ادامزات يگىلىگى جولىنداعى القالى جيىن

سەزد اياسىندا كەشە الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوش­باس­شىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ حح وتىرىسى ءوتتى. ءىس-شاراعا الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ 30-عا جۋىق وكىلى قاتىستى. وتىرىستى اشقان پارلامەنت سەناتى­نىڭ توراعاسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حات­شى­لىعىنىڭ باسشىسى ماۋ­لەن اشىم­باەۆ VII سەزدى ۇيىمداس­تىرۋ جولىندا بىرلەسىپ اتقارعان اۋقىمدى جۇمىس ءۇشىن بارشا قاتى­سۋشىعا العىس ءبىلدىردى. سونداي-اق حات­شىلىق باسشىسى فورۋم الەم­دىك قوعامداستىق ءۇشىن اسا جاۋاپتى كە­­زەڭدە وتكىزىلىپ وتىرعانىن, سون­دىق­­تان ونى تاريحي وقيعا رەتىندە اتاۋ­عا تولىق نەگىز بار ەكەنىن ايتتى.

«بيىلعى سەزد الەم ءۇشىن تاريحي جانە بىرەگەي وقيعاعا اينالادى دەسەك, ارتىق بولا قويماس. ەڭ الدىمەن, بۇل كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعالى بەرى العاش رەت وتكىزىلىپ وتىرعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى. ىندەت كەزىندە بىزگە ديالوگ پەن تىكەلەي قارىم-قاتىناس جەتىسپەگەنى ءسوزسىز. سەزد رۋحاني كوشباسشىلارعا تىكەلەي سۇحبات قۇرۋعا, دىنارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن بىرلەسىپ قاراۋعا, سونداي-اق الەمدى الاڭداتقان وزەكتى پروبلەمالاردى شەشۋ جولدارىن تالقىلاۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سەزد حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى قازىرگىدەي شيەلەنىستەر جاعدايىندا قاتارداعى ازامات­تار­مەن بىرگە ساياسي ليدەرلەرگە دە رۋحاني قولداۋ, دۇرىس قۇندى­لىق­تاردىڭ پاراديگماسى جانە جاڭاشا باعدار اسا قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىن­دەر كوشباسشىلارى VII سەزى حالىق­ارالىق قوعامداستىق ءۇشىن ما­ڭىزدى كەزەڭدە ءوتىپ وتىر. بۇكىل الەمگە پاندەميا, قاقتى­عىس­تار, سانكتسيالار, كليمات وزگەرۋى جانە باسقا دا جاھاندىق ماسەلەلەر ءالى دە اسەر ەتىپ وتىر. الەمدەگى گەوسايا­سي شيەلەنىس پەن قاقتىعىس دەڭگەيىنىڭ ارتقانىن ءبارىمىز كورىپ وتىرمىز. ەلدەر اراسىنداعى سەنىمسىزدىك, سوعىستار, لاڭكەستىك ارەكەتتەردىڭ جالعاسۋى, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءتيىمدى بولماۋى جالپى الەمدىك جاعدايعا تەرىس اسەر ەتەدى. وسىنداي كەزەڭدە فورۋمىمىز حالىقارالىق قوعامداستىققا ماڭىزدى ۇلەس قوسا الادى. ديالوگقا, قايشىلىقتاردى جەڭۋگە, قاقتىعىستاردى توقتاتۋعا جانە بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزۋگە شاقىرامىز», دەدى م.اشىمباەۆ.

سونىمەن قاتار سەنات تور­اعاسى سەزد بارىسىندا پاندەميادان كەيىنگى دامۋ تاقىرىبى باستى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. پاندەميا سالدا­رى­نان كەلگەن ەكونوميكالىق جانە الەۋمەت­تىك ماسەلەلەر, ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭ­گەيىنىڭ تومەندەۋى, وقشاۋلانۋ تۇرعىن­دار­دىڭ نارازىلىعىن تۋعىزعانىنا توقتالدى.

