ساپالى ينتەرنەتپەن تۇگەل قامتىلۋ كوزدەلىپ وتىر

ال وڭىرلەردە جاعداي قانداي؟ بۇل ماسەلەنى بىلمەك نيەتپەن شىمكەنت قالالىق تسيفرلاندىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسەت ابدراحانوۆتان سۇراپ بىلگەن ەدىك. جاۋاپتى سالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكانىڭ ءۇشىنشى مەگا­پوليسىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى جوسپارعا ساي اتقارىلۋدا. بۇل نەندەي جوسپارلار دەگەن ساۋالعا باسقارما باسشىسى قالانى تۇگەل ساپالى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىپ, شىمكەنتتى سمارت-سيتي جوباسىنا ساي دامىتۋ دەپ جاۋاپ بەردى.

ينتەرنەتكە دەگەن سۇرانىس, اسىرەسە شىمكەنتتە ەكى جىل قاتارىنان جال­عاس­قان كارانتيندىك شەكتەۋلەر كەزىندە قاتتى ءبىلىندى. وقۋشىلار مەن كوپتەگەن جۇمىس­شى­ ۇيدە ونلاين رەجىمگە كوشكەندە مەگا­پوليستەگى تسيفرلىق الەۋەتتىڭ قان­شا­لىقتى دەڭگەيدە ەكەندىگى انىق كو­رىندى. سوندىقتان پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىن­داۋ ءارى زامان كوشىنەن قالماۋ ماق­سا­تىندا بۇگىندە بۇل سالادا ءتيىستى جۇ­مىس­تار وتە شاپشاڭ تۇردە اتقارىلىپ جاتىر.

بۇعان دالەل رەتىندە باسقارما باسشىسى قولعا الىنعان جانە جوسپاردا تۇرعان ىستەرى جونىندە بايانداپ بەردى. ماسەلەن, 2021 جىلى ينتەرنەتتى قولجەتىمدى ەتەتىن 14 بازالىق ستانسا ورناتىلىپ, 200 مىڭعا جۋىق حالىق ساپالى عالامتور يگىلىگىنە قول جەتكىزسە, بيىل 12 بازالىق ستانسا قويۋ جوپاردا بار. ءتىپتى بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ تورتەۋى قالانىڭ شالعاي ەلدى مە­كەن­دەرىنە ورناتىلىپ ۇلگەردى.

«قۇدايعا شۇكىر, بۇرىنعى كەزبەن سالىستىرعاندا ينتەرنەت ساپاسى انا­عۇرلىم ارتىپ, وعان قولجەتىمدىلىك تