ۆاتيكان باسشىسى قازاقستانعا كەلەدى

بۇل ماڭىزدى ىنتىماقتاستىقتىڭ تاريحى تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى ءاليا مۇستافينا ءوز سوزىندە «قازاقستان – ارقاشان دىنارالىق كوزقاراستارعا تۇسىنىستىك جانە سىيلاستىقپەن قارايتىن كوپۇلتتى مەملەكەت. ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناستاعى وتىز جىل ىشىندە قازاقستان مەن ۆاتيكان باسشىلارىنىڭ بىرنەشە كەزدەسۋى ءوتتى. وتىز جىل ىشىندە بيىل ريم پاپاسىنىڭ ەلىمىزگە ەكىنشى ساپارى جوسپارلانىپ وتىر. 2001 جىلى 23 قىركۇيەكتە تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ شاقىرۋىمەن ريم پا­پاسى يوانن پاۆەل ءىى ەلىمىزدىڭ قادىرلى مەيمانى بولعان. بۇل ەلەۋلى وقيعالار تۋرالى ماتەريالدار قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءارحيۆىنىڭ قور­لارىندا ساقتاۋلى. قازاقستان ەجەلدەن شىعىس پەن باتىستىڭ اراسىنداعى وركەنيەتتەر توعىسى بولعان. تاريح قوي­ناۋىنان باستاپ وسى ايماقتا ءتۇرلى دىنگە باعىنۋشىلىقتىڭ ءتۇپ توركىنى قالىپتاسىپ, ءار دەڭگەيدە وربىگەن. ەگەمەندىگىمىزدى ەڭسەرگەن كۇننەن باستاپ, ازاماتتارىمىز ءدىني سەنىم بوستاندىعى قۇقىعىنا يە بولدى. قازاقستاننىڭ دەمو­كراتيالىق رەفورما جاساپ, تەڭ قۇ­قىقتا دامۋىنىڭ نەگىزگى ءبىر تۇتقاسىندا ءدىندار ادامداردىڭ ەڭبەگى زور. تەك بەيبىتشىلىك, ۇلتارالىق جانە دىنارالىق تاتۋلىق ارقىلى ءبىز تاريحتىڭ تولعاۋلى كەزەڭدەرىنەن مويى­ماي ءوتىپ, تەك قانا ەكونوميكالىق جانە ساياسي ۇستانىمداردى عانا دامىتپاي, رۋحاني ەركىندىكتى شىڭداي بىلدىك», دەپ توقتالىپ ءوتتى.

الەم حالقى جاقسىلىقتىڭ جارشىسى دەپ تانىعان شاپاعاتتى اكەيدىڭ جيىرما ءبىر جىل بۇرىنعى ەلىمىزگە كەلگەن ساپارىندا «ساعان, قازاقستان جانە سەنىڭ بارلىق تۇرعىنىنا قۇدايىم راقىمىن ءتۇسىرىپ, سەنىڭ بولاشاعىڭا كەلىسىم مەن بەيبىتشىلىكتىڭ نۇرىن توكسىن», دەپ دۇعا تىلەپ سويلەگەن ءسوزى پرە­زيدەنت ءارحيۆىنىڭ 5-ن قورىندا ساقتالعان.

مۇندا ريم پاپاسى يوانن پاۆەل ءىى «ەۋرازيا اۋماعىنىڭ ءدال كىندىگىندە ورنالاسقان وسىناۋ قايىرىمدى دا ۇلان-بايتاق ەلدىڭ ەلورداسىنا, تىكە­لەي استانا قالاسىنا دەيىن مەنىڭ قادامدارىما باسشىلىق ەتكەن قۇدايعا تاۋبە قىلامىن. سان عاسىرلىق ءارى سان الۋان رۋحاني جانە مادەني ءداستۇر­دىڭ مۇراگەرى بولعان, ال قازىرگى كەزدە جاڭا الەۋمەتتىك جانە ەكونومي­كالىق ماقساتتارعا ۇمتىلىپ وتىرعان كوپ­ەتنوستى مەملەكەتتىڭ باستاۋىن قالاعان وسىناۋ جەرگە تەبىرەنە ءتاۋ ەتەمىن. كوپتەن بەرى مەن بۇل كەزدەسۋگە قۇشتار ەدىم, سوندىقتان دا قازاقستاننىڭ بارلىق تۇرعىننىڭ ىقىلاسى مەن سۇيىس­پەنشىلىگىن قۇشاعىما الا بىلگەن مەنىڭ قۋانىشىم شەكسىز», دەپ مەيىرلەنە ايتىپ وتكەن.

قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جولىندا كۇرەسكەن ءتۇرلى كەزەڭىن تىزبەكتەي كەلىپ, دۇنيەجۇزى حالىقتارىنا ونەگە بولعان تاجىريبەلى شەشىمدەرىنە دە توقتالىپ وتكەن ەدى. ول ءوز سوزىندە «قا­زاقستان باسقا حالىقتارمەن, ۇلت­تارمەن جانە مادەنيەتتەرمەن مۇددەلەس ىنتىماقتاستىقتىڭ «كوپىرلەرىن سالۋ» ءۇشىن قاجەتتى العىشارتتاردىڭ – تۋىس­قاندىقتىڭ, ديالوگ پەن ءوزارا تۇسىنىس­تىكتىڭ رۋحىندا وركەندەۋدى قالايدى. ناق وسىنداي كەلەشەگى زور مۇددە تۇرعى­سىندا قازاقستان 1991 جىلى باتىل باس­تاماسىمەن سەمەيدەگى يادرولىق پوليگوندى جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, كەيىننەن يادرولىق قارۋدان بىرجاقتى باس تارتۋدى جاريالادى جانە يادرولىق سىناقتارعا تولىق تىيىم سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە قوسىلدى. وسى شەشىمنىڭ نەگىزىندە سىزدەردە داۋلى ماسەلەلەردى قارۋ قولدانۋ ارقىلى ەمەس, كەلىسسوزدەر مەن ديالوگتىڭ بەيبىت قۇرالدارىن قولدانۋ ارقىلى شەشكەن ءجون دەيتىن سەنىم ورنىقتى. مەن ىنتىماقتاستىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ وزەكتى تالاپتارىنا تاماشا سايكەس كەلەتىن, ادامداردا نىعايا تۇسكەن سانالىلىقپەن تالپىنىپ وتىرعان مۇنداي ءتارتىپ باعىتىن ماقتاماي تۇرا المايمىن», دەپ ءتانتى بولىپ, ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن ەدى.

ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ باسىندا زايىرلىلىق پەن ىنتىماقتاس­تىقتىڭ رۋحىن تانىتا بىلگەن جانە الەم دىندەرىنىڭ بەيبىتشىلىكتى ورنىق­تىرۋداعى ءرولىن قولداعان قازاقستانعا العىسىن توككەن شاپاعاتتى اكەي يوانن پاۆەل ءىى «قا­زاق حالقى, سەنى ەلدى شىنايى پروگرەسس تۇرعىسىنان, ىن­تىماقتاستىق پەن بەيبىتشىلىك رۋحىندا مەملەكەت قۇرۋدىڭ جاۋاپتى مىندەتى كۇتىپ تۇر. قازاقستان – ازاپقا تۇسۋشىلەر مەن ءدىني نانىمداعىلار جەرى, ايدالعاندار مەن قاھارماندار جەرى, ويشىلدار مەن سۋرەت­كەرلەر جەرى, ەشتەڭەدەن تايىن­با! ەگەر سەنىڭ دەنەڭە تۇسىرىلگەن جارا­قاتتىڭ ءىزى تەرەڭ دە سان ءتۇرلى بولىپ قالسا, ەگەر ماتەريالدىق جانە رۋحاني قالىپ­قا كەلتىرۋ ىسىندە قيىنشىلىقتار مەن كە­دەرگىلەر پايدا بولسا, ۇلى اباي قۇنان­باي ۇلىنىڭ: ادامشىلىقتىڭ الدى – ماحاببات, عادىلەت سەزىمى. ول جارات­قان ءتاڭىرىنىڭ ءىسى (قىرىق بەسىنشى ءسوز) ( ۇلى اقىننىڭ بۇل ءسوزىن ريم پاپا­سى قازاق تىلىندە ايتتى) دەگەن سوزدەرى سەن ءۇشىن ءدارۋ ءارى قۇلشىنىس بولسىن», دەپ رۋحاني كۇش-جىگەر سىيلاپ, دۇعا ەتكەنى قازاقستاندىقتاردىڭ جادىندا جايدارى پەيىلدە ساقتالىپ قالعان ەدى.

ءداستۇرلى ءدىننىڭ قايسىسى بولسىن بىرىگۋگە, ادامنىڭ وزىندىك ساناسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋگە, باسقا حالىق­تارعا, ولاردىڭ مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرلەرىنە قۇرمەتپەن قاراپ, توزىمدىلىككە تاربيەلەۋگە شاقىرادى. ەلىمىز – ءتۇرلى كونفەسسيا مەن ەتنوس وكىلىنىڭ تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ايقىن ۇلگىسى بولىپ الەمگە تانىلىپ وتىر. مىڭجىلدىقتاردان بۇگىنگى ءححى عا­سىرعا جەتكىزگەن ءدىن جولىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك بارىنەن جوعارى بولىپ كەلگەن. بۇگىندە زەرتتەۋشىلەردىڭ ەڭبەكتەرىنەن كاتوليتسيزمنىڭ ءبىزدىڭ ولكە­مەن ىنتىماقتاستىق تاريحى قاعان­دىق, حاندىق داۋىرىمىزدەن باستاۋ الاتىنىن دالەلدەيتىن ديپلوماتيالىق حات الماسۋلارمەن تانىسىپ جاتىرمىز.