«پاندەميا ءبىزدى تەڭگەرىمدى ەكو­نو­ميكالىق جانە تەحنولوگيالىق دامۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, الەۋ­مەتتىك, گەندەرلىك جانە تسيفر­لى تەڭسىز­دىكتى تومەندەتۋ ماسەلە­لەرىنە جاڭاشا كوز­قا­راسپەن قا­راۋعا ءماجبۇر ەتتى. وسىنداي جاعدايدا قاراپايىم ازاماتتارعا دا, سايا­سي كوشباسشىلارعا دا رۋحاني قولداۋ, جاڭا قۇندىلىقتار پاراديگماسى, دۇنيە­تانىمدىق نۇسقاۋلار قاجەت.

ىندەتتەن كەيىنگى الەمنىڭ جاڭا كونتۋرىن, ونىڭ دامۋىنىڭ ىرگەلى قاعيداتتارىن ءدىني جانە رۋحاني كوشباسشىلارسىز تالقىلاۋعا بولمايتىنىنا سەنىمدىمىز. نەعۇرلىم تەڭدەستىرىلگەن, ۇيلەسىمدى جانە ەكولوگيالىق تازا الەم قۇرۋ ءۇشىن سايا­ساتكەرلەر مەن بيزنەستىڭ كۇش-جىگەرى جەتكى­لىكسىز ەكەنى انىق.

مۇنداي قاجەتتىلىكتى رۋحاني كوشباس­شىلار مەن ءدىني قايراتكەرلەر وتەي الادى. ولار الەمدىك قوعامداستىقتى كەلى­سىمگە شاقىرىپ, ورتاق مۇددەگە جۇمىل­دىرادى. سونداي-اق بەيبىتشىلىك پەن ادام­زاتتىڭ يگىلىگى جولىندا ءوزارا ديالوگ­تى قام­تاماسىز ەتەدى», دەدى ماۋلەن اشىم­باەۆ.

بۇدان بولەك, سەنات توراعاسى سەزد جۇمىسىنا بەدەلدى تۇلعالار كەلەتىنىن دە اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ قاتارىندا ۆاتيكان جانە كاتوليك شىركەۋىنىڭ باسشىسى ريم پاپاسى فرانتسيسك, ءال-ازھار مەشىتىنىڭ جوعارعى يمامى شەيح احماد ات-تايەب سەكىلدى ءدىن باسشىلارى بار. جالپى, فورۋمعا 50-گە جۋىق ەلدەن 100-دەن استام دەلەگاتسيا كەلەدى.

حاتشىلىق وتىرىسىنا جەتەكشى الەمدىك دىندەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جانە ەلىمىزدەگى ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ولار قازاقستاننىڭ ەل ىشىندە عانا ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدە دە دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق ديالوگتى نىعايتۋ جولىندا جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىسىنىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.

بۇدان كەيىن دۇنيەجۇزىلىك يسلام ليگاسى باس حاتشىسىنىڭ ارنايى وكىلى ابدەل ازيز بەن احماد سارحان ءسوز سويلەدى. ول دۇنيەجۇزىلىك يسلام ليگاسىنىڭ باس حاتشىسى مۋحامماد بين ابدۋل كاريم يسسانىڭ قازاقستان باسشىلىعىنا ىستىق سالەمىن جەتكىزدى.

«دۇنيەجۇزىلىك يسلام ليگا­سىنىڭ باس حاتشىسى جيىنعا قاتى­سۋشىلارعا ءوز سالەمىن جولدايدى. سونداي-اق وسىنداي ما­ڭىزدى ءىس-شاراعا قاتىسا الماعا­نىنا وكىنىش بىلدىرەدى. شىعىس­تان باستالىپ, باتىسقا تاراعان پاندەميا بۇكىل ادامزاتتى جۇ­مىلدىرىپ, كوزقاراسىن ۇيلەسىمدە قالىپتاستىرۋعا, سونىمەن قاتار اشىقتىقتى ارتتىردى. مۇنىڭ ءبارى ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ, ادام­دارعا تالاپتىڭ كۇشەيۋىنە اكەلدى.

