1950 جىلدارى كسرو العاش رەت عارىشقا جەر سەرىگىن ۇشىرعاندا اقش قىزىل يمپەريانىڭ بۇل سالادا قالاي دەموكراتيالى ەلدەن العا وزىپ كەتكەنىنە قايران قالعان. ءسويتىپ, بۇل ماسەلەنى زەرتتەپ, بالالارعا كىشكەنتاي كەزىنەن ءتۇرلى عىلىم سالاسى بويىنشا ءىلىم-ءبىلىم وقىتۋ كەرەك دەگەن تۇجىرىمعا كەلگەن. وسىدان كەيىن اقش-تا 1960 جىلدارى بازالىق جوبالار ءىلىمى, ياعني Project Based Learning جوباسى قولعا الىندى.
بۇل جونىندە «قازاقستاننىڭ ۇلتتىق باسىمدىعى: بالالار جانە ءبىلىم بەرۋ كوشباسشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق تامىز فورۋمى شەڭبەرىندە «قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ – بالالاردى تاربيەلەۋ, وقىتۋ جانە دامىتۋ الەۋەتى» تاقىرىبىندا وتكەن كونفەرەنتسيادا جان-جاقتى باياندالدى.
وسى تاقىرىپتا پرەزەنتاتسيا جاساعان R4 Technology Research Center عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ايدىن ءتۇسىپجانوۆ مەكتەپ باعدارلاماسىنان تىس قوسىمشا ءبىلىمنىڭ پايداسى تۋراسىندا كەڭىنەن وي تولعادى.
Project Based Learning جوباسى بويىنشا بالا ۇنەمى زەرتتەۋ, ىزدەنىس ۇستىندە ءجۇرۋ كەرەك. مۇندا بالانى ءتورت نارسەگە ماشىقتاندىرادى. ول ويدىڭ سەرگەكتىگى, قيىندىقتان جول تابا ءبىلۋ, قارىم-قاتىناستا كۇشتى بولۋ جانە توپپەن بىرگە جۇمىس ىستەي الۋ. بالالارعا وسى بازالىق ءىلىمدى ءسىڭىرۋدىڭ ناتيجەسىندە, وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى قۇراما شتاتتاردا كاسىپكەرلىك سالاسى كۇرت دامىعان. ءتىپتى سول ارقىلى اقش زاماناۋي تەحنولوگيا, ءىلىمنىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا الەمدە كوشباسشى اتانىپ, العا سۋىرىلىپ شىققان جوق پا؟! سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكانى العا سۇيرەيتىن كەلەشەك جاستار. سوندىقتان ولاردىڭ ءبىلىمدى بولۋىنا كىشكەنتاي كەزىنەن باستاپ كوڭىل ءبولۋ كەرەك. بۇل رەتتە جاپونيانىڭ ايگىلى يكيگاي ءبىلىم جۇيەسىن ەنگىزۋدىڭ ەرەكشەلىگى كوپ كورىنەدى. يكيگايعا سايكەس بالا 4 نەگىزگى قاسيەتتى مەڭگەرىپ شىعادى. ول وزىنە نە ۇنايدى, قاي سالادا كۇشتى, قانداي ءىس وعان تابىس اكەلەدى جانە ەلگە پايداسىن تيگىزەتىن جۇمىسپەن اينالىسۋ. كەلەشەكتە بالا وسى 4 ساۋالدىڭ جاۋابىن تابا السا, باقىتتى جان بولىپ سانالادى جانە وسىنداي ءىلىمدى ۇيرەنگەن ءاربىر جاستان ناعىز ءبىلىمدى, الدىنا ۇلكەن ماقسات قوياتىن ەلدىڭ تاعدىرىن قورىقپاي قولىنا تابىستاي بەرەتىن جاڭا ۇرپاق ءوسىپ شىعادى. عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى وسى اتالعان اعارتۋشىلىق ءىلىمنىڭ وزىق ءادىس-تاسىلدەرى وتاندىق مەكتەپتەن تىس قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە دە كەڭىرەك قولدانىلسا دەگەن سوزبەن ويىن تۇجىرىمدادى.
