امەريكالىق The National Interest گازەتىنە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «قازاقستان: باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى كوپىر» اتتى ماقالاسى جارىق كوردى. وندا پرەزيدەنت الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ ماقساتى تۋرالى اڭگىمەلەگەن, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ماقالاسىندا قازىرگىدەي كۇردەلى گەوساياسي جاعدايعا قاراماستان, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك, ادامگەرشىلىك پەن بەيبىتشىلىك قۇندىلىقتارىن ۇستانۋ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
«قازىرگىدەي ساتتە ءبىز ءبىر-بىرىمىزگە كەدەرگى جاساماي, كەرىسىنشە ارامىزدا مىقتى كوپىر تۇرعىزۋىمىز كەرەك. بەيبىتشىلىككە ۇمتىلۋ جولىندا ءبىزدىڭ سەنىمىمىز شەشۋشى ءرول اتقاردى. ءبىز جاناشىرلىق, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك جانە ادامگەرشىلىك سياقتى ورتاق قۇندىلىقتارمەن ءبولىسۋىمىز قاجەت. سەبەبى ءدال وسى قۇندىلىقتار - تۇتاس الەمدە بەيبىت ءومىردى قالىپتاستىراتىن ماڭىزدى ەلەمەنتتەر. جاھاندانۋ جاعدايىنداعى ايىرماشىلىقتارعا قاراماستان, ءبىز كەز-كەلگەن كەلىسپەۋشىلىكتەردى جەڭە الامىز دەگەن سەنىمدەمىن», دەپ جازعان قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونداي-اق قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ەلوردادا ءوتىپ جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ VII سەزىنىڭ نەگىزگى مەسسەدجىن اتاعان.
ايتا كەتسەك, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ فورۋمىنا بيىل العاش رەت ريم پاپاسى فرانتسيسك قاتىسىپ جاتىر.
«2003 جىلدان باستاپ بۇل فورۋم ماڭىزدى جانە كۇردەلى كەلىسسوزدەر ءۇشىن پلاتفورما ۇسىنىپ كەلەدى. 2001 جىلدىڭ 11 قىركۇيەگىندە بولعان تەررورلىق شابۋىلدان كەيىن, بۇكىل الەمدە ءدىني شيەلەنىستىڭ جوعارى دەڭگەيى ءوزارا ارەكەتتەسۋدىڭ شۇعىل قاجەتتىلىگىن تۋدىردى. بەيبىتشىلىكتى دارىپتەيتىن فورۋمنىڭ بەلسەندى جاقتاۋشىسى رەتىندە بيىل ونى قازاقستاندا وتكىزىپ جاتىرمىز», دەلىنگەن ماقالادا.
پرەزيدەنت ءوزىنىڭ بالا كەزىنەن قالىپتاسقان ءدىني جانە رۋحاني ۇستانىمى جايىندا دا ءسوز قوزعادى.
– ء«دىني ايىرماشىلىقتار بىرلىككە كەدەرگى ەمەس» دەگەن ۇستانىمدى بالا كەزىمنەن ەستە ساقتاپ كەلەمىن. مەن الماتى قالاسىندا مۇسىلمان بالا بولىپ ءوستىم. بالا كۇندىك ەستەلىكتەرىم ءتۇرلى دىندەردى ۇستاناتىن وتباسىلاردا تۋىپ وسكەن دوستارىممەن بىرگە قالىپتاستى. دەگەنمەن, مەنىڭ تاجىريبەم ەرەكشە بولعان جوق. ءبۇل بىزدىڭ ەلىمىز ەۋرازيا جۇرەگىندە ورنالاسقان مادەني جانە ءدىني بايلانىستىرۋشى كوپىر بولۋىنا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. جاس كەزىمىزدە ءبىز ونى «ادەتتەگى جاعداي» رەتىندە قابىلدادىق. ەر جەتە كەلە ورتاق كوزقاراستاردىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنە الدىق. سول ساتتەن باستاپ بۇل تولەرانتتىلىق مادەنيەتىن ناسيحاتتايتىن جاھاندىق فورۋمدى قۇرۋدىڭ قيسىندى قادامى بولدى, – دەپ جازعان مەملەكەت باسشىسى.
