جاڭا وقۋ جىلىنا وراي پاۆلودار وبلىسىندا زاماناۋي ءبىلىم بەرۋدىڭ ءۇش نەگىزگى اسپەكتىسى بەلگىلەندى. ولار – پاتريوتيزم, بىلىمگە دەگەن ۇمتىلىس جانە ەڭبەكسۇيگىشتىك. بۇل تۇرعىدا ءار وقۋ ورنىندا بالالارعا ارنالعان وزىندىك قارىم-قاتىناس جانە مىنەز-ق ۇلىق ساياساتى بولۋى كەرەك.
ءوڭىر پەداگوگتەرىنىڭ ءداستۇرلى تامىز جيىنىندا وبلىس اكىمى ابىلقايىر سقاقوۆ جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جايىندا وي ءبولىستى.
– ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنوۆ: «جۇرت كەرەگىن بىلەتىندەر كوپ, ىستەيتىندەر از. بىلۋشىلەرىمىز ىستەۋشى بولسا, ولاردى كورىپ, وزگەلەر دە ىستەر ەدى. ءسويتىپ, كوسەمدەر كوبەيسە, ەرۋشىلەر دە كوبەيەر ەدى» دەگەن. بۇل سوزدەر ءبىلىم سالاسى ءۇشىن ءالى كۇنگە وزەكتىلىگىن جويعان جوق. الاش قايراتكەرىنىڭ بولاشاققا جاساعان اماناتىنىڭ سالماقتى ەكەنىن مۇعالىمدەر قاۋىمى جاقسى تۇسىنۋگە ءتيىس. وسى تۇرعىدا مەن ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالاسى ءۇشىن ءۇش نەگىزگى اسپەكتىنى اتاپ وتكىم كەلەدى. ولار – پاتريوتيزم, بىلىمگە دەگەن ۇمتىلىس جانە ەڭبەكسۇيگىشتىك. جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدا وسى باسىمدىقتارعا كوڭىل ءبولۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. ەڭ الدىمەن, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى قابىرعاسىندا جاعىمدى جانە قاۋىپسىز كليمات قالىپتاستىرۋ قاجەت. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ وزىندىك قارىم-قاتىناس جانە مىنەز-ق ۇلىق ساياساتى بولۋى كەرەك, – دەپ اتاپ ءوتتى ءا.سقاقوۆ.
ەموتسيونالدىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا, سونداي-اق بۋللينگكە قارسى قاتاڭ ساياساتتىڭ بولۋىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. بۇل ءۇشىن سىنىپتان تىس شارالاردى ەنگىزۋدى ۇسىندى. «ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ, تابيعاتتى ايالاۋ, جانۋارلار الەمىن قورعاۋ, قوقىستى تاستاماۋ, ورتاق م ۇلىككە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ, مەكتەپتە وقيتىن كىتاپ-داپتەرىنە مۇقيات بولۋ – پاتريوتيزمگە اپاراتىن العاشقى باسپالداقتار. ەموتسيونالدىق ءبىلىمدى ەشبىر روبوت, وقۋ الگوريتمى بەرۋگە قابىلەتسىز. بالالاردىڭ ءوزارا سىيلاستىعىن ارتتىراتىن مەكتەپتەن تىس ساباقتار وتكىزىلسە. ونى ەمپاتيا ساباعى, ءوزارا سىيلاستىق ساباعى نەمەسە ءتىپتى ەموتسيونالدى ينتەللەكت ساباعى دەپ اتاۋعا بولادى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
بالالاردىڭ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا دا جاعداي جاساۋ ماڭىزدى. كىتاپحانالار ۋاقىتقا ساي بولۋعا تىرىسۋدا, ءتۇرلى ءموبيلدى قوسىمشا جاساپ, بۋككروسسينگ سياقتى ءارتۇرلى جوبانى ىسكە قوسۋدا. وبلىستىق كىتاپحانانىڭ جانىندا, دالاداعى سورەلەردە تۇرعان كىتاپتاردى كورگەن ادامنىڭ بويىندا كىتاپ وقۋعا دەگەن قۇلشىنىس پايدا بولاتىنى انىق. كىتاپحانالاردى ساپا تۇرعىسىنان تانىمال ەتۋدى جالعاستىرۋ ماڭىزدى, ولار جاس ۇرپاق ءۇشىن تارتىمدى ورتالىقتارعا اينالۋعا ءتيىس. قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت مەكەمەلەرىمەن جانە جاستار بىرلەستىكتەرىمەن وقىرمانداردى تارتۋدىڭ جاڭا فورماتتارىن ەنگىزۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىق ورناتسا قۇبا-قۇپ. اكىم سونىمەن قاتار تاقىرىپتىق كونفەرەنتسيالار وتكىزۋدە كىتاپحانا كەڭىستىگىن پايدالانۋدى ۇسىندى.