ورال قالاسىنان كەلگەن بالالار-جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى جانە ەكولوگيا ورتالىعىنىڭ وكىلى نيازبەك گاتاۋوۆتىڭ دا پرەزەنتاتسياسى كوپشىلىكتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. بايانداماشى مالىمدەگەندەي, باتىس قازاقستان وبلىسىندا بالالاردى تۋريزمگە باۋليتىن, تۋعان ولكەنىڭ جەر-سۋ اتاۋلارىمەن تانىستىراتىن, ايماقتىڭ الىس-جاقىن تاريحىنان سىر شەرتەتىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ۇيىرمەسى سونداي ءبىر ەرەكشە, دارا ۇيىم سانالادى. ەكسكۋرسيا بارىسىندا وقۋشىلار توپ-توپقا ءبولىنىپ, وزەن بويلارىن جاعالاي سول جەردىڭ تابيعاتىمەن تانىسادى, اۋىل-ايماقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن جاقىننان كورەدى, ونداعى كونەكوز قاريالاردىڭ اۋزىنان كورگەن-بىلگەندەرىن جازىپ الىپ, ولكەنىڭ شەجىرەسىن قالىپتاستىرادى. سونىمەن بىرگە بالالار ۇيىرمە كەزىندە ساياحاتقا شىعىپ, ارحەولوگيالىق قازبا, زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن دە اينالىسادى. وسىنداي ەكسكۋرسيالاردىڭ بىرىندە وقۋشىلار جەر استىندا جاتقانىنا 150 ملن جىل بولعان دينوزاۆردىڭ ءبىر ءتۇرى يحتيوزاۆردىڭ سۇيەگىن تاۋىپ العان. وسى تەكتەس سۇيەك قالدىقتارى الەمنىڭ باسقا ەلدەرىندە دە, ءتىپتى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا دا تابىلعان ەكەن. بىراق ولاردىڭ جاسى ورالدىق جاس ارحەولوگتەر قازبا جۇمىستارىندا تاپقان يحتيوزاۆردان الدەقايدا جاس. ءسويتىپ, كونە دينوزاۆردىڭ سۇيەك قالدىقتارى ءوز ەلىمىزدەن, سونىڭ ىشىندە باتىس قازاقستان جەرىنەن تابىلۋىنا وراي بۇل جويىلىپ كەتكەن الىپ دەنەلى جانۋارعا قازاقستانوزاۆر دەپ ات قويىپتى. سپيكەر قورىتىندى بايانداماسىندا وسىنداي تۋريستىك, ەكولوگيالىق ورتالىقتىڭ ۇلگىسى رەتىندە رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىندە ۇيىرمەلەر جۇمىسىن قولعا الۋعا, جانداندىرۋعا بولاتىنىن ايتتى.
تامىز كونفەرەنتسياسىندا ءوزىنىڭ تاجىريبەسىمەن بولىسكەن رەسەيلىك ءبىلىم بەرۋدىڭ روبوتوتەحنيكا قاۋىمداستىعىنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديسلاۆ حالاموۆ قازاقستاندىق ارىپتەستەرىن قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى بويىنشا رەسەيگە كەلىپ, ءوزارا تاجىريبە الماسىپ قايتۋعا شاقىردى.
– بۇكىل رەسپۋبليكادا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى بار. وعان وقۋشىلار سارايى, مۋزىكالىق, ونەر مەكتەپتەرى, جاس تەحنيكتەردىڭ ستانسالارى سەكىلدى ۇيىمدار كىرەدى. مىنە, وسى سەكىلدى مەكەمەلەردىڭ ءبىر جىل بويى اتقارىلعان جۇمىستارىن سارالايتىن, ەسەپ بەرەتىن, سونىمەن بىرگە الداعى جوسپارلارىمەن ءبولىسىپ, وي-پىكىر الماساتىن الاڭشانىڭ رەسپۋبليكانىڭ ءۇشىنشى مەگاپوليسىندە ۇيىمداستىرىلۋى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش, – دەدى قالالىق وقۋشىلار سارايى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى باقىتجان مۇستافاەۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇگىنگى تاڭدا شىمكەنت قالاسىندا 9 ءىرى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بار. ونىڭ ىشىندە وقۋشىلار سارايى, ءداستۇرلى قاراتاۋ سەكىلدى ونەر مەكتەپتەرى بالالاردى ساباقتان تىس قوسىمشا ۇيىرمەلەر ارقىلى ونەردىڭ ءتۇر-تۇرىنە باۋلۋدا. بۇدان بولەك وقۋشىلار سارايىنىڭ وزىندە 20 باعىت بويىنشا 160 ۇيىرمە جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق وسىندا كۇن سايىن كەلىپ ۆوكال, بي, قولونەر شەبەرلىگى, روبوتتەحنيكا, ءىت جانە باسقا دا سالالار بويىنشا قوسىمشا ۇيىرمەلەرگە قاتىساتىن وقۋشىلارعا 150-گە جۋىق ۇستاز ساباق بەرەدى. سونىمەن بىرگە 260 مىڭداي شىمكەنتتىك وقۋشى مەكتەپىشىلىك ۇيىرمەلەرمەن دە, ارت-سپورت ۇيىمدارىمەن دە قوسىمشا قامتىلعان. دەگەنمەن ماماننىڭ سوزىنشە, بالالاردى تولىق قوسىمشا بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە سونىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز كورىنەدى. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا قالادا تاعى ءبىر ۇلكەن وقۋشىلار سارايى, مۋزىكالىق مەكتەپ سالىنىپ جاتىر. اتالعان عيماراتتار پايدالانۋعا بەرىلسە, وقۋشىلاردى قوسىمشا بىلىممەن قامتۋ سۇرانىسى ازايادى دەگەن ءۇمىت بار.
شىمكەنت