مامىردىڭ 22-دە تاشكەنتتە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ وتىرىسى بولىپ, وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ قاتىستى.
شىۇ-نىڭ قازىرگى توراعاسى وزبەكستاننىڭ باس قالاسى تاشكەنتتەگى وتىرىستا وزەكتى دەگەن ايماقتىق جانە جاھاندىق پروبلەمالار تالقىعا سالىندى. ولاردىڭ قاتارىندا لاڭكەستىككە, سەپاراتيزم مەن ەكسترەميزمگە, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى مەن ۇيىمداسقان ترانسۇلتتىق قىلمىستارعا قارسى بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋدە ءوزارا ءىس-قيمىلداردى كەڭەيتۋ نيەتى قۋاتتالىپ, اۋعانستانداعى تۇراقسىزدىق پەن قىرعىزستاننىڭ احۋالى سىندى قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەر العا شىقتى.
ەگەر بايىبىنا جەتە ۇڭىلسەك, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ باسىم بولىگىن الىپ جاتقان, حالقىنىڭ سانى جاعىنان دا الەم بويىنشا العا شىعاتىن, بايتاق كەڭىستىكتى قامتىعان ەلدەردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن ۇلكەن ۇيىم بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا مۇندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى تەك ايماقتىق تۇرعىدان قاراستىرۋدىڭ ءوزى شەڭبەردى تارىلتاتىنى ءمالىم. ءايتكەنمەن, مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى ەلدەردەن گورى, ايماقتا جاقىن جاتقان جۇرتتاردىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ تىنىسىن سەزىنۋى, سوعان بەيىمدەلە ءابجىل قيمىل تانىتۋىنىڭ ماڭىزىندا شەك جوق. مىنە, وسى قارەكەت قاپتالداس جاتقان ەل – قىرعىزستاندا ساياسي تۇراقسىزدىق ورىن العاندا كورىنگەن.
وتىرىستا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ شىۇ-داعى ۇلتتىق ۇيلەستىرۋشىسى تالانت ماكەەۆ ەلدەگى ەكونوميكالىق جاعدايدى تۇزەۋدىڭ سىرتتىڭ كومەگىنسىز العا جىلجۋى مۇلدەم مۇمكىن ەمەستىگىن نازارعا سالىپ, وعان ۇيىمعا مۇشە ەلدەر تاراپىنان قارجىلىق كومەك سۇراعان. ءتىپتى قاجەتتى سومانىڭ كولەمى دە ايتىلعان. ول 250 ملن. اقش دوللارى مولشەرىندە. القالى جيىندا كەڭەسكەن ارىپتەستەر قىرعىزستانداعى جاعداي بويىنشا قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ مەن ولاردىڭ ءتۇيىنىن شەشۋدە ءتيىمدى حالىقارالىق تەتىكتەردىڭ قاجەتتىلىگىنە توقتادى. ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى قىرعىزستانداعى ءىستىڭ جاعدايىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرە كەلىپ, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ اياسىندا وسىنداي جاعدايلاردى رەتتەۋ ءۇشىن ساياسي-ديپلوماتيالىق تەتىكتەردى بەلسەندىرەك قولدانۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتتى جانە بۇل ورايدا شىۇ-نىڭ باسقا حالىقارالىق قۇرىلىمدارمەن تىعىزىراق قارىم-قاتىناس جاساۋى كەرەكتىگىنە ءمان بەردى. شىۇ وزىنە مۇشە ەلدەردىڭ بىشكەككە بىرلەسكەن گۋمانيتارلىق كومەگىن ۇيىمداستىرۋعا باستاماشى بولا الادى. كومەكتىڭ تەك ەكىجاقتى نەگىزدە كورسەتىلۋىنە وراي, ونىڭ جاسالۋ تەتىكتەرى مەن زاڭدىلىق نەگىزدەمەلەرى بويىنشا كونسۋلتاتسيا وتكىزۋ ءۇشىن ءتوتەنشە جاعدايلار مينيسترلىكتەرى ساراپشىلارىنىڭ كەزدەسۋىن وتكىزۋدى ۇسىنامىز, – دەدى قانات ساۋداباەۆ. جانە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شەشىمىمەن باۋىرلاس قىرعىز ەلىندەگى كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدى ەسكەرە كەلىپ, ەكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىندا قويىلعان شەكتەۋدىڭ الىنىپ تاستالعانىن جەتكىزدى. ال ۇيىمعا جاڭا ءمۇشەلەر قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋعاندا, جەكەلەگەن ەلدەردىڭ ەكىجاقتى پروبلەمالارى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدارعا ەشقانداي اسەر ەتپەۋى كەرەكتىگى ماسەلەسىن ناقتى شەشىپ الۋدىڭ ماڭىزىنا دا توقتالىپ ءوتتى.
شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى مەن ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى ءبىر-بىرىمەن باسەكە قۇرىلىمدار دەپ قاراستىرۋدىڭ رەتى جوق. ەكى ۇيىم ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرادى. سوندىقتان دا وعان قاتىسۋشى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ ورتاق مۇددەسى ءۇشىن شىۇ اوسشك فورۋمىنىڭ الاڭىن بەلسەندىرەك پايدالانعانى ءبارىمىزگە دە قولايلى بولار ەدى. سونداي-اق شىۇ, ايماقتىق جانە حالىقارالىق قۇرىلىمنىڭ ماڭىزدى فاكتورى رەتىندە, كوپجاقتى ءبىرلەستىكتىڭ سەرىكتەستىك جەلىسىندەگى ءوز ءرولىن ارتتىرۋى قاجەت. بۇعان قوسا 1,5 ملرد. حالقى بار 57 مەملەكەت قۇرامىنا ەنگەن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىمەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ماسەلەسىن دە ءبىزدىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى باسشىسىنىڭ ايتقانىن دا قاپەرگە سالا كەتكەن ءجون. ءبىزدىڭ ەلىمىز دەدى وسى ورايدا قانات بەكمىرزا ۇلى, تاشكەنت سامميتىنەن كەيىن ەقىۇ مەن شىۇ-نىڭ ەكەۋىنە دە توراعالىق قىزمەتىن اتقارادى. سول سەبەپتەن شىۇ-نىڭ ماقسات-مىندەتتەرىن كەڭىنەن ءمالىم ەتۋ مۇمكىندىگى تۋادى.
سوڭىنان, ياعني كەڭەس ءماجىلىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاراتىلعان اقپاراتتىق حابارلامادا مينيسترلەردىڭ ۇيىمعا جاڭا مۇشەلەردى قابىلداۋدىڭ رەتى تۋرالى ەرەجەنىڭ جوباسىن ماقۇلداعانى ايتىلدى. ول ماۋسىمنىڭ 10-11-ىندە تاشكەنتتە وتەتىن شىۇ ەلدەرى مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ماجىلىسىندە بەكىتىلەدى دەپ كۇتىلۋدە جانە بۇل قۇجات ۇيىمنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە جول اشپاق.
كەزدەسۋدەن كەيىن وتكەن بريفينگتە وزبەكستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆلاديمير نوروۆ تاشكەنتتەگى شىۇ سامميتىندە بۇل قۇجاتتىڭ بەكىتىلۋى شىۇ حارتياسىنىڭ قاعيدالارىن ۇستانۋدى ءمىندەتتەرىنە الاتىن وزگە مەملەكەتتەردىڭ قاتارعا قوسىلۋىنىڭ ەسەبىنەن ۇيىمنىڭ قۇرامىن كەڭەيتۋ ءۇشىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا جاساۋ ۇدەرىسىنە باستاما بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى. سونداي اق, ۆلاديمير نوروۆ اۋعانستانداعى كۇردەلى جاعدايعا الاڭداۋشىلىق بىلدىرىلگەنىن جەتكىزىپ, وسىعان بايلانىستى شىۇ-عا مۇشە ەلدەر اۋعان پروبلەماسىن تەك اسكەري جولمەن شەشۋ ءمۇمكىن ەمەس دەپ سانايتىنىن جانە كەلىسسوز ۇدەرىسى اۋعاندىقتاردىڭ قاتىسۋىمەن بەيبىت جانە تۇراقتى مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋعا نەگىزدەلگەن اۋعانستاننىڭ مۇددەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ بۇۇ اياسىندا ءجۇرگىزىلۋى دۇرىس بولاتىنىن ءبىلدىردى. شىۇ كەڭىستىگىندە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ ۇيىمعا مۇشە ءاربىر ەلدىڭ, ونىڭ ىشىندە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ دا قاۋىپسىزدىگىمەن جانە تۇراقتىلىعىمەن بايلانىستى ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن سىرتقى ىستەر مينيسترى شىۇ بويىنشا سەرىكتەستەر تاۋەلسىزدىك, ەگەمەندىك, اۋماقتىق تۇتاستىق قاعيدالارىن ۇستانا وتىرىپ, رەسپۋبليكاعا قاجەتتى كومەك پەن قولداۋ كورسەتۋگە ءازىر ەكەندىگىن كولدەنەڭ تارتتى.
قانات بەكمىرزا ۇلى ءوز سوزىندە بىرنەشە كۇن عانا بۇرىن اۋعانستاندا بولعانىن, ونداعىلاردىڭ دا ماسەلەنى اسكەري جولمەن, قولعا قارۋ الىپ شەشۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن تۇيىنگە ويىساتىنىن العا تارتىپ, اۋعان جەرىندە تۇراقتىلىق تەتىكتەرىن ەندىرۋگە باستايدى دەگەن ءبىرقاتار ويلارىمەن ءبولىستى. شىۇ-نىڭ اۋعانستانعا قاتىستى ماسەلەمەن اينالىسۋدا جۇيەلىلىكتىڭ كەمشىن تۇسكەندىگىن العا تارقان ول “شىۇ–اۋعانستان” ءتۇيىسۋ توبى جۇمىسىنىڭ توقتاپ تۇرعانىن ايتتى. سول سەبەپتەن “شىۇ–اۋعانستان” ءتۇيىسۋ توبىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ, اۋعانستان ماسەلەسى بويىنشا ءماسكەۋدە وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا قابىلدانعان قۇجاتتاردىڭ ناقتى ورىندالۋىن جۇزەگە اسىرۋ جانە تاعى باسقا بىرقاتار جۇمىستاردى قولعا الۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتادى.
ءماجىلىس بارىسىندا شىۇ ەلدەرى مينيسترلەرى اۋعانستانداعى جاعدايدى رەتتەۋ جونىندەگى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىن ۇيلەستىرۋدەگى بۇۇ-نىڭ جەتەكشىلىك ءرولىن قۋاتتادى.
وتىرىس اياقتالعان سوڭ ءوزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارىن قابىلدادى. باس قوسۋ بارىسىندا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ ءوز ارىپتەستەرىمەن بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
انار تولەۋحانقىزى.