سونداي-اق ماقالادا العاشىندا وتكىزىلگەن جيىندار حريستيان, يسلام, ەۆرەي, بۋدديست, ءۇندى جانە باسقا دا ءدىني جەتەكشىلەردىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋىنە ىقپال ەتكەنى ايتىلعان. بۇل رەتتە فورۋم الەمدەگى ءدىني كەلىسپەۋشىلىكتەردى جەڭىلدەتۋگە, سونداي-اق 11 قىركۇيەكتەن كەيىنگى قاقتىعىستار مەن ەكسترەميزمنىڭ سالدارىن جەڭۋگە كومەكتەسكەن.
«بيىل سەزد جاھاندىق بەلگىسىزدىك پەن تۇراقسىزدىق كەزەڭىنە سايكەس كەلدى. جاڭا سوعىستار مەن قاقتىعىستاردان باسقا, ءبىز كليماتتىڭ ۇدەمەلى داعدارىسىمەن, جاھاندىق پاندەميامەن, ازىق-ت ۇلىك پەن ەنەرگيا تاپشىلىعىمەن جانە كەڭ تارالعان ەكونوميكالىق بەلگىسىزدىكپەن كۇرەسۋىمىز كەرەك. وسى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە سەزد الەمدەگى ءدىني كوشباسشىلاردىڭ قايتا جينالىپ, بىرلىكتى العا جىلجىتۋدا جەتەكشى ءرول اتقاراتىن ىڭعايلى الاڭ بولا الادى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەلىنگەن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ماقالاسىندا.
ول, سونداي-اق قازاقستان تورىنە جينالعان ءدىني ليدەرلەر ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا بىرىڭعاي ۇندەۋ جاسايتىنىنا ۇمىتتەنەتىنىن جەتكىزدى.
«بيىلعى فورۋمدى قابىلدايتىن ەل رەتىندە قازاقستان بارىنشا كۇش-جىگەر كورسەتەدى. ەۋرازيانىڭ جۇرەگىندە سەنىمدى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ وتە ماڭىزدى. قازىرگىدەي ساتتە ءبىز ءبىر-بىرىمىزگە كەدەرگىلەر جاساماي, ورتاق كوپىر سالۋىمىز كەرەك. كەلىسپەۋشىلىكتەرى بار بارلىق تاراپتى ديالوگ ءۇشىن قازاقستانداعى كەلىسسوزدەر ۇستەلىنە وتىرۋعا شاقىرامىز. زورلىق-زومبىلىق پەن جەككورۋشىلىك - قۇدايدىڭ قالاۋى ەمەس. بۇعان باسقا بالاما جوق. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 17 نەگىزگى ءدىن جانە 100-دەن استام ەتنيكالىق توپ وكىلدەرى تۇرادى. ءبىزدىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىمىز ارالۋاندىلىقتا, ديالوگتا, توزىمدىلىك پەن بىرلىكتە قۇرىلادى», دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى سوڭعى جىلدارى قازاقستان تاراپى يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى, سيرياداعى قاقتىعىس جانە كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى بويىنشا حالىقارالىق كەلىسسوزدەر جۇرگىزگەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
ء«بىز ءدىني توزىمدىلىك ماسەلەسىندە وڭ كوزقاراس ۇستاناتىن نەمەسە ديالوگتى, مەدياتسيا مەن ديپلوماتيانى قولدايتىن جالعىز ەل ەمەسپىز. بىزگە وسىنداي ەلدەر كوبىرەك قاجەت. بەيبىتشىلىك ماسەلەسىن قوزعاۋ قاجەت بولعان جاعدايدا قازاقستان ىنتىماق كوپىرلەرىن سالۋعا جانە ديالوگ الاڭىن ۇسىنۋعا ءازىر», دەپ قورىتىندىلادى قاسىم-جومارت توقاەۆ.