اگروسالادا ىلكىمدى ىستەر كوپ

بۇل – اگروونەركاسىپتى كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا. اتالعان جوبا مۇنىڭ الدىنداعى 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامى­تۋ­دىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جال­عا­سى ىسپەتتەس. وسى ورايدا ۇلتتىق جوبا ايا­سىندا قالادا قانداي ىلكىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن سارالاپ كورسەك. شىمكەنت قالالىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا باسقارماسىنان الىنعان مالى­مەتتەرگە سايكەس, مەگاپوليستىڭ اگروسا­لا­داعى ءوسىمى جىل سايىن جاقسارىپ, دا­مۋ­دىڭ وڭ ديناميكاسىن كورسەتىپ كەلەدى. ستا­تيستيكاعا نازار سالساق, قالانىڭ ەگىس­­تىككە جارامدى جەرى – 39,5 مىڭ گەكتار. ونىڭ 30 مىڭنان استام گەكتارىنا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ەگىلەدى. مەگاپوليس شارۋالارى نەگىزىنەن ءداندى, مايلى داقىلدار, كوكونىس پەن باقشا ونىمدەرىن, كارتوپ جانە جۇگەرى وسىرەدى. ماسەلەن بيىل, جەرگىلىكتى ديقاندار 90 مىڭنان استام توننا ءونىم الۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇگىندە ونىڭ تەڭ جارتىسىنان استامى جينالىپ ۇلگەردى. ونىڭ 18,5 مىڭ تونناسى – ءداندى داقىل, 0,4 مىڭ تونناسى مايلى داقىل, 41,5 مىڭ تونناسى – كوكونىس, باقشا, 3,1 مىڭ تونناسى كارتوپ جانە 14,5 مىڭ تونناسى – مال ازىقتىق داقىلدار. مەگاپوليس بولعاندىقتان قالادا ەگىستىك اۋماعى ۇلكەن ەمەس. نەگىزىنەن قالاعا قو­س­ىلع­ان اۋىلدار ەسەبىنەن ەگىستىك جەر­لەردىڭ كولەمى ۇلعايعان. سوندىقتان قالا اكىمدىگىنىڭ ءتيىستى سالا باسشىلىعى بار ەگىس­تىكتى ءتيىمدى پايدالانۋدى جانە زامان تالابىنا ساي اگروتەحنولوگيالىق تاسىل­دەر­دى يگەرۋ ارقىلى ەڭبەك ونىمدىلىگىن كو­تەرۋدى كوزدەيدى. ونىڭ ءبىر مىسالى, جىل ون ەكى اي بويى ءونىم بەرەتىن, قالانى قىسى-جازى جاڭا پىسكەن كوكونىسپەن قام­تاماسىز ەتەتىن ءارى مەگاپوليستىڭ اۋىل شار­ۋا­شىلىعى ەكسپورتىنداعى الەۋەتىن ارتتىراتىن وندىرىستىك ماقساتتاعى جى­لى­جايلار. بۇگىنگى تاڭدا 25 گەكتار جەرگە ونەركاسىپتىك ۇلگىدەگى جىلىجاي كەشەنىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جۇر­گى­زىلۋدە. ولار اتاپ ايتقاندا, «وتان Agro», «قارقىن-2030», «بايتانا اگرو», «كەرە­مەت ساپا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى. جالپى العاندا, قالادا 195 گەكتار جىلىجاي كەشەندەرى بار. وندا شامامەن جىلىنا 25-30 مىڭ توننا ءونىم وندىرىلەدى. الىنعان كوكونىستەر ىشكى نارىقپەن بىرگە رەسەيگە دە جونەلتىلەدى. اۋماعى جونىنەن ەڭ ۇلكەن جىلىجاي – «تازا ءونىم» شارۋا قوجالىعىنا قاراستى. اۋدانى – 9 گەكتار. مەملەكەت تاراپىنان جىلىجايدا ءونىم وسىرەتىن شارۋالارعا ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, قۇرىلىس نىسانىن سالۋعا كەتكەن شىعىننىڭ  25 پايىزى ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ەسەبىنەن وتەلەدى. العاشىندا قالانىڭ اۋەجاي ماڭىنان جىلىجاي كەشەندەرىن سالۋ جوسپارلانعان. الايدا اتالعان جوبا ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى ىسكە اسپاي قالدى. دەگەنمەن ونىڭ ورنىنا قالا ىرگەسىندەگى مارتوبە ەلدى مەكەنى اۋماعىنان 198 گەكتار جەر بەلگىلەنىپ, جىلىجايلار كەشەنى بوي كوتەرەتىن اگرويندۋستريالدى ايماق سالىنباق. بۇگىنگى تاڭدا جەر ۋچاسكەلەرىن تۇگەندەۋ, مەملەكەت ەسەبىنە الۋ بويىنشا قۇجاتتىق جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. سونىمەن بىرگە اگرويندۋستريالدى ايماقتا 6 جوبا جۇزەگە اسىرۋعا دايىن تۇر. ءتىپتى ەكى ينۆەستور جەردى تەگىستەپ, قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاپ كەتتى. ولار – «وتان اگرو» مەن «بايتانا» كومپانيالارى. بۇدان بولەك, جىلىجايدا ءونىم وندىرگەن شارۋالارعا مەملەكەتتىك قولداۋ اياسىندا الىنعان مينەرالدى تىڭايتقىشتار مەن تۇقىمعا سۋبسيديا قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن جانە وزگە دە قارجى ۇيىمدارىنان العان 15 پا­يىز­دىق نەسيەنىڭ 9 پايىزىن شارۋا ءوزى تولەسە, قالعانى سىياقى مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى بويىنشا مەملەكەت ەسەبىنەن وتەلەدى.

