ەستىگەندە ەمىنە ەلىكتىرىپ, بۋى تۇلا بويدى ەرىتەتىن اسەرلى, ورنەكتى اندەر بولادى. سول ءاننىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى – «ياپۋراي». ءاننىڭ شىعۋ تاريحى جونىندە پىكىرلەر سان-ساققا تارالىپ, ءارتۇرلى جورامالدار ايتىلىپ ءجۇر. بەلگىلى مۋزىكا زەرتتەۋشىلەرى مۇندا ەجەلگى تۇركى-موڭعولدىق سارىن بار دەسە, كەيىنگى كەزدە ءاندى ماعجان جۇماباەۆقا تەلۋشىلەر باسىم.
ماعجان اقىندى كوزى كورگەندەردىڭ جازۋىنشا, اقىن دومبىرا شەرتىپ, ءان شىرقاماعان ەكەن. دارابوز كومپوزيتور يليا جاقانوۆ: «اسا باي ءان مۇرادان بىزگە مۇحيت اندەرى عانا ءبىرشاما بەلگىلى. الايدا بۇل دارحان دارىننىڭ ءوزىنىڭ ءبىرتالاي اندەرىنىڭ حيكاياسى, شىعۋ تاريحى جانە ءومىرىنىڭ ەلەۋلى كەزەڭدەرى تياناقتى زەرتتەلمەگەن. وسى جايت مەنى ۇدايى ويلاندىراتىن. اقىرى 2000 جىلدان باستاپ ناقتى ىسكە كىرىسۋگە بەل بۋدىم», – دەيدى اندەر تاريحىن زەرتتەپ, زەردەلەپ جازعان «زاۋرەش» جيناعىندا. سونىمەن بىرگە «ياپۋراي» ءانىنىڭ تاريحىنا توقتالىپ, قۇنىعا ءتىنتىپ, تارازىلاي وتەدى. كومپوزيتور تاريحي تۇرعىدا زاتاەۆيچكە جۇگىنەدى. ارينە, الەكساندر زاتاەۆيچ قازاق ءانىن جيناپ, تاريح بەتىندە قالدىرۋعا جوعارعى ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعا. دەگدار عالىم ورال وڭىرىنەن بۇل ءاننىڭ ەكى نۇسقاسىن نوتاعا تۇسىرگەن. ەكەۋىندە دە ءان «يا, ءپىرىم» دەپ اتالعان. ءبىرىنشىسىن قۇلسۇيىندىك دەگەن اۋىلدا شومبال دوسپامباەۆ ەسىمدى ءانشى جازدىرعان. ەكىنشى ءان نۇسقاسىن – عالىمجان شىنعاليەۆتەن جازىپ العان. ءۇشىنشى ءانشى جايلى زاتاەۆيچ: «پەسنيۋ ەتۋ, پو سلوۆام سووبششيۆشەگو ەە گ.شىنگاليەۆا, پەلي ۆ كوننوم سترويۋ كازاحي, ۆىستۋپاۆشيە ۆ 1920-21 گوداح پروتيۆ بانديتسكيح شاەك ۆ ۋرالسكوي گۋبەرني», – دەپ قىزىقتى دەرەك قالدىرادى. ءاننىڭ «يا, ءپىرىم» دەگەن اتاۋمەن جازىلۋى ويلانارلىق. حالىق اراسىندا كوپتەگەن تىركەس ءدىني ۇعىمداردان تۋعانى بەلگىلى. «ياپىرماي» (يا, ءپىرىم-اي), الاقاي (اللا حاي), ياعني «قۇداي ءتىرى» دەگەن سوزدەر پىكىرىمىزگە دالەل. بالكىم, ءاندى شىعارۋشى اۆتور دۇنيەنىڭ قىزىلدى-جاسىلدى مۇناراسىنان ءبىر ءسات قاجىپ, بوي تارتقان بولار. توماعاسىن شەشكەن قىرانشا سىلكىنىپ, قاناتىن كەڭگە جايىپ, كەۋدەسى سيقىرلى سازعا تولعاندا پىرىنە, ياعني ۇستازىنا قاراپ مۇڭ شاققانى بولار.
جاز بولسا جارقىراعان كولدىڭ بەتى,
كوگەرىپ تولقىندايدى, ياپۋر-اي, الىس شەتى.
دىرىلدەپ تولقىن باسقان ءمولدىر سۋى,
شايقايدى جاس بالاداي, ياپۋر-اي, جەلدىڭ لەبى.
التىن بۋ اق كوبىكپەن بەتىن جابار,
سۋدان بۋ كوككە ءتونىپ, ياپۋر-اي, مارجان تاعار.
ەسىمە اق ەركەمدى العان كەزدە,
اق مارجان جىلت-جىلت ەتىپ, ياپۋر-اي,
جەرگە تامار.
ءاننىڭ قۇر ولەڭىن وقىپ وتىرساڭىز دا بوي شىمىرلاپ, جاندى ەلىتەرلىك قۋاتقا يە. كوز الدىڭىزعا تۇتاس بەينە, سۋرەت ەلەستەيدى. سانا زيراتىنا جەرلەنگەن سان مىڭداعان كورىنىستەر ءتىرىلىپ جۇرەك ۇشىنا قۇيىلعانداي قالتاڭ قاعاسىز. مارالدىڭ جانارىنداي قالتارىسى مەن بۇلتارىسى قالىڭ دۇنيە تىرشىلىگىنەن الىسقا ۇزاپ, ماڭگىلىك جايلى الاساپىران ويلارعا شوماسىز. بويداعى قۇدايلىق سيپاتتار ويانىپ, ارلىلىق, ادىلەتتىك, ماحاببات حاقىندا ۇزىك-ۇزىك سىرعا قانىققانداي بەلگىسىز الەمگە ساياحاتقا شىعاسىز. مىنە, بۇل ءان سيقىرى, ونەر قۇدىرەتى.