كەيدە كارتيناعا قاراپ تۇرىپ, ەستەتيكالىق ءلاززات الاسىڭ. كوركەمدىگىنەن – تولقىنداي توعىسقان بوياۋلاردىڭ ۇيلەسىمىنەن. ال كەي كارتيناعا جانىڭدى تىنىشتاندىرۋ ءۇشىن, كوز دەمالدىرۋ ءۇشىن قارايسىڭ. ودان بولەك, ادامدى تەرەڭ ويعا, تۇسىنىكسىز ءبىر مەكەنگە جەتەلەيتىن سۋرەتتەر دە بولادى. ءبىر قاراعاندا, ماعىناسىز سياقتى, بىراق تۇڭعيىعىنا كوزىڭ جەتپەيدى. تۇنعان فيلوسوفيا. سونداي ونەر تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى – كازيمير مالەۆيچتىڭ «قارا شارشىسى».
ەركىندىك پەن شەكارا. ادامنىڭ ءىس-ارەكەتىن, وي-قيالىن شارىقتاتىپ نەمەسە سول مەزەتتە تەجەپ وتىراتىن پارادوكستار. جەكەلەي العاندا ەكەۋى دە قاۋىپتى. تىم ەركىن ادام قۇسقا اينالىپ, ۇشىپ كەتەدى, ءوز شەكاراسىنان, ءوز شەكتەۋىنەن شىعا المايتىن جانعا دا ءومىر ءسۇرۋ قيىن. كارتينانى العاش كورگەندە وسىنداي ويعا قالاسىڭ.
«قارا شارشىدا» كوپ دەتال جوق. اق قاعازعا سالىنعان قارا كۆادرات. سول عانا. بۇل – مالەۆيچتىڭ داۋىرىندە باستالعان سۋپرەماتيزمنىڭ ءبىر ەلەمەنتى. ايتا كەتەيىك, حح عاسىردىڭ باسىندا زاماناۋي كەسكىندەمە رەاليزم پرينتسيپتەرىنە قايشى كەلەتىن كوركەم ستيلدەردى دامىتا باستادى. سۋرەتشىلەر وتكەن عاسىرداعى رەاليزمدى, ءناتۋراليزمدى, يمپرەسسيونيزمدى جوققا شىعارىپ, ونەردىڭ جاڭا ءداۋىرىن قۇردى. ولار وبرازدار مەن فورمالاردى قاراپايىم, ەركىن بەرۋگە تىرىستى. سول داستۇرمەن جازىلعان بۇل تۋىندى تۋرالى اڭىز كوپ. داۋى دا از ەمەس.
ونەرتانۋشىلار اتالعان ونەر تۋىندىسىنا بىرنەشە راكۋرستان ءتۇرلى بولجام جاسايدى. ماسەلەن, «قارا شارشى» شىنىندا شارشى ەمەس, ءتىپتى قارا دا ەمەس. قابىرعالارىنىڭ ءبىر-بىرىنە پاراللەل ەمەستىگى, ال قارا ءتۇستىڭ نەگىزىندە بىرنەشە باسقا بوياۋدىڭ قوسىندىسى بايقالادى. بۇل دا اۆتوردىڭ ۇستانىمى, ديناميكالىق فورماسى.
ءتىپتى تۋىندىنى قاتە سالىنعان كارتينا دەگەن دە پىكىر بار. 1915 جىلى 19 جەلتوقساندا پەتەربۋرگتە اشىلعان «0,10» اتتى فۋتۋريستيكالىق كورمەسىنە مالەۆيچ بىرنەشە سۋرەت دايىنداۋى كەرەك بولعان. ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىنان اياقتالماي قالعان سۋرەتىن قارا بوياۋمەن بوياي سالىپتى. ياعني اۆتوردىڭ ويىنشا, ادام قارا شارشىدان نە كورەتىنىن ءوزى بىلەدى. بىرەۋ پەيزاجدى, بىرەۋ پورترەتتى, ەندى بىرەۋ تەڭىزدى, بالكي, جىلدارمەن جىلجىپ اققان ۋاقىتىن, سوناۋ ءبىر كوكتەمدە ءبۇر جارعان ىڭكار سەزىمىن, بالالىعىن, ارمانىن ەلەستەتەر.
دەگەنمەن كەيىن تەكسەرۋشىلەر قارا بوياۋدىڭ استىندا قانداي سۋرەت تىعىلعانىن انىقتاي العان جوق. اڭىز با, اقيقات پا – بەلگىسىز. قالاي دەسەك تە «امالسىزدىقتان» قۇتقارعان كارتينا سۋرەتشىنىڭ داڭقىن اسىرادى دەپ كىم ويلاعان.