مال شارۋاشىلىعىنا كەلسەك, بۇگىنگى تاڭدا جالپى قۇنى 10,6 ملن تەڭگەنى قۇ­راي­تىن 8 جوبانى ىسكە اسىرۋ جانە سونىڭ اياسىندا 229 جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپاردا بار. ولاردىڭ ىشىندە «راحات اگرو», «Shagyr Agro Group», «سانجار», «تاسساي قۇس», «AGR Global Trade», «ەگامنازاروۆ», «شىمكەنت ءسۇت KZ», «حالۆاشيكوۆ دوس­تان» سەكىلدى شارۋا قوجالىقتارى مەن سەرىك­­تەستىكتەردى جانە اگرووندىرىستىك كوو­پەرا­­تيۆتەردى اتاپ وتۋگە بولادى.

سوڭعى ستاتيستيكالىق دەرەككە سۇيەن­سەك, قالاداعى جەكە قوسالقى شارۋاشى­لىق­تار مەن ءىرىلى-ۇساقتى اگروكومپانيالار ءوز يە­لىك­تەرىندە 79,8 مىڭ ءىرى قارا, 77,2 مىڭ قوي مەن ەشكى, 16,2 مىڭ جىلقى, 725,1 مىڭ قۇس باعىپ وتىر.

اگروونەركاسىپ سالاسىندا الدىن الا بەكى­تىلگەن جىلدىق جوسپار 44 ملرد تەڭگە بول­سا, بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولە­مى 16,9 ملرد تەڭگەگە جەتتى.

ال اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ەكسپور­تىنىڭ كولەمى 114,4 ملن دوللاردى قۇ­راپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سا­لىس­تىرعاندا 28 ملن دوللارعا ارتتى. بۇل اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانىڭ ىشىندەگى اوك ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن 2019 جىلعى دەڭگەيگە قاراعاندا 2 ەسەگە ۇلعايتۋ ينديكاتورىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وسى بويىنشا بيىلعى جوسپار 309,7 ملن دوللاردى قۇراپ وتىر.

