«ەلدىگىمىزدى قورعاۋدىڭ ەڭ باستى جولى – بەرەكەلى بىرلىك. بۇدان باسقا جول جوق». بۇل سوزدەر مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا ايتىلعان وي-تۇجىرىمىنىڭ وزەگى ىسپەتتى. پرەزيدەنت ماڭىزدى قۇجاتتا ەل بىرلىگىنىڭ قاشاندا ەڭ باستى قۇندىلىق سانالعانىن, ال قازىرگى تاڭدا بۇل قۇندىلىقتىڭ وزەكتىلىگى ارتا تۇسكەنىن ەسكە سالىپ ءوتتى.
ال تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق دەيتىن ۇعىمدار كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇرعان, ەگەمەندىگىمىز بەن جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋ دەيتىن مىندەتتەر ايرىقشا مانگە يە بولعان تۇستا ۇلتتىق قۇندىلىعىمىز قانداي بولۋ كەرەك؟
ۇلتتىق قۇندىلىقتار دەگەن ۇعىمنىڭ اياسى وتە كەڭ, ماعىناسى وتە تەرەڭ. ونىڭ ۇستىنە قازىر الەمدەگى گەوساياسي احۋال ابدەن شيەلەنىسىپ, الماعايىپ ۋاقىتتىڭ تابالدىرىعىمىزدان اتتاعانىن كورىپ وتىرمىز. باتىستىڭ «دەموكراتيالاندىرۋ» دەگەن جەلەۋمەن الەمدى جايپاپ بارا جاتقان ليبەرالدىق «قۇندىلىقتارى» ەتەك-جەڭىمىزدى قىمتاپ, ءداستۇرلى دىڭگەگىمىزدەن اجىراپ قالماۋىمىزعا ماجبۇرلەپ وتىر. جاسىراتىن نەسى بار, قازىر زامان باسقا, زاڭ باسقا...
ينتەرنەت زامانى, جاپپاي تسيفرلاندىرۋ زامانى قوعامنىڭ بەت-بەينەسىن, بەت الىسىن مۇلدەم باسقاشا وزگەرتىپ جاتىر. ادامزات بالاسى اقپاراتتار تاسقىنىن وقىپ ۇلگەرمەيدى, يگەرۋدەن قالدى. «گيبريدتى سوعىستىڭ» داۋرەنى كەلدى. باتىس پەن شىعىستىڭ ارپالىسىنا قاراڭىز. جەتى ايدان اسىپ بارا جاتقان رەسەي مەن ۋكراينا اسكەري قاقتىعىسىنىڭ اياعى ءۇشىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا ۇلاسىپ كەتپەسە ەكەن دەگەن قاۋىپتىڭ دە اۋىلى الىس ەمەس... ەكى ءتۇرلى وركەنيەت ءبىر-ءبىرىن قيراتپاي, ءبىر-ءبىرىنىڭ كوزدەرىن جويماي توقتايتىن ءتۇرى جوق.
الەمدە قارقىندى تۇردە ءجۇرىپ جاتقان وسىناۋ دامىلسىز ۇدەرىس ەلىمىزدى دە اينالىپ وتپەيتىنىنە كوز جەتتى. ەندى ۇلت بولىپ, مەملەكەت بولىپ قام جاساماساق بولمايدى. وسى ورايدا جاقىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جارىق كورگەن «قۋاتتى ەلدىڭ ۇلتتىق بولمىسى» اتتى وزەكتى ماقالا قولىما ەرىكسىز قالام العىزدى. ويلى دۇنيە بولعاندىقتان وقىرمانمەن پىكىر ءبولىسۋدى ءجون سانادىم.
مەملەكەتىمىزدەگى باستى نازاردا بولۋعا ءتيىستى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ىرگەتاسى الدىمەن بيىل ماۋسىم ايىندا ۇلىتاۋدا وتكەن تۇڭعىش ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتىلعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بايانداماسىندا, كەيىننەن 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا انىقتالدى. مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باعدارى تايعا تاڭبا باسقانداي ايشىقتالدى.
ماقالا اۆتورىنىڭ: «ادىلەتتى مەملەكەت – ادىلەتتى قوعام قۇرۋ ءىس جۇزىندە كورىنىس تاباتىن ناقتى يدەيا. بۇل يدەيا ساناعا تەرەڭ ورنىعىپ, ءومىر ءسۇرۋ فيلوسوفياسىنىڭ وزەگىنە اينالۋى ءۇشىن مەملەكەتتىگىمىزدىڭ ىرگەسىن قالاعان ەجەلگى تاريحي جانە مادەني قۇندىلىقتاردى قايتا جاڭعىرتۋ باستى مىندەت ەكەنىن سەزىنگەنىمىز ءجون. وسى ماقساتتا ۇلت ۇياسى ۇلىتاۋدا عاسىرلار قويناۋىندا ساقتالعان رۋحتى وياتىپ, جاڭا كەزەڭدە باستى باعدار ەتىپ الدىق. ويتكەنى التىن وردا پاراديگماسى نەگىزىندە از عانا ۋاقىت ىشىندە ەۋرازيا كەڭىستىگىندە قونىستانعان حالىقتاردى ءبىر ارناعا تۇسىرگەن بىرلىك پەن تۇتاستىق يدەياسى جاتىر», دەگەن وي-پىكىرى تەمىرقازىق يدەيانىڭ جۇگىن كوتەرىپ تۇر.
