ەر-رياد قالاسىندا (ساۋد ارابياسى) اراب مەملەكەتتەرىنىڭ ليگاسى, ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ازەربايجان اراسىندا العاشقى ەكونوميكالىق فورۋم ءوتتى. قازاقستاندىق دەلەگاتسيانى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ باسقاردى.
ءوزىنىڭ سوزىندە قر ءسىم-ءىنىڭ باسشىسى ساۋد ارابياسى باستاماشىلىق ەتكەن بۇل فورۋم ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ازەربايجاننىڭ اراب مەملەكەتتەرىمەن قاتىناستارىندا جاڭا كەزەڭ اشادى جانە ونىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلۋى ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىز ءۇشىن ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى ۇلعايتۋدىڭ جاقسى باستاماسى بولماق, دەپ اتاپ ءوتتى.
«ءبىز بۇل فورۋمنىڭ ءمۇمكىندىكتەرى زور ەكەنىنە سەنەمىز جانە قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا تىعىز جۇمىس جاساۋعا دايىن ەكەنىمىزدى بىلدىرەمىز. قازاقستاننىڭ 2011-2012 جىلدارى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنە (يىۇ سىمك) توراعالىعى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اراب الەمىمەن قاتىناستارىن نىعايتۋدا ماڭىزدى فاكتور بولدى. توراعالىق ەتۋ ءبىزدىڭ مۇددەلەرىمىز سايكەس كەلەتىن جانە ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلداردىڭ العىشارتتارى بار سالالاردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەدى ە.ىدىرىسوۆ.
سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى فورۋم قاتىسۋشىلارىنا قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا ساۋد ارابياسى, ءباا, مىسىر, قاتار, يوردانيا, ومان, ليۆيا, ليۆان, پالەستينا ەلشىلىكتەرى جۇمىس ىستەيتىندىگى تۋرالى حابارلادى. ءوز كەزەگىندە, ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەرى ساۋد ارابياسى, ءباا, مىسىر, قاتار, يوردانيا, ومان جانە ليۆاندا قىزمەت ەتۋدە. «بۇل رەتتە, ءبىز اراب الەمىندەگى ءوزىمىزدىڭ ديپلوماتيالىق ءورىسىمىزدى ودان ءارى كەڭەيتۋگە نيەتتىمىز», دەدى قازاقستاندىق مينيستر.
«ءوزارا ءتيىمدى مۇددەلەردىڭ ارتۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, كەلەسى وڭ قادام بولاشاقتا بۇۇ وڭىرلىك گۋمانيتارلىق حابىنا اينالدىرعىمىز كەلەتىن الماتىداعى رەزيدەنتسياسىمەن اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنىڭ ورتالىق ازياداعى وڭىرلىك وكىلدىگىنىڭ اشىلۋى بولماق», دەپ ايتىپ ءوتتى قازاقستان ءسىم-ءىنىڭ باسشىسى.
ە.ىدىرىسوۆتىڭ سوزىندە, سونداي-اق, ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋ مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ, قازاقستاندا «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋ جانە «جاسىل كوپىر» وڭىرلىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا الداعى قابىلداناتىن زاڭنامالىق پاكەت تۇرعىسىنان, سونىمەن قاتار, ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنە دايىندىق تۇرعىسىنان اراب ەلدەرىمەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ زور الەۋەتى اتاپ ءوتىلدى. «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» كورمەسىنىڭ تاقىرىپتارى جاڭارتىلعان ەنەرگيانى پايدالانۋ جانە «جاسىل» ەكونوميكاعا ءوتۋ بويىنشا ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدى رەتتەۋدىڭ باستاما نۇكتەسى بولۋى مۇمكىن. ءتىپتى, كەيبىر اراب ەلدەرى, مىسالى, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى وسى سالادا ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزدى», دەدى وسى ورايدا قازاقستاننىڭ باس ديپلوماتى.
ە.ىدىرىسوۆ اراب مەملەكەتتەرى مەن ورتالىق ازيا ەلدەرى جانە ازەربايجان اراسىنداعى ءوزارا ەكسپورتتىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا شاقىردى. «بۇل جەردە بىرلەسكەن ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتامەن ءبىرلەسكەن ىسكەرلەر كەڭەسىن قۇرۋ ءمۇمكىندىكتەرىن ىزدەۋ قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. سولتۇستىك – وڭتۇستىك, باتىس – شىعىس باعىتتارى بويىنشا كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ ماڭىزدى رولگە يە», دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر. وسى جىلى قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران تەمىرجول توراپتارىن قوسۋدىڭ جانە اراب الەمىمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن جالپى كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ زور ماڭىزى اتاپ كورسەتىلدى.