باستى ماقسات – يمپورتتىق تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋ

بۇگىنگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعى سا­ل­اسىندا 6,6 مىڭ ادام ەڭبەك ەتۋدە. ءوز كەزەگىندە 1 جۇمىسشىعا شاققانداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 2 ملن 366 مىڭ تەڭگەگە جەتتى. ءوسىم كورسەتكىشى 107 پايىزعا ارت­قان. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جو­نىندەگى ۇلتتىق جوبانىڭ تالابىنا ساي ەڭبەك ونىمدىلىگى بويىنشا جىلدىق جوسپار – 4,5 ملن تەڭگە. اۋىل شارۋاشى­لى­عىندا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ اگروتەحنولوگياداعى سوڭعى جەتىستىكتەردى ەنگىزۋ ارقىلى مۇمكىن بولماق. قازىردىڭ وزىندە جىلىجاي شارۋاشىلىقتارىندا كوپتەگەن كاسىپكەر اۆتوماتتى باسقارۋ جۇيەلەرىن, ودان بولەك ونىمدىلىگى جوعا­رى ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اگروتا­سىل­دەر­دى پايدالانۋ ارقىلى جۇمىس كۇشىن جەڭىلدەتىپ, زور تابىسقا كەنەلىپ وتىر.

سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا تارتىلعان ينۆەستي­تسيانىڭ كولەمى 1,2 ملرد تەڭگە بولدى. جالپى جوعارىدا اتالعان ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە بيىلعى مەگاپوليستىڭ اگرو­ونەر­كاسىپ كەشەنىنە 6,4 ملرد تەڭگە ينۆەس­تيتسيا تارتۋ كوزدەلگەن.

وسى رەتتە تاماق ونىمدەرىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا مولشەرى 2,4 ملرد تەڭگەدەن اسقان. جاۋاپتى سالا ماماندارىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, بيىل اگروسالادا قۇنى 11 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 14 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

ءسۇتتى جانە جەمىس پەن كوكونىستى قايتا وڭدەۋ سالاسىنا توقتالساق, 4 جوبانى ىسكە اسىرۋ مىندەتى تۇر. ولاردىڭ جالپى قۇنى – 1,5 ملرد تەڭگە. «كەمران», «دوني LTD», «كەرەمەت ساپا» سەرىكتەستىكتەرى اتالعان جوبانى قولعا الۋ ارقىلى 40-تان استام ازاماتتى جۇمىس ورنىمەن قامتىماقشى.

جالپى, ۇلتتىق جوبادا بەلگىلەنگەن كور­سەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ مەن سوعان ساي­كەس شارالاردى ورىنداۋدىڭ ناتيجە­سىن­دە مەگاپوليستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جاڭادان 274 جۇمىس ورنى اشىلىپ, كوكونىس ءوندىرۋ – 2 مىڭ تونناعا, ءسۇت ءوندىرىسى – 8,5 مىڭ تونناعا, جەمىس-كوكونىستەردى ساقتاۋ – 13 مىڭ تونناعا, وندىرىلگەن جۇمىرتقا – 125 ملن داناعا, ءسۇتتى قايتا وڭدەۋ كولەمى – 2,7 مىڭ تونناعا, قۇس ەتىن ءوندىرۋ – 5 مىڭ تونناعا ۇلعايىپ, جەمىس پەن كوكونىستەردى كونسەرۆىلەۋ 6 ملن بانكاعا جەتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.

سونىمەن قاتار يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋ ماقساتىندا قالا اۋماعىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭ­دەي­ت­ىن «بوزارىق» تاماق ونەركاسىبى يندۋس­تريالدى ايماعىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل اۋقىمدى باستامالار مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعانداي, ستراتەگيالىق باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتۋى­مىز كەرەك دەگەن تاپسىرماعا سايكەس جۇ­زەگە اسىپ جاتىر. «بوزارىق» تاماق ونەر­كاسىبى يندۋستريالدى ايماعىندا بيو­لو­گيالىق قوسپالارى بار قۇنارلى قۇراما جەم ءوندىرىسى جانە ءسۇت ءوندىرۋ زاۋىتى بوي كوتەرەدى. سونىمەن بىرگە شەتەل ينۆەستورلارىمەن بىرلەسكەن جوبالار قولعا الىنىپ, ءسۇت, ەت, جەمىس پەن كوكونىستى قايتا وڭدەيتىن, كونسەرۆىلەيتىن جانە جارتىلاي فابريكات ونىمدەرىن وندىرەتىن جاڭا كاسىپورىندار پايدا بولادى.