قازىرگى تاڭدا ادامزاتتىڭ باس­تى ماق­ساتى – جالپىعا ورتاق ءال-اۋقات­تى جاق­سارتۋ. ادامزات ماسەلەسى جەرگى­لىكتى, اي­ماقتىق, حالىقارالىق جانە الەم­دىك دەڭ­گەيدەگى وقيعالاردىڭ ورتالى­عىنا اينالدى. پاندەميا سالدارىنان تۋىن­­داعان قيىندىقتار مەن قىسىم رۋحا­ني ولشەمى كەڭ يدەيالىق پەرسپەكتي­ۆالاردىڭ پايدا بولۋىنا اكەلدى. وسى­لايشا, اۋىزبىرشىلىكتە ءومىر سۇرۋگە, ىنتىماقتاستىق كوكجيەگىنىڭ كەڭەيۋىنە جول اشىپ, ەپيدەميالىق اپاتتى ادامزاتتىڭ پايداسىنا اينالدىردى», دەدى ابدەل ازيز بەن احماد سارحان.

بۇدان كەيىن ءسوز كەزەگى ورىس پراۆوسلاۆيە شىركەۋى ماسكەۋ پاتريارحاتىنىڭ دىنارالىق بايلانىس جونىندەگى سىرتقى شىركەۋ بايلانىس ءبولىمىنىڭ حاتشىسى ديميتري سافونوۆقا بەرىلدى. بايان­داماشى ءوز سوزىندە سەزدىڭ ماڭى­زىنا توقتالدى. پاندەميا ءدىن قۇندى­لىق­تارىنىڭ نەگىزىن كورسەتكەنىن, ءوزارا بايلانىس ورناعانىنا ەرەكشە ەكپىن بەردى.

«پاندەميانى قۇدايدىڭ بەرگەن سى­ناعى رەتىندە قابىلدادىق. قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزعا, قۇن­دىلىقتارىمىزعا كوز جىبەرۋگە مۇمكىندىك الدىق. ءدىني ءومىردى شەكتەۋ ارقىلى ءدىن قىزمەت­كەر­لەرىندە ديلەمما پايدا بولدى. باستى ماقساتىمىز – جاقىن­دارى­مىزعا كومەك كورسەتۋ. بىراق ءوزىمىزدىڭ يگىلىگىمىزگە زيان كەلتىر­مەۋ. پاندەميا ادامزاتقا كوپتە­گەن تۇرمىس ماسەلەسىن تۋىندات­تى. وسىنداي كەزەڭدە رۋحاني قۇن­دىلىقتارىمىزعا كوڭىل ءبولۋىمىز قاجەت. ءدىن قىزمەتكەرلەرى ءدال وسىنداي ساتتە ادامداردىڭ تاعدىرلارىنا عانا ەمەس, ولاردىڭ ار-ۇياتپەن ءومىر سۇرۋىنە ۇيىتقى بولۋعا ءتيىس», دەدى د.سافونوۆ.

وتىرىستاعى كەلەسى باياندامانى دىنارالىق ديالوگ بويىنشا قاسيەتتى تاقتىڭ پاپا­لىق كەڭەسى يسلام بيۋرو­سىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى, مونسەنور حالەد اكاشە وقىدى. ول ءوز سوزىندە قاۋىپسىزدىك, ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك سەكىلدى كۇندەلىكتى قاجەتتىلىكتەن بولەك, قۇرمەت پەن دوستىق قارىم-قاتىناسىمىز ءۇشىن ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى.

«مۇندا نە ءۇشىن جينالىپ وتىرمىز؟ پاندەميادان قانداي ساباق الدىق؟ ادامزات تىرشىلىگىنىڭ قانشالىقتى نازىك ەكەنىن تۇسىنە ءبىلۋىمىز قاجەت. وسىنداي, قول جەتكىزگەن پروگرەستەرىمىز, مىسالى, مەديتسيناداعى تابىسىمىزدىڭ ارقاسىندا پاندەميامەن كۇرەسىپ, جەدەل جەڭۋىمىزگە جول اشتى. سون­دىقتان بۇرىنعى داۋىرگە قاراعاندا ادامزات تۇتاستانىپ, بىرىگە ءتۇستى. ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز ورتاق. بىرىمىزگە كەل­گەن زاۋال بارشامىزعا زاردابىن تيگى­زەدى», دەدى ح.اكاشە.