«قارا شارشى» – ءتۇرلى-ءتۇستى كۋب (تەكشە). كازيمير مالەۆيچ بۇل جۇمىسى بەيسانالى تۇردە عارىشتىق تانىمدا جازىلعانىن ايتادى. ال كەي عالىمدار مۇنىڭ, ءتىپتى دە قارا شارشى ەمەس, ءتۇرلى-ءتۇستى تەكشە دەيدى. اقيقاتىندا, كارتيناداعى فورما وزگەرگەنىمەن ماعىناسى قالادى. اق پەن قارا – ءومىردىڭ ءتۇسى. ادىلەت پەن ارسىزدىق, شىندىق پەن جالعان, ماحاببات پەن عاداۋات, بار مەن جوق – ءبارى-ءبارى ءومىردىڭ وزگەرمەس كورىنىستەرى. كارتيناداعى تۇستەر اق پەن قارانىڭ ماڭگىلىك سوعىسىن بەينەلەيدى.
«قارا شارشى» كورەرمەنگە ۇسىنىلعاندا ونەردە ءبىر جارىلىس بولعانداي اسەر ەتتى. ءدال وسى ۋاقىتتا سۋپرەماتيزم كوبەيدى. ياعني وزگە تۇستەردىڭ قاتارىندا ءبىر ءتۇستىڭ باسىمدىق كورسەتۋى – ءبىر ءتۇستى ءبىر ءتۇستىڭ جۇتۋى. كەيىنىرەك مالەۆيچ «قارا شارشىنىڭ» ءارتۇرلى ماقساتتاعى بىرنەشە نۇسقاسىن سالدى. قازىرگى كارتينانىڭ ديزاينى, قۇرىلىمى, ءتۇسى بويىنشا ەرەكشەلەنەتىن ءتورت نۇسقاسى ساقتالعان. جالپى, سۋرەتشى شىعارماشىلىعىندا قارا كۆادراتپەن بايلانىستى كوپتەگەن سۋرەت بار. كۆادرات, سونداي-اق مالەۆيچتىڭ كوپفيگۋرالى ۇستەمدىك كومپوزيتسيالارىندا كەزدەسەدى.
ماسەلەن, ەكىنشى «قارا شارشى» 1923 جىلى ۆەنەتسياداعى بيەننالەدە كورسەتۋ ءۇشىن سالىندى. ودان بولەك, «شەڭبەر» جانە «كرەست» نۇسقالارى دا بار. تريپتيح 1915 جىلى سالىنعان تۇپنۇسقا كەسكىندەمەدەن ولشەمىمەن دە, مازمۇنىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. سۋرەتتى مالەۆيچتىڭ جاقىن شاكىرتتەرى اننا لەپورسكايا, كونستانتين روجدەستۆەنسكي مەن نيكولاي سۋەتين اۆتوردىڭ باسشىلىعىمەن سالعان. 1936 جىلى بۇل ءۇش كارتينانى سۋرەتشىنىڭ ايەلى 80-گە جۋىق سۋپرەماتيكالىق كارتينالارمەن بىرگە رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك مۇراجايىنا تاپسىرادى.
ەندى ءبىر كوزقاراستا, «قارا شارشى» – ناعىز ساياسات. سۋرەتشى ەلدەگى ساياسي جاعدايدى وتە جاقسى ءبىلدى. مالەۆيچكە دەيىنگى سالىنعان قارا شارشى سۋرەتتەر ەش نازارسىز قالىپ وتىرسا, 1915 جىلى جاڭا تۇرعىزىلىپ جاتقان ەلگە ونىڭ ەڭبەگى سەنىمدى بولا ءتۇستى. سوندا «شارشى» ونەرگە تۇك قاتىسى جوقتاي بولدى. بۇل ءداستۇرلى ونەردىڭ ءولىمى دەستى. سول ءۇشىن دە مالەۆيچتى ءبارى كىنالادى. ونەردەگى يدەيالار تاپشىلىعىنداي سەزىلگەن كارتينا ءۇشىن ايىپتادى.
اتىشۋلى سۋرەتتى سالىپ بولعان سوڭ مالەۆيچ نە ۇيىقتاي الماي, نە اس ىشە الماعانى جايلى كوپ ايتىلادى. ءتىپتى ءوزىنىڭ نە ماقساتپەن سۋرەت سالعانىن دا تۇسىنبەيدى ەكەن. اركىمدى ءارتۇرلى ويعا قالدىراتىن سۋرەتتىڭ تەرەڭىنە اۆتوردىڭ ءوزى دە ءتۇسىپ كەتۋى مۇمكىن.
جۇمباق تاقىرىپتاردىڭ بىرىنە اينالعان تۋىندىنىڭ جازىلعانىنا عاسىردان استى. ول تۋرالى زەرتتەۋلەر مەن پىكىرلەر, تالقىلاۋ ءالى دە ازايار ەمەس. بىراق ناقتى ءبىر دالەلدەنگەن قورىتىندى جوق. ءتىپتى ونەرتانۋشىلار كارتينانى رەنتگەن ساۋلەسى مەن ميكروسكوپ ارقىلى زەرتتەگەننەن كەيىن دە ەشتەڭە ايتا المادى.