سالا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا قالانى نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن قامتۋ ۇلەسى ءتيىستى دەڭگەيدە. تۇراقتاندىرۋ قورىنان وزگە مەگاپوليس اۋماعىندا تاماق پەن الەۋمەتتىك ما­ڭى­زى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ون­دىرۋ­مەن اينالىساتىن كاسىپورىندار جە­تەر­لىك. ماسەلەن, ولاردىڭ قاتارىندا «شىمكەنت ماي» اق, «التىن ءدان» جشس, «بارىس-2007» جشس, «شىمكەنت قۇس» جشس, «شىمكەنت ءسۇت» جشس سەكىلدى اتاپ وتۋگە لايىقتى ءىرى كاسىپورىندار بار.

ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, جوعارىدا اتال­عان تاماق وندىرىسىندەگى كاسىپورىندار قالانى ماكارونمەن (27 مىڭ توننا), كۇنباعىس مايىمەن (76,5 مىڭ توننا) جانە تاۋىق جۇمىرتقاسىمەن (158,6 مىڭ توننا) ءجۇز پايىز قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى.

بۇدان بولەك, ورداباسى, سارىاعاش, تولەبي, تۇلكىباس, بايدىبەك اۋداندارىنىڭ قالا اۋماعىنا كورشىلەس جاتقان ەلدى مە­كەن­دەرىنەن 11,7 مىڭ توننا پياز, 80 مىڭ توننا كارتوپ, 1,1 مىڭ توننا قىزاناق, 20 مىڭ توننا ءسابىز, 13,4 مىڭ توننا قىرىق­قا­بات, 46,2 مىڭ توننا ءسۇت ونىمدەرى, 5 مىڭ توننا ەت, 3,3 مىڭ توننا قۇس ەتى تاسىمالدانادى.

سونىمەن قاتار يندۋستريالدى ايماق­تار­داعىنى قوسقاندا قالا اۋماعىندا ون­دى­رىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ساۋدا لوگيستيكالىق ورتالىقتارى ارقىلى ەكسپورتقا جىبەرىلەدى.

مۇنان وزگە جەرگىلىكتى اكىمدىك جالپى قۇنى 8 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن «كەرەمەت ساپا, «Gramad Retail», «يۋجستروي­سەرۆيس», «Kazakhstan Logistics Group», «DELTA OIL» كومپانيالارىنىڭ 5 كو­كونىس ساقتاۋ قويماسىن جانە اۋدانى 18 گەك­تار بولا­تىن كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعىن قۇرۋدى قاراستىرۋدا.

ازىق-ت ۇلىك باعاسى باقىلاۋدا

الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ شارالارى مەگاپوليستە تۇراقتى جالعاسىپ كەلەدى. بۇگىندە, الەمدە قالىپتاسقان گەو­ساياسي جاعدايعا بايلانىستى ەۋروپا جانە ازيا مەملەكەتتەرىندە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعا ديناميكاسىنىڭ ءوسۋى ورىن العان. سوندىقتان تاماق باعا­سى­نىڭ قىمباتتاۋى كوپ جەردە باي­قا­لۋ­دا. سوعان قاراماستان ەل ۇكىمەتى باعا­لاردى اۋىزدىقتاۋ بويىنشا كوپتە­گەن شارالاردى قولعا الدى. ونىڭ ىشىندە شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمدىگى دە باعا­­­ل­اردى تۇراقتاندىرۋدا ءتيىستى دەڭ­گەيدە جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. وسى ماق­ساتقا وراي بۇگىنگى تاڭدا كاسىپكەرلىك سۋبەك­تى­لەرىنە اينالىمعا قارىز قاراجات بە­رىل­دى. قالانىڭ بىرنەشە اۋماعىندا ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەلەرى تۇراقتى تۇردە ۇيىم­داس­تى­رىلىپ جاتىر. جارمەڭكەدە ونىمدەر بازار نارقىمەن سالىستىرعاندا بىرنەشە پايىزعا تومەن باعادا جەرگىلىكتى حالىققا ۇسىنىلادى. سونىمەن بىرگە نان جاباتىن ناۋبايحانالار جەڭىلدەتىلگەن باعادا ۇنمەن قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر.

