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» ءفيلمىنىڭ ءماتىنىن ارابشالاۋىمنىڭ ورنى بولەكشە, ويتكەنى وسى ارقىلى مەن ۇلى ليدەردىڭ جەكە باسىنىڭ قاسيەتتەرىمەن جەتە تانىسا الدىم.
مەن مىنا الەمدە ەلدىڭ اتى ونىڭ ليدەرىنىڭ اتىمەن استاسىپ كەتكەن جالعىز عانا مىسال بار ەكەنىنە كوز جەتكىزدىم. قازاقستان – نازارباەۆ. ليدەردىڭ ءسوزى وتانى ءۇشىن ستراتەگياعا اينالۋى وتە قيسىندى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇلعاسىنىڭ مۇنشالىقتى كوڭىل بولۋگە لايىقتى ەكەندىگى نەلىكتەن؟
تاريحقا كوز جۇگىرتىپ كورەيىكشى...
كەڭەس وداعى ىدىراسىمەن ونىڭ قولشاتىرىنىڭ استىندا حح عاسىر بويىندا ءومىر ءسۇرىپ, يدەولوگياسىمەن تىنىستاپ كەلگەن ەلدەر بۇرىنعى وداقتىڭ اۋىر ساياسي, يدەولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق سالدارلارىنىڭ سالماعىنان قۇتىلۋدىڭ جولدارىن ىزدەدى, سونداي-اق ءوز بىردەيلىگىنىڭ ۇلتتىق جانە يدەولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىن ايقىنداۋعا ۇمتىلدى. ول ەلدەردىڭ كەيبىرەۋلەرى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز جولىن ىزدەۋدەگى تۇسىنبەستىكتەر مەن اداسۋشىلىقتاردان زارداپ شەگۋدە, ەتنوستىق جانە وڭىرلىك جانجالداردىڭ ۋلى تىرناقتارى ولاردىڭ تانىنە جازىلماس جارا سالۋدا. باسقا ءبىر ەلدەر كەڭەستىك كەزەڭدەگىدەن وزىپ تۇرعانى شامالى تاۋەلدىلىكتى تاڭدادى. تەك قازاقستان رەسپۋبليكاسى عانا ءوز تاڭداۋىندا بىرەگەي بولا ءبىلدى – بولاشاققا جولدى قالىپتاستىرۋدا تاۋەلسىزدىكتەن تايمادى.
شامالعان جاقتاعى ۇشقوڭىر جايلاۋىندا, جەر مەن اسپان تاپ-تازا بۇلتتار ارقىلى استاسىپ جاتاتىن تاۋ شىڭىندا دۇنيەگە كەلگەن ۇلى تۇلعانىڭ الىستى كوزدەيتىن قاسيەتى بولماعاندا قازاقستاننىڭ تاريحي تاڭداۋى جۇزەگە اسپايتىن ارمان كۇيىندە قالا بەرەر ەدى... مىنا جايدى ايتا كەتەيىن: ول تۋعان شىلدەنىڭ جازعى كۇنىندە تاۋعا قار ءتۇسىپ, بەتكەيدە جاڭبىر جاۋعان ەكەن. قازاقتار مۇنداي قۇبىلىستى «نۇر جاۋدى» دەپ اتايدى (يماد ماحمۋد تاحينەح «نۇر جاۋدى» دەگەن ءسوزدى وسىلايشا, قازاقشا ايتتى – س.ا.).
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋعان اسۋ اسقار ونىڭ سانا-سەزىمىندە بيىكتىككە... جاقسىلىققا قاراي سامعاي ۇشۋمەن استاسىپ جاتقان ەدى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولعان سوڭ ونىڭ قياعا قالىقتاۋ ارمانى ناقتىلىققا اينالدى, ول ارمان بۇگىندە قازاقستان ماقتان ەتەتىن تاڭقالارلىق جەتىستىكتەر مەن تابىستارعا ۇلاستى...