قازاقستاندىق مينيستر ءوز ءسوزىندە پالەستينا-يزرايل قاقتىعىسى, سيرياداعى جاعداي جانە ت.ب. وسى سياقتى وزەكتى حالىقارالىق ماسەلەلەر بويىنشا قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن ءبىلدىردى. ول, سونداي-اق, اراب ماگريبى جانە تاياۋ شىعىستاعى تۇبەگەيلى ساياسي وزگەرىستەر ميلليونداعان قاراپايىم ادامدارعا تاعدىرشەشتى وزگەرىستەرىمەن قوسا, ەرتەڭگى بولاشاققا دەگەن سەنىم الىپ كەلگەندىگىن كولدەنەڭ تارتتى.
ە.ىدىرىسوۆ الەمدىك ەكونوميكا 2007-2009 جىلدارداعى داعدارىستان ءالى تولىقتاي ايىعا قويماعانىن ايتتى. ال ەلدەر ءۇشىن الداعى سىن-قاتەر ونىڭ جاڭادان تۇراقسىزدانۋى بولۋى مۇمكىن. كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن دەموگرافيالىق ءوسىم ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسىنىڭ ۋشىعۋىنا جانە باسقا دا پروبلەمالارعا اكەلىپ سوقتىرۋى ىقتيمال. وسى ورايدا مينيستر شاراعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن يىۇ جانىنان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى بويىنشا ورگان قۇرۋ تۋرالى قازاقستان باستاماسىنىڭ دەر كەزدىلىگىنە اۋداردى. وسى ۇيىمنىڭ بىرقاتار مۇشەلەرى باستاماعا تولىق قولداۋ بىلدىرە وتىرىپ, 2013 جىلعى جەلتوقساندا كوناكري قالاسىندا (گۆينەيا رەسپۋبليكاسى) وتكەن يىۇ سىمك-ءنىڭ 40-سەسسياسى شەڭبەرىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى بويىنشا يسلام ۇيىمىنىڭ جارعىسىنا قول قويدى.
ە.ىدىرىسوۆ ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلاردى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق باستامالارى, سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قك تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە ءوز كانديداتۋراسىن ىلگەرىلەتكەنى جانە تاياۋدا وتەتىن استانا ەكونوميكالىق فورۋمى تۋرالى حاباردار ەتتى. ول اراب ارىپتەستەرىنىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ەلىمىزدىڭ كانديداتۋراسىن قولدايتىنىنا جانە VII اەف پەن ءىى دۇنيەجۇزىلىك داعدارىسقا قارسى كونفەرەنتسيا جۇمىستارىنا بەلسەندى قاتىساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, قر ءسىم-ءنىڭ باسشىسى قازاقستان ليگانى ەلىمىزبەن كوپعاسىرلىق بايلانىستارى بار اراب مەملەكەتتەرى ءبىرلەستىگىنىڭ جەتەكشى ۇيىمى رەتىندە قاراستىراتىنىن جانە جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى جۇيەلى دامىتۋعا ءوزىنىڭ قاتىستىلىعىن راستايتىنىن اتاپ كورسەتتى.
ءىس-شارا قورىتىندىسى بويىنشا ەر-رياد دەكلاراتسياسى قابىلداندى. وندا فورۋمعا مۇشە ەلدەردىڭ ءوز ارالارىندا بايلانىستاردى جان-جاقتى دامىتۋ جونىندەگى ورتاق قاعيدامەن قاتار استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسىنە بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىرۋىمىز, جاھاندىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋداعى قازاقستان مەن ورتالىق ازيانىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ ۇلەسى, سونداي-اق, قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن شاقىرۋ تۋرالى باستاماسى كورىنىس تاپتى.
فورۋمعا قاتىسۋشىلار جاڭا كوپجاقتى پىشىندەگى ۇنقاتىسۋدىڭ ينستيتۋتتانۋىنا نەگىز بولاتىن اراب مەملەكەتتەرىنىڭ ليگاسى, ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ازەربايجان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن ەكونوميكا جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويدى.
فورۋم شەڭبەرىندە قازاقستاندىق ءسىم باسشىسى بىرقاتار ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى – ساۋد ارابياسىنىڭ حانزاداسى ساۋد ءال-فەيسالمەن, قاتار ءسىم باسشىسى حالەد بەن مۇحاممەد ءال-اتيامەن, باحرەيندىك مينيستر شەيح حاليد بين احمەد بين موحاممەد ءال-حاليفامەن, قىرعىزستان ءسىم باسشىسى ەرلان ابدىلداەۆپەن, ليۆان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجەبران باسسيلمەن, وماندىق مينيستر يۋسۋف بين الاۆي بين ابدۋللامەن, تۋنيس ءسىم باسشىسى مونگي حامديمەن جانە باسقا دا ارىپتەستەرىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. اتالعان مەملەكەتتەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
سونىمەن قاتار, ە.ىدىرىسوۆ اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنىڭ باس حاتشىسى نابيل ءال-ارابيمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, قازاقستان مەن وسى ۇيىم اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ كەلەشەگىن ءسوز ەتتى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.