تارقاتىپ ايتقاندا, وڭىرلىك تۇراقتان­دى­رۋ قورىنا 7,7 ملرد تەڭگە قارالىپ, سول سومادان ءىرى ساۋدا جەلىلەرىنە جانە جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەرىنە 7 ملرد. تەڭگەگە اينالىمعا قارىز قاراجات بەرىلىپ, كەلىسىمشارتتار ءتۇزىلدى. كەلىسىمشارتتار نەگىزىندە 40-قا جۋىق ساۋدا جەلىسى مەن الەۋمەتتىك دۇكەندەردە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى بەكىتىلگەن باعا­دا ساتىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك, جەرگىلىكتى ۇن ءوندىرۋشى كاسىپورىندار «ازىق-ت ۇلىك كەلى­سىمشارت كورپوراتسياسى» ارقىلى بە­كىتىلگەن باعادا اي سايىن بيدايمەن قام­تا­ماسىز ەتىلۋدە.

اتالعان شارالار ءبىرىنشى سۇرىپتى ۇننان جاسالعان الەۋمەتتىك نان باعاسىن تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋعا كومەكتەسەدى. وسى كۇندە 1 800-گە جۋىق ازىق-ت ۇلىك نىساندارىندا قالىپتى بولكە ناننىڭ باعاسى 90 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر.

قانت نارىعىنداعى قالىپتاسقان جاع­دايعا بايلانىستى, ىشكى نارىقتا قۇم­شە­كەردىڭ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ جانە باعانى تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋ ماقساتىندا دا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. سونىڭ مىسالى رەتىندە, وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورى اياسىندا «Magnum Cash&Carry» جانە «GraMad» ساۋدا جەلى­لە­رىندە قانتتى 480 تەڭگەدەن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك قاراس­تىرىلعان.

بۇدان بولەك, «كايس ينۆەست» قانت ورتالىعىنان ءىرى ازىق-ت ۇلىك ساۋدا جەلىلەرى مەن بازارلارعا قانت 20 توننادان, ال ءوندىرۋشى كاسپورىندارعا 30 توننادان 480 تەڭگە باعامەن كۇندەلىكتى بوساتىلىپ جاتىر.

الايدا, قالالىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ وكىلى ق.بازاربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇمشەكەر تاپشىلىعى مەن سپەكۋلياتسيانى بولدىرماۋ ماقساتىندا, تۇتىنۋشىلارعا بازاردا 3 كيلودان, ساۋدا جەلىسىندە 2 كيلودان اسپايتىن شەكتەۋ قويىلعان.

– ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا 15 پايىزدىق شەكتى ساۋ­دا ۇستەمە مولشەرىنىڭ ساقتالۋ تالاپتارى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە تۇراقتى تۇردە ەسكەرتىلىپ, تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ شەكتى ساۋدا ۇستە­مە­سى اسقان جاعدايدا, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شىلىق تۋرالى كودەكس تالاپتارىنا سايكەس, اكىمشىلىك شارا قولدانۋ قارالعان, – دەدى ول.

جالپى قالادا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ءبىرىنشى قاجەتتىلىكتەگى ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارىنىڭ قورى جەتكىلىكتى جانە باعالارى تۇراقتى باقىلاۋدا.

شىمكەنت