ينۆەستيتسيا – قىزىعى مەن تاۋەكەلى قاتار جۇرەتىن ەرەكشە الەم. مۇندا كەزدەيسوق كىرىس اركەز سالتانات قۇرمايدى. ۇزاق ۋاقىت جيناقتالعان ءبىلىم مەن تاجىريبە اكتسيالار باعاسىن تەز اڭعارىپ, تاپ باسۋدا ۇلكەن ءرول وينايدى. ادەتتە ەڭ قۇندى اكتسيالاردى «كوگىلدىر فيشكا» دەپ اتايدى. كوگىلدىر فيشكالار دەگەن نە جانە ءىسىن جاڭادان باستاعان ينۆەستورعا قارجىسىن قايدا سالۋعا بولادى دەگەن ساۋالعا ازدى-كەم جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك.
ادەتتە, كازينوداعى كوگىلدىر ءتۇستى فيشكا ەڭ قىمبات جەتون سانالادى. ەڭ قۇندى اكتسيالاردى دا ەرەكشە باعالاپ, ولارعا «كوگىلدىر فيشكا» دەگەن اتاۋ بەرىلگەن. بۇل تەرمين بيرجا اينالىمىنا 1920 جىلداردان باستاپ كىرگەن كورىنەدى. Fingramota-نىڭ جازۋىنشا, blue chips, ياعني كوگىلدىر فيشكالار – ەلدىڭ, ءوڭىردىڭ نەمەسە بۇكىل الەمنىڭ ءىرى, تۇراقتى, سونداي-اق سەنىمدى كومپانيالارىنىڭ ادەتتەگى اكتسيالارى. وعان مىناداي كومپانيالار جاتادى:
نارىقتا بۇرىننان كەلە جاتقان جانە بەدەلى جوعارى; كاپيتالى كوپ, كىرىسى تۇراقتى; ءوز سالاسىندا اركەز الدىڭعى قاتاردا بولاتىن; اكتسيالارىنىڭ وتىمدىلىگى جوعارى جانە باعاسى قاتتى وزگەرمەيدى, ياعني قۇبىلمالىلىق دەڭگەيى تومەن.«وتىمدىلىك ينۆەستوردىڭ وسى كومپانيانىڭ باعالى قاعازىن ساتىپ الۋ باعاسى مەن ساتۋ باعاسىنىڭ اراسىنداعى بولماشى ايىرماشىلىقپەن تەز ساتۋ مۇمكىندىگىن بىلدىرەدى. ادەتتە, كوگىلدىر فيشكالارعا سۇرانىس جوعارى بولادى, دەمەك ولاردىڭ باعاسى جوعارى بولعاندىقتان تەز ساتۋعا بولادى. كوگىلدىر فيشكالارمەن ينۆەستورلار ادەتتە كوپ مامىلە جاساسادى. كاپيتالدانۋ دەگەن كومپانيانىڭ بارلىق اكتسياسىنىڭ قۇنى ەكەنىن ايتىپ وتەلىك. الايدا باعالى قاعازدار قۇنىنىڭ جوعارى بولۋى كومپانيانىڭ سەنىمدىلىگىنىڭ كورسەتكىشى ەمەس, سەبەبى اكتسيانىڭ باعاسى بولاشاقتاعى تابىستى ەسكەرىپ ءوسۋى مۇمكىن. «كوگىلدىر فيشكالاردىڭ» جوعارى كاپيتالدانۋى بۇل كومپانيالاردىڭ كىرىسىنىڭ ايتارلىقتاي جوعارى ەكەندىگىن بىلدىرەدى, ول ميللياردتاعان دوللارمەن ەسەپتەلىپ, ولاردا مەنشىكتى ۇلكەن اكتيۆتەرى بولادى. وسىنىڭ بارلىعى ينۆەستورلارعا بۇل كومپانيالاردىڭ اكتسيالارى قۇنسىزدانبايدى جانە ولاردىڭ باعا بەلگىلەۋلەرى كۇرت قۇلدىرامايدى دەگەن نىق سەنىم بەرەدى», دەيدى قارجى ساراپشىلارى.