ءتول تاريحىمىزدىڭ ارعى مىڭجىلدىقتارىنا بارماي-اق وسىناۋ تۇركى يمپەرياسىنىڭ الەمدى اۋزىنا قاراتقان جۇلدىزدى عاسىرلارى التىن وردا داۋىرىنە تابان تىرەسەك تە تاقيامىزعا تار كەلمەيدى. ماقالا اۆتورى وسى يدەيانى ءبىرىنشى ورىنعا شىعارعان. ءارى كەيبىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەندەي «1991 جىلعا دەيىن قازاقتىڭ دەربەس, تاۋەلسىز مەملەكەتى بولعان ەمەس, شەگەندەلگەن شەكاراسى جوق ەدى» دەگەندەردىڭ اۋزىنا قۇم قۇيادى. وسى سوزدەردى كەيىنگى جىلدارى ءىلىپ الىپ, سان-ساققا جۇگىرتىپ جۇرگەن رەسەي ساياساتكەرلەرىنىڭ ارام پيعىلىنا دا توسقاۋىل بولاتىنا كوزىم جەتەدى.
ماقالانىڭ ىشىندە اسىرەسە ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋ, جاستاردىڭ بويىندا وتانشىلدىق قاسيەت قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگى تەرەڭ ايتىلعانى كوڭىلىمە سەنىم ۇيالاتتى.
جاۋىردى جابا توقۋدىڭ قاجەتى نە؟! كەشەگى قاڭتار وقيعاسى قازاق قوعامىنداعى وتىز جىل بويى اسقىنۋمەن كەلگەن بىتەۋ جارانىڭ بەتىن اشتى. ەلىمىزدىڭ, مەملەكەتىمىزدىڭ بار بايلىعى بەلگىلى ءبىر توپتىڭ, ءبىر اۋلەتتىڭ قولىندا عانا جيناقتالعانى قانداي قايعىلى وقيعالارعا, نەندەي اپاتتارعا الىپ باراتىنىن الەمگە كورسەتتى.
جاستار تاربيەسىنە قازىردەن باستاپ قام جاساماساق, ەرتەڭ كەش بولۋى مۇمكىن. كوركەم مىنەز بەن ادامنىڭ ىشكى مادەنيەتىن دامىتۋعا ءمان بەرمەسەك بولمايدى. ارزان دۇنيەگە ۇمتىلۋ, الداپ, ارباپ مال تابۋ, باتىستىڭ ادامدى قۇردىمعا الىپ باراتىن كەيبىر «قۇندىلىقتارىنا» كوزسىز باس قويۋ جاستاردى ورعا جىعاتىنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. جاستاردى رۋحاني قۇلدىراۋعا جەتەلەيتىن, استارى جوق ارزان دۇنيەلەردى ناسيحاتتايتىن, ءبىلىم مەن عىلىمنان الىستاتۋعا ۇمتىلاتىن دۇنيەلەر مەملەكەتتىك يدەولوگيا تۇرعىسىنان ساراپتامادان ءوتۋى كەرەك. ايتپەسە رۋحاني اداسۋدىڭ اۋىلى الىس ەمەس. ەرتەڭ وپىق جەپ قالمايىق...
سكانديناۆيا مەملەكەتتەرى مەن جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا سىندى ەلدەردەگى مەملەكەتتىك, ۇلتتىق يدەولوگيا ۇلگىلەرى ۇلتتىڭ وزىق, ءداستۇرلى قۇندىلىقتارىن وركەندەتە, دامىتا تۇسەتىن جول رەتىندە ۇسىنىلعانى ءبىزدى ويلاندىرماي قويمايدى. ءبىلىمى مەن عىلىمى, جاڭا تەحنولوگيالارى قارىشتاپ دامىپ كەتكەن وسىناۋ مەملەكەتتەرگە شىن مانىندە بۇكىل الەم كوز تىگىپ وتىر.
ۇلتىمىز بۇگىن جول ايرىعىندا تۇر. اداستىرمايتىن جولدى تاڭداۋىمىز كەرەك. ول جول – ۇلتتىق قۇندىلىقتار جولى. سوندىقتان دا ۇلتتىق بولمىسىمىزدى تەرەڭدەپ تالدايتىن, ۇلتتىق دامۋىمىزدىڭ ەرتەڭگى باعىتتارىن بىلىكتىلىكپەن ساراپتاما جاسايتىن جاقسى زەرتتەۋ ماقالالاردى, ەل پرەزيدەنتى جولداۋىندا ايقىنداپ بەرگەن ەلدىك مىندەتتەردى اسىرەسە جاستار ءجىتى تۇسىنگەنى ءجون. ال جاۋاپتى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ وسىناۋ باعىتتا ءوز وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ, قالىڭ قازاق وقىرمانىنا ويلى دۇنيەلەرىن ۇسىنىپ وتىرۋىن جاقسى ءداستۇر دەپ سانايمىن. ويتكەنى ىزدەنەتىن, ىرگەلى ۇلتتار عانا ءوزىنىڭ جارقىن بولاشاعىنا قول جەتكىزىپ, قۋاتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلا الادى.
قانسەيىت ابدەز ۇلى,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى