قازاق اڭگىمەسى دەگەندە الدىمەن ويىمىزعا شاعىن جانردىڭ شەبەرى بەيىمبەت اتامىز كەلەدى. يا, كادىمگى بەيىمبەت مايلين! وبالى نەشىك, بياعاڭنىڭ ويماقتاي اڭگىمەلەرىن وقىعاندا وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى وقيعالاردى تەلەديداردان كورگەندەي اسەردە بولامىز. سونداي كەزدە ءاپ دەگەننەن وقىرماندى جەتەلەپ, ەرىكسىز ەزۋ جيعىزىپ, كەيدە جانىڭىزدى مۇڭايتىپ, كەيدە قۋانتىپ وتىراتىن عاجايىپ بەينەلەردىڭ گالەرەياسىن جاساعان جازۋشىنىڭ شەبەرلىگىنە تاڭداي قاعاسىز. ونىڭ شىعارمالارىندا باسى ارتىق دەتال, كولدەنەڭ ءسوز, ارتىق بوياۋ جوق. ءبىر دەممەن قۇيىلا سالعان سەكىلدى. بەلگىلى قالامگەر جولتاي ءالماش ۇلىنىڭ اڭگىمەلەرى دە بياعاڭنىڭ تۋىندىلارىمەن ۇندەسىپ تۇرادى. جازۋشى فيلوسوفيالىق تەرەڭ وي ايتامىن دەپ كۇشەنۋ, سوزبەن سۋرەت سالامىن دەپ كوپسوزدىلىككە ۇرىنۋ, كەيىپكەرلەردى اسىرا اسىرەلەۋ سەكىلدى قاسيەتتەردەن ادا. قايتا, شىعارمانى قولمەن قويعانداي دالدىكپەن, ۇتىمدى دەتالمەن, ايشىقتى ازىلمەن ارلەپ وتىرادى.
ماسەلەن, قالامگەردىڭ «سەم جانە سەميحا» دەگەن اڭگىمەسىن الايىق. مۇندا قازىرگى قوعامداعى كەلەڭسىز ءبىر كورىنىستى ارقاۋ ەتەدى. باستى كەيىپكەردىڭ ەسىمى – ساپارگۇل. اۋىلدا اكە-شەشەسىنەن تاعىلىمدى تاربيەسىمەن وسكەن بويجەتكەن كەيىن قالاعا كەلىپ, جوعارى ءبىلىم الادى. ءتاپ-ءتاۋىر قىزمەتكە ورنالاسىپ, ەل قاتارلى جۇمىس ىستەيدى. ءبىر بولمەلى قونىسقا قول جەتكىزەدى. بىلايشا, كوڭىلى توق, ۋايىمى جوق دەپ ايتۋعا بولادى. سويتسەك, ساپارگۇلدىڭ دە نازىك جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىندە جۇرتتان جاسىرىپ, ءوز-ءوزىن ىشتەي جەپ جۇرگەن ارمان-مۇڭى بار. اناسى ۇنەمى قىزىنا: «جالعىزدىق ءبىر اللاعا جاراسقان» دەپ ءجيى ايتادى ەكەن. ال ول بولسا: «ايتسا شە؟ بۇل دۇنيەدە نە وڭاي, ايتا سالۋ وڭاي. ال مىقتى ەكەنسىڭ, سول ءوزىڭ ايتقانىڭدى ورىنداپ كورشى! ءا, قالاي ەكەن! ەندەشە, اۋەلى ايتپاي تۇرىپ, ويلانىپ العان ماقۇل!» بۇل – ءوزىنىڭ ويى». ءسويتىپ جۇرگەندە, قالادا تۋعان, اۋقاتتى وتباسىدان شىققان, بۇگىنگى كۇننىڭ تالعامىمەن ءساندى كيىنگەن جىگىتپەن تانىسىپ, از ۋاقىت ىشىندە تۇرمىس قۇرادى. جىگىتتىڭ اتى – ساتىمساي. بىراق ول ەسىمى وعان ۇنامايدى. تىم قازاقى, ەسكى ەسىم دەپ سانايدى. اكەسى وعان: ء«بىر كەزدەرى سونداي باتىر بابامىز بولعان, سول كىسىدەي جۇرەكتى, ەلگە سىيلى بولسىن دەگەن نيەتپەن اتاعانبىز» دەيدى. بىراق ونىڭ قادىرىن بىلەتىن بالا جوق. سولاي جاڭا شاڭىراق كوتەرگەن وتاۋ يەلەرى وزدەرىن زامان تالابىنا ساي ەسىمدەرىن «سەم جانە سەميحا» دەپ وزگەرتەدى. سىرت قاراعاندا, سەم دە جانى نازىك سىپايى جىگىت. كوپشىلىك ونى مادەنيەتتى دەپ قابىلدايدى. ساپارگۇل – سەميحا بولسا, ومىرلىك جولداسىنا لايىق بولۋ ءۇشىن بۇرىنعى قازاقى ادەتتەرىن قويىپ, جاڭاشا بولۋعا تىرىسادى. ءوزىن بارىنشا ەركىن ۇستاپ, ءتىلىن دە بۇراپ سويلەپ, قازاقشا-ورىسشا ارالاستىرىپ ايتۋعا ماشىقتانادى.ونىسى جۇبايىنا ۇنايدى. سەم دە وعان ءجيى اقىل ايتىپ, ءوز ايتقانىمەن جۇرگىزە باستايدى. بىردە ولار جاقىن سىيلاسىپ جۇرگەن دوستارىمەن قالا سىرتىنداعى ساياجايعا دەمالۋعا بارادى. ەلىرىپ, لەپىرىپ تۇرعان جاستار اششى سۋدان دا تارتىنبايدى. قىزىق ەندى باستالادى. ەندى ماسايىپ العان ولار ارسىز قىلىقتارعا كوشەدى. ءتىپتى قىزا-قىزا كەلە, ولار ءبىر-بىرىنەن ايەلدەرىن ۋاقىتشا الماستىرۋدى ايتادى. سونداي كەزدە ساپارگۇل – سەميحانىڭ توبە شاشى تىك تۇرىپ, قۇيقاسى شىمىرلاپ قويا بەرەدى. «بۇل نە؟ ەركىندىك, ەرىك دەگەن وسىنداي بولا ما ەكەن؟! قىزدار سەندەرگە نە جوق. ار, ۇيات, نامىس دەگەن قايدا؟ نامىسى ءۇشىن جانىن دا قيا بىلگەن قازاقتىڭ قىزدارى ەمەسسىڭدەر مە؟...» دەپ قۇربىلارىن جونگە شاقىرادى. ونى ەلەپ جاتقان ەشكىم بولمايدى. قايتا, سەم ايەلىنىڭ دوستارىنىڭ الدىندا ۇياتقا قالدىرعانىن ايتىپ, وعان جۇدىرىعىن ءتۇيىپ, تىستەرىن قىشىرلاتادى. اقىرى ساپارگۇل ۋلاعان-شۋلاعان ورتادان قاشادى. وسى وقيعادان كەيىن جاس جۇبايلار اجىراسادى. اۆتور سەميحانىڭ ويى ارقىلى. «بۇل قاي زامان؟! مەن قاي كەزدە, قاي ۋاقىتتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىن؟ كىمدەرمەن, قانداي جاستارمەن زامانداس بولىپ وتىرمىن. مەنىكى قاي مورال؟... مارقۇم انام ايتا بەرەتىن «ارىڭ – اسىل قازىناڭ» دەگەن قاعيدا الدەقاشان ادىرە قالعانى ما؟! ءبىز جاستار-اۋ, كىمگە, قايدا ەلىكتەپ بارامىز؟!» دەپ شىعارمانىڭ ءتۇيىنىن تۇجىرىمدايدى. راسىندا, تۋىندىدان قالامگەردىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان حالقىمىزدىڭ داستۇرىنەن, يماندى, ادامي قاسيەتىنەن الىستاپ بارا جاتقان جاس ۇرپاقتىڭ بولمىسىن جان شىرىلىمەن جەتكىزگەنىن تەرەڭ تۇسىنەسىز..
جازۋشىنىڭ ء«سابي قايناعا» دەگەن شاعىن اڭگىمەسىندە دە الىپ-ج ۇلىپ بارا جاتقان وقيعا جوق. جايما-شۋاق كوڭىلگە تولى سەزىمىڭىزدى ءدىر ەتكىزەر ويماقتاي عانا تۋىندى. باستالۋىنان اڭگىمەنىڭ نە تۋرالى ەكەنىن ۇعا قوياسىز. «قاھارمان شالدى اۋىلدىڭ بار كەلىنى «گەروي قايناعا» دەپ اتاۋشى ەدى. جالعىز عانا نۇرسۇلۋ ەلدەن ەرەك ء«سابي قايناعا» دەپ ءاپ-ادەمى اتتى تاۋىپ الىپتى» دەپ باياندايدى اۆتور. نۇرسۇلۋ – اۋىلداعى جالعىزباستى كەلىنشەك. كۇيەۋى سوعىستان ورالماعاننان كەيىن قايتىپ ەرگە شىقپاعان. الديلەپ, قولعانات بولاتىن بالاسى دا جوق. قىلىقتى كەلىنشەكتى اۋىلدىڭ ءبارى ەركە كەلىن اتايدى. وبالى نەشىك, ادەمى, كورىكتى ايەلدى قايراقشى قاھارمان قاريا دا ىشتەي ۇناتىپ, «جانارىمەن جەپ قويا جازداپ» جۇرەدى. بىردە اقساقال سىلقىم زامانداسىنىڭ قايشىسىن قايراپ بەرەدى. بىراق قايراپ بەرگەن قايشىسى وتپەي, سۇلۋ كەلىنشەك اقساقالعا قايتىپ اكەپ بەرەدى. وسى جەردەگى ۇزىندىگە, ۇزىندىدەگى ويعا زەر سالىڭىز: «شال تۇڭعىش رەت ءوزى قايراعان زاتتىڭ كەرى قايتقانىن كورىپ تۇر. «قايراتىم تايدى ما, كارىلىك جەڭدى مە مەنى... زامان شىركىن, داۋرەن شىركىن, توبەمنەن قوش دەپ ۇشقانى شىعار بۇل. بار ءومىر, قىسقا عانا جالعىز جالعان...وسىمەن اياقتالۋعا تاقاعانى ما, ۋاي, دۇنيە-اي!... ىستەگەن ىسىڭنەن شي شىعا باستاسا, بىتپەگەندە نەسى قالدى ونىڭ؟ اھ-ھ!» دەپ ءۇزىلدىرىپ باياندايدى اۆتور. قىسقاسى, بۇل اڭگىمەدەن «ادام قارتايسا دا, كوڭىل شىركىن قارتايمايدى» دەگەن ەمەۋرىندى ىشتەي ۇعاسىز.