كەلەسى قۇتتىقتاۋ ءسوز يران مادەنيەت جانە يسلام بايلانىستارى ۇيىمى دىن­دەر مەن مادەنيەتتەر ديالوگى ورتالى­عى­نىڭ يسلام جانە حريستيان ديالوگى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى, دوكتور زاحرا راشيد بەيگيگە بەرىلدى. بايانداماشى ىرگەلى جيىندى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن قازاق­ستان تاراپىنا ەرەكشە ىستىق ىقىلاسىن ءبىلدىردى.

«قازاقستان حالقى مەن ۇكىمەتى كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا ءتۇرلى ءدىن وكىل­دەرى باس قوسىپ, جاھاندىق ماسەلەلەر تۋرالى پىكىر الماسىپ, ولاردىڭ شەشىمىن ىزدەۋىنە مۇمكىندىك بەرىلدى. بۇل ءادىل بولا­شاقتىڭ پراكتيكالىق مودەلىن تاراتۋ ارقىلى بەيبىتشىلىك جانە جاناشىرلىقتى ورناتادى. ادامزاتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى ىنتالاندىرادى دەگەن ءۇمىت سىيلايدى», دەدى ز.بەيگي.

بۇدان بولەك, باس سەفارد ءراۆۆينىنىڭ وكىلى راۆۆين شلومو كۋك تا ءسوز سويلەدى. ونىڭ ايتۋىن­شا, قازاقستان تاراپى قوناقجاي­لىلىقتىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. وسى ورايدا, ەلىمىز كۇردەلى كەزەڭدى باستان وتكەرگەنىن, قۇ­داي­دىڭ كومەگىمەن سىن-تەگەۋرىندەردى ەڭسەرگەنىن جەتكىزدى.

«قازاقستان بۇكىل الەمدە بەي­بىتشىلىكتى قالىپتاستىرۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. ونىڭ ازامات­تارى بەيبىت ومىردە, مۇڭ-مۇقتاج­سىز ءومىر سۇرەدى دەگەنگە سەنىم بىلدىرەمىن», دەدى ش.كۋك.

بۇدان كەيىن الەمدىك جانە ءداس­تۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزىنىڭ كۇن ءتارتىبى قارالدى. بۇل ماسەلە جونىندە اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك ەگىزباەۆ بايانداما جاسادى.

سەزد دەكلاراتسياسى جونىندە سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىن­شى ورىنباسارى اقان راحمە­تۋللين, سونداي-اق ءال-ازھار ۋني­ۆەر­سيتەتى يسلامدىق زەرتتەۋلەر اكادەمياسىنىڭ باس حاتشىسى ءنازىر مۇحاممەد ءال-ءنازىر اياد, دا لاما موڭعوليانىڭ بۋدديستىك ورتالىعى وكىلى حۋنزۋر بيامباجاەۆ ءسوز سويلەدى.

سودان كەيىن قازاقستان مۇسىل­ماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ تور­اعاسى, باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى الەمدى جايلاعان پان­دەميالىق احۋال تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ىندەت ءبىر ۇستەل باسىندا سۇحباتتاسۋعا, امان-ساۋلىق سۇراسۋعا كەدەرگى كەلتىرگەنىن اتاپ ءوتتى. دەگەنمەن ءداستۇرلى ءدىن باسشى­لارى­نىڭ ورتاق ماقساتتا تاعى دا قازاق ەلىنىڭ «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم» سارايىنا جينالعانىنا ەكپىن بەردى.