ءبىر جاعىنان كوگىلدىر فيشكالار – قور نارىعىنىڭ ينديكاتورى, ولار بۇكىل نارىققا اسەر ەتە الادى. ءداستۇر بويىنشا, ۇلتتىق جانە الەمدىك بيرجالار كوبىنە وزدەرىنىڭ ارنايى يندەكستەرىنە كوگىلدىر فيشكالاردى قوسادى, وعان تەك ينۆەستورلاردىڭ جوعارى سەنىمىنە يە تاڭداۋلى كومپانيالار كىرەدى. تانىمال يندەكستەردىڭ ىشىندە, مىسالى, دوۋ دجونستىڭ ونەركاسىپتىك يندەكسىن اتاۋعا بولادى. بۇگىندە وعان اقش-تىڭ ەڭ كوپ كاپيتالى بار 30-عا جۋىق كومپانياسى, ونىڭ ىشىندە Coca-Cola, Apple, Boeing, Microsoft, Nike, Visa, Walt Disney جانە باسقالارى كىرەدى.
ەۋروپاداعى ەڭ تانىمال يندەكس – EURO STOXX 50 كومپانياسى. وعان ەۋروايماقتان 50 كومپانيا جينالعان. اراسىندا الەمگە ايگىلى Total, Volkswagen, Telefonica, Siemens كومپانيالارى بار. جاپونيادا ينۆەستورلار Honda, Sony, Panasonic, Toyota, Nissan جانە باسقالارى سياقتى كومپانيالاردىڭ باعالى قاعازدارىنان تۇراتىن Nikkei 225 يندەكسىنە سەنىم بىلدىرەدى. قازاقستانداعى ەڭ ءوتىمدى اكتسيالاردىڭ كوشىن «بانك تسەنتركرەديت», «حالىق بانك», KCell, KEGOC, Kaspi.kz, «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك, «قازاقتەلەكوم», «قازترانسويل» كومپانيالارى باستاپ تۇر.
ال ينۆەستيتسيا الەمىنە ەندى ارالاسقان جاس ينۆەستور ءا دەگەندە كوگىلدىر فيشكالارعا قول جەتكىزە الا ما؟ الدىمەن قانداي قادامداردى اتتاعانى ءجون؟ كاسىبي ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, مىندەتتى تۇردە باسىپ وتۋگە ءتيىس ءۇش بەلەس بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ءوز پورتفەلىڭىزدى ءارتاراپتاندىرۋ, ياعني اقشاڭىزدى ءارتۇرلى اكتيۆتەرگە سالۋ. ەگەر بۇل باعالى قاعازدار بولاتىن بولسا, وندا ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورىنداعى كومپانيالاردى تاڭداعان دۇرىس جانە تەك اكتسيالارمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, سونداي-اق مىسالى وبليگاتسيالار ساتىپ الۋ كەرەك. جانە, ارينە, شارالار قولدانىپ, ءوز ينۆەستيتسيالارىڭىزدى قورعاۋ ءۇشىن ەلدەگى جانە الەمدەگى جاعدايدى ۇنەمى قاداعالاپ وتىرۋ قاجەت. دۇرىس ارەكەت جاسايتىن بولساڭىز, كوگىلدىر فيشكالاردى قوسا العاندا, باعالى قاعازداردان تۇراتىن جاقسى پورتفەل جيناپ الۋعا بولادى دەيدى ولار. ەكىنشى مىندەت – ءسىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق پورتفەلىڭىزدىڭ 60 پايىزى اكتسيالاردان جانە 40 پايىزى وبليگاتسيالاردان تۇرۋعا ءتيىس. ءداستۇر بويىنشا قاراجات سالۋدىڭ سەنىمدى ءارى بارىنشا تۇراقتى قۇرالى – مەملەكەتتىك وبليگاتسيالار. نارىقتا ءبىر-بىرىنەن كۋپون بويىنشا, سونداي-اق اينالىم مەرزىمى بويىنشا ەرەكشەلەنەتىن ءتۇرلى وبليگاتسيالارمەن تانىسۋعا بولادى.
ينۆەستوردىڭ ءۇشىنشى التىن قاعيداسى – ءوزىڭىز بىلەتىن قۇرالعا عانا اقشا سالۋ.
«بەلگىلى ءبىر ينۆەستيتسيالىق قۇرالدىڭ ءمانىنىڭ نەدە ەكەنىن تۇسىنبەسەڭىز, اقشانى بوسقا جۇمساۋدىڭ قاجەتى جوق. ءوزىڭىزدىڭ سوڭعى قاراجاتىڭىزدى, سونداي-اق قارىزعا العان اقشاڭىزدى ينۆەستيتسيا رەتىندە سالماڭىز – قارجى نارىعى ءسىزدىڭ مۇنداي قاتەڭىزدى كەشىرمەيدى. ءسىز پايدا تاپپاعانىڭىزدان بولەك, بار اقشاڭىزدان ايىرىلىپ قالۋىڭىز ابدەن مۇمكىن», دەيدى بىلىكتى ماماندار.