نازارباەۆتىڭ دانالىعى كەيبىر جاعدايلاردا ادام قيالىنىڭ اۋماعىنان اسىپ كەتەتىن باتىلدىقپەن ۇيلەسىمدى قابىسىپ جاتادى... ونىڭ باتىلدىعى قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ داڭقى مەن ىلگەرىلەۋىنىڭ ارقاۋىن جاساپ جاتقان تاريحي باستامالار مەن شەشىمدەردەن كورىنەدى.
ونىڭ 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا قول قويعان سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ جانە الەمدەگى ەڭ نەگىزگى يادرولىق ارسەنالداردىڭ بىرىنەن ءوز ەركىمەن باس تارتۋ تۋرالى № 409-شى باتىل جارلىعى يادرولىق قارۋدى تاراتۋعا قارسى بۇكىل الەمدىك قوزعالىستى قولداۋ ىسىنە ۇلكەن ىقپال جاسادى. قازاقستاننىڭ وسى كەسىمدى قادامى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 2009 جىلعى 2 جەلتوقساندا №64/35 قارار قابىلداپ, 29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى دەپ جاريالاۋىنا نەگىز بولدى. ءسويتىپ, قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتۋعا قارسى الەمدىك قوزعالىستىڭ ليدەرىنە اينالدى.
نازارباەۆتىڭ كەلەسى باتىل قادامى – 1992 جىلى ازياداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس شاقىرۋ جونىندەگى ۇسىنىسى. اوسشك-ءنىڭ ءبىرىنشى ءسامميتى 2002 جىلى قازاقستاندا وتكىزىلدى. اوسشك بۇگىنگى تاڭدا حالقىنىڭ جالپى سانى ءۇش ميلليارد ادامنان اسىپ كەتەتىن ازيا ەلدەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ىنتىماقتاستىققا, بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە ۇمتىلعان كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ وتىر.
2003 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماشىلدىعىمەن العاش رەت شاقىرىلعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى – الەمدىك ءدىندەر وكىلدەرىنىڭ وزىنشە ءبىر جۇيەلى باس قوسىپ تۇراتىن ءۇنقاتىسۋ الاڭى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاعى ءبىر باتىل يدەياسى – قازاقستاننىڭ جاڭا, وسى زامانعى استاناسىن ورناتۋى. استانانى الماتىدان اقمولاعا اۋىستىرۋ جونىندەگى شەشىمدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسى 1994 جىلعى 6 شىلدەدە قابىلداعان. 1998 جىلعى 6 مامىردا پرەزيدەنت جارلىعىمەن اقمولا قالاسى استانا بولىپ اتالدى. جاڭا استانانىڭ حالىقارالىق تۇساۋكەسەرى 1998 جىلعى 10 ماۋسىمدا وتكىزىلدى. استانا بۇگىنگى تاڭدا الەمدەگى ەڭ وسى زامانعى جانە ەڭ جەدەل دامۋشى استانالاردىڭ ءبىرى, قالا ءوزىنىڭ جوسپارلانۋىمەن, عيماراتتارىمەن, ەسكەرتكىشتەرىمەن ماقتانا الادى, ولاردىڭ كوبىنىڭ باستاماشىسى ەل ليدەرى بولىپ تابىلادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل باسشىسى رەتىندە ءوزىنىڭ بەرىك سەنىمدەرىنە ارقا سۇيەيدى. ول جاۋاپكەرشىلىكتەن كۇش-قۋاتتى, سان تۇرلىلىكتەن بىرلىكتى, كەلىسىمنەن ەركىندىكتى, يگىلىكتەن قاسيەتتى, اشىقتىقتان قاۋىپسىزدىكتى, ارىپتەستىكتەن تاۋەلسىزدىكتى, ءبۇگىنگى كۇننەن بولاشاقتى كورە بىلەدى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ امبەباپ ساياسي-ەكونوميكالىق كوزقاراسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى الەمنىڭ تالاي ەلدەرى زارداپ شەگىپ جاتقان كوپتەگەن قيىندىقتارعا ۇرىنباي ءوتتى. قازاقستان ءوز قوعامىمەن بىرگە پروگرەسس جولىمەن سەنىمدى ءارى تۇراقتى تۇردە العا باسىپ كەلەدى. بۇل قوعامدا ءارتۇرلى ەتنوستىق توپتاردىڭ اراسىندا تىنىشتىق پەن كەلىسىم جاراسىم قۇرىپ تۇر, بۇل قوعامدا ەڭ اۋىر الەمدىك داعدارىستارعا قارسى تۇرا الاتىن ارتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكا بار, بۇل قوعامدا دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا بىردەي اشىق كوپ ۆەكتورلى ديپلوماتيا بار.