«الەمدىك پاندەميا كوپتەگەن ورتاق يگى ءىس-شارامىزعا توسقاۋىل بولعانىمەن, بۇل سىناق ادامزات بالاسىن, ءدىن وكىلدەرىن رۋحاني تۇر­عىدان بىرىكتىرە ءتۇستى. ءبىز الەمنىڭ ءدىن كوشباسشىلارىنا ء«بىز – بىر­گەمىز, تىلەگىمىز – ورتاق» دەگەن يگى نيەتپەن ۇندەۋ جولداپ, ءبىر مەزەتتە دۇعا جاساۋعا شاقىردىق. ۇندەۋگە الەمنىڭ بىرقاتار مۇسىلمان ەلى قولداۋ ءبىلدىرىپ, ونلاين رەجىمدە دۇعا جاساۋ راسىمىنە قاتىستى. بۇل باستاما ءدىن قايراتكەرلەرىن ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىردى.

راسىندا, جەر بەتىنە جايىلعان جۇق­پا­لى دەرت الەمنىڭ ءار بۇرى­شىن مەكەندەگەن ادام اتا مەن حاۋانا ۇرپاقتارىنا ءومىردىڭ ءمانىن ۇقتىردى, ادامزات بالاسى بۇل سى­ناقتان ءالى كۇنگە دەيىن ساباق الىپ كەلەدى. قازاق حالقىندا: ء«بىر كۇن ۇرىس بولعان ۇيدەن قىرىق كۇن بەرەكە كەتەدى» دەگەن ماقال بار. ەشقانداي ادام ءوز وتباسىندا ۇرىس-كەرىس, قانتوگىس بولعا­نىن قا­لامايدى. ەندەشە, ءاربىر مەملە­كەت ورتاق وتانىمىز بولعان جەر عالام­شا­رى­نىڭ ءبىر بولشەگى ەمەس پە؟», دەدى ن.تاعان­ ۇلى.

سونداي-اق جەر بەتىنە بەيبىت ءومىر ورناتۋ – كۇللى ادامزاتتىڭ مۇددەسى ەكەنىن دە جەتكىزدى. بۇل – ورتاق كەلىسىم مەن ءوزارا تۇسىنىك اياسىندا ورىندالاتىن ءىس. كەز كەلگەن كەلىسپەۋشىلىك جاعداي كەلىسىممەن, دانالىققا نەگىزدەلگەن ديالوگ نەگىزىندە شەشىلۋى قاجەت ەكەنىنە توقتالدى.

«جەر بەتىندەگى ۇلتتار مەن ۇلىستار ءبىر ماقساتقا ۇيىسقاندا الەمدە بەرەكە ورنايدى. بۇل رەتتە يسلام ءدىنىنىڭ جاۋ­لاس­قاندى جاراستىرۋ, داۋلاسقاندى دوس­تاستىرۋ, تالاسقاندى تاتۋلاستىرۋ باعى­تىنداعى ءرولى وتە جوعارى. مەيىرىمدىلىك پەن كەشىرىمدىلىك – بارشا قاۋىمعا ورتاق قاسيەت. جەر بەتىندە وسىنداي ادامگەر­شىلىك قۇندىلىقتاردىڭ سالتانات قۇرۋىن قالاعان ادام ەڭ اۋەلى ىزگىلىكتى وزىنەن باستاۋى ءلازىم. بارشا ادامزات بالا­سىن اينالاعا مەيىرىم كوزىمەن قاراۋعا شا­قىرامىن. جەر بەتىنە بەيبىت ءومىر سىي­لاۋ – ادامزاتتىڭ ءوز قولىندا. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباس­شى­لا­رىنىڭ كەزەكتى القالى جيىنى ادامزاتتى بىرلىك پەن ىنتىماققا شاقىراتىن بەرەكەلىك الاڭ بولادى دەپ سەنەمىن», دەدى ن.تاعان ۇلى.

وتىرىس بارىسىندا قاتىسۋ­شىلار الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى VII سەزىنىڭ كۇن ءتارتىبىن, سونداي-اق VII سەزدىڭ قورىتىندى دەكلاراتسياسىنىڭ جوباسىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار ءىس-شارا قورىتىندىسى بويىنشا سەزد حاتشىلىعىنىڭ كەلەسى XXI وتىرىسىن 2023 جىلدىڭ كۇزىندە قازاقستان استاناسىندا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.