– كىتاپحانالار وزدەرىنىڭ وقۋ زالدارىن پايدالانىپ, تەاترلاردى تارتا وتىرىپ اباي, شاكارىم, احمەت, مۇقاعالي, پۋشكين, لەرمونتوۆ, شەكسپير سياقتى تۇلعالار تۋرالى تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەر ۇيىمداستىرسا. ولاردىڭ شىعارمالارى مەن ومىرىنە قاتىستى ءتۇرلى باتل, كورىنىس, سۇحبات وتكىزىلسە, مۇنىڭ بارلىعى بالالاردى كىتاپ وقۋعا قىزىقتىرۋعا ۇلكەن سەپ بولار ەدى. اسىرەسە اۋىلدى جەرلەردە كىتاپحانالاردىڭ, مەكتەپتەردىڭ بوس اۋماقتارىن وسى جوبالارعا پايدالانۋعا بولادى. بىزگە مەكتەپ, كوللەدج, جوو تۇلەكتەرى كلۋبتارىنىڭ ينستيتۋتىن دامىتۋ قاجەت. سول وقۋ ورىندارىندا وقىعان ازاماتتاردىڭ اڭگىمەلەرى تيك-توكتاعى روليكتەردەن گورى شىنايى ۋاقىت كەزەڭىندە كوبىرەك ىنتالاندىرادى. تۇلەكتەر مانساپ جولى تۋرالى ءوز مىسالدارىمەن, اڭگىمەلەرىمەن ءىنى-قارىنداستارىن باۋراپ, وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردى ەڭبەكسۇيگىشتىككە شابىتتاندىرادى, – دەگەن ويىمەن ءبولىستى. سونداي-اق تالىمگەرلىكتى, ستيپەنديالىق باعدارلامالاردى ەنگىزۋ, عىلىمدى كوممەرتسيالاندىرۋ مۇمكىندىگى تۋرالى بىرقاتار باعىتتى اتادى.
ءىس-شارادا «ارناۋلى جانە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعى» رمك باسشىسى ايگەرىم كۇدەرينوۆا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى جايلى اڭگىمەلەدى. سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, ينكليۋزيۆتى تاسىلدە مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ بارلىعى بىردەي ماڭىزدى دەپ سانالادى. وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىسى ونداعى بارلىق وقۋشىنىڭ ورتاق وقۋ ۇلگەرىمى, جەتىستىگى بويىنشا باعالانادى.
– ءبىزدىڭ قوعامدا مەكتەپ جەتىستىگى جەكەلەگەن وقۋشىلاردىڭ تابىسىمەن ولشەنەتىنى ءالى كۇنگە دەيىن ومىرشەڭدىگىن جويعان جوق. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ – جەكەدەن جالپىعا ءوتىپ, ورتاق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ ءۇردىسى. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ينكليۋزيۆتى قوعام قۇرۋدىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالىپ, ونى دامىتۋعا زور كوڭىل ءبولىپ وتىر. سوندىقتان بۇل ءتاسىلدى تەك ەرەكشە جاعدايدى قاجەت ەتەتىن بالالاردى وقىتۋ دەپ قابىلداعان دۇرىس ەمەس. وقۋ ۇيىمدارىنداعى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق سۇيەمەلدەۋ ماماندارى (پسيحولوگ, لوگوپەد, ارنايى پەداگوگ, پەداگوگ-اسسيستەنت, الەۋمەتتىك پەداگوگ جانە ت.ب.) ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرىن باعالاۋدى جۇزەگە اسىرادى. بۇل باعىتتا ءاربىر مەكتەپ باسشىلىعى وعان كومەك كورسەتۋگە ءتيىس, – دەدى ورتالىق جەتەكشىسى.
اتاپ وتەرلىگى, ينكليۋزيۆتى ءبىلىم الۋعا جاعداي جاساۋ كورسەتكىشى بويىنشا پاۆلودار وبلىسى رەسپۋبليكادا 6-ورىندا كەلەدى. وڭىردەگى ورتا وقۋ ورىندارىنىڭ 66,7 پايىزىندا بۇل ءتاسىل قولدانىلۋدا. سوڭعى بەس جىلدا ەلىمىزدەگى وقىتۋدىڭ بۇل پروتسەسى 60 پايىزعا وسكەن.
ءوڭىر پەداگوگتەرىنىڭ تامىز جيىنىندا رەسەيدەگى ماسكەۋ بولات جانە قورىتپالار ينستيتۋتى عىلىم جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ونلاين ءبىلىم بەرۋ جونىندەگى ديرەكتورى نۇرلان قياسوۆ تسيفرلاندىرۋداعى ايىرماشىلىقتار مەن مەكتەپتەن تىس ءبىلىم بەرۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى, ال ارمەنياداعى «ايب» ءبىلىم بەرۋ قورىنىڭ قامقورشىلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ارام پاحچانيان زاماناۋي مەكتەپتەگى ديرەكتوردىڭ تۇلعاسى جايىندا ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.
جيىن سوڭىندا وڭىردەگى ۇزدىك 18 پەداگوگكە وبلىس اكىمىنىڭ ارنايى ماراپاتتارى جانە ء«بىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى», «ەڭبەك ارداگەرى» توسبەلگىلەرى تابىس ەتىلدى. پاۆلودار قالاسىنداعى №14 بالاباقشا «ۇزدىك مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى», ال ەكىباستۇزداعى №11 ورتا مەكتەبى «ۇزدىك قالا مەكتەبى» بولىپ تانىلدى. اۋىل مەكتەپتەرى اراسىندا ميچۋرين مەكتەبىنىڭ اتى وزسا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك كوللەدجەردەن شارباقتى اگرارلىق-تەحنيكالىق كوللەدجى دارا شىقتى.
پاۆلودار وبلىسى