يماد ماحمۋد تاحينەح وسىلاي دەدى. بۇل سوزدەردى ول باستان-اياق قولىنداعى قاعازدان وقىپ بەردى. جالپى, اراب اعايىندار ءسوزگە وتە شەشەن كەلەدى, قاي-قايسىسى دا قولىنا ميكروفون ءتيىسىمەن ماقامدى ۇنىمەن اعىتىلا ءجونەلەدى. وسى ويلارىن ول قاعازعا قاراماي-اق جاتىق تىلمەن جوسىلتىپ شىعارا الارىنا ءبىز دە كۇماندانبايمىز. يماد ماحمۋد تاحينەحتىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى كىتاپ جونىندە سويلەيتىن ءسوزىن الدىن الا قاعازعا جازىپ كەلۋى ونىڭ ءبىزدىڭ ەلباسىمىزعا ءبولەكشە قۇرمەتىنىڭ كەلىستى كورىنىسى, ماڭىزدى تاقىرىپقا ارنالعان كىتاپقا پىكىر ءبىلدىرۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن سەرگەك سەزىنۋى دەپ بىلدىك.
ءبىزدىڭ بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرىنە بۇل جولعى ءىسساپارىمىز تەك وسى ەكى تۇساۋكەسەرمەن شەكتەلىپ قالعان جوق. ەلدەگى ەڭ كوپ تارالىمدى باسىلىم «ءال-يتتيحاد» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى مۇحاممەد ءال-حاماديمەن كەزدەسىپ, سۇحباتتاستىق, ءابۋ دابيدە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ۇلتتىق مەديا كەڭەسىنىڭ باس ديرەكتورى (قىزمەت رەتى بىزدەگى بايلانىس ءجانە اقپارات اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى دەڭگەيىندە) يبراحيم ءال-ابەدتىڭ, دۋبايدا «تەسوم Media Cluster» مەديا كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى مۇحاممەد ابداللانىڭ قابىلداۋىندا بولدىق. ولاردا دا پرەزيدەنت تۋرالى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ كىتابىنىڭ قادىر-قاسيەتى اۋىق-اۋىق ايتىلىپ وتىردى.
تۇساۋكەسەرلەردەن, كەزدەسۋلەردەن تۇيگەن ەڭ باستى ويىمىز – ەلباسىتانۋدىڭ ەلتانىمنىڭ ەنشى بولىنبەس بولىگى رەتىندە ورنىعا باستاعاندىعى, بۇل جۇمىستىڭ ەندى حالىقارالىق اۋقىمعا اۋىسقاندىعى. ەر جولى – ەل جولى. الەم نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ومىرىنە بارىنشا قانىققان سايىن, ونىڭ تاعدىرىنا قاتىستى ناقتى مالىمەتتەردى كوبىرەك بىلگەن سايىن قازاقستاننىڭ كەشەگىسىن, بۇگىنگىسىن, بولاشاعىن بۇرىنعىدان بايىپتىراق باعامداي تۇسەدى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بولمىس-ءبىتىمىن ءبىلىپ, جيىرما جىلدان جاڭا اسقان تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ قادىر-قاسيەتىنە قانىعا تۇسەدى, مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ابىرويىن اسقاقتاتادى. اراب اعايىندارشا ايتساق, ينشاللا!
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.
ءاستانا–ابۋ دابي– دۋباي–استانا.