ءبىزدىڭ ەل دىنىنە, دىلىنە, تىلىنە, نا­سىلىنە قاراماستان الەمدەگى حالىقتار ارا­سىنداعى كەدەرگىلەردى شەگەرۋگە, تەڭ قۇقىقتى قارىم-قاتىناستى دامى­تۋعا باعىتتالعان بىرقاتار باستامانى جۇزەگە اسىرادى. بۇل باعىتتا قازاق­ستاننىڭ باس­تاماسىمەن 2003 جىلدان بەرى ءۇش جىل سايىن وتكىزىلەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباس­شىلارىنىڭ سەزىن ايتۋعا بولادى. اۋقىمدى شارانىڭ نەگىزگى ماقساتى – كونفەسسياارالىق جانە ەتنوسارالىق قاتىناستارداعى زورلىق-زومبىلىق پەن تەررورعا قارسى دىندەر ديالوگىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تۇراقتى حالىقارالىق كون­فەسسياارالىق ينستيتۋت قۇرۋ. العاشقى سەزدەن باستاپ رۋحاني كوش­باسشىلار بولاشاقتاعى ۇيلەسىمدى الەمنىڭ نەگىزدەرى رەتىندە ادامزات ءۇشىن بەيبىتشىلىك پەن وركەنيەتتىڭ ورلەۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە بارلىق قوعامدا تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ باعىتىنداعى بىرلەسكەن ءىس-ارەكەتتەرى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداعان ەدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل ۇيىم بۇكىل الەمنىڭ ءدىنى مەن وركەنيەتى مويىنداعان, بارلىق ءداستۇرلى ءدىن باسشىسى مىندەتتى تۇردە قاتىسۋدى قۇرمەت تۇتاتىن حالىقارالىق ىرگەلى فورۋمعا اينالدى.

سەزدى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ بويىنشا سول كەزدەگى ۇيىمداستىرۋشى ورگان – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ قۇجاتتارى, حاتتامالىق شەشىمدەرى مەن تاپسىرمالارى, جوسپارى, شاقىرۋ جونىندەگى اقپاراتتىق جوبالارى, حات الماسۋلارى جانە ءاربىر جىلعى وتكەن سەزدىڭ ناتيجەسىندە قابىلدانعان ما­ڭىزدى قۇجاتتار مەن دەكلاراتسيا­لار پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ قورىندا ساقتاۋلى تۇر.

2022 جىلدىڭ ساۋىرىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ريم پاپاسى فرانتسيسكپەن بەينەكونفەرەنتسيا ارقىلى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, ناتيجەسىندە پونتيفيكتىڭ ەلىمىزگە بيىلعى 13–15 قىركۇيەگىندە رەسمي ساپارمەن كەلەتىنى انىقتالعان بولاتىن. ۆاتيكان وسىعان دەيىن ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرىنە قاتىسپاعان ەدى. بۇگىنگى كاتوليك شىر­كەۋىنىڭ بيلەۋشىسى پونتيفيك فرانتسيسك وسى باسقوسۋدىڭ VII سەزىنىڭ جابىلۋى­نا جانە ونىڭ قورىتىندى دەكلارا­تسياسىنىڭ قابىلدانۋىنا العاش رەت قاتىسپاقشى. بۇل قازاقستاننىڭ كون­فەس­سياارالىق ديالوگتىڭ سەنىمدى الاڭى رەتىندەگى مارتەبەسىن راستايتىن بىرەگەي وقيعا بولماق. سول كۇنى پون­تيفيك فرانتسيسك كورشى ەلدەردەن كەلگەن جانە جەرگىلىكتى ريم-كاتوليك شىركەۋىنىڭ ءدىن قىز­مەتكەرلەرىمەن, سەميناريستەرىمەن كەزدەسۋدى كوزدەپ وتىر.

ديپلوماتيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا دامۋ ءۇردىسى رەتىندە قازاقستان مەن ۆاتيكان تەك ءدىني تۇرعىدان ءوزارا ىن­تىماقتاستىققا سەنىم ارتپاي, ور­كەنيەتتىڭ وزگە دە وزەكتى سالالارى – ءبىلىم, مادەنيەت, الەۋمەتتىك جانە گۋما­نيتارلىق باعىتتارداعى ىنتىماق­تاس­تىقتى كەڭەيتۋ ماقساتىندا بىرقاتار ءىس-شارانى قولعا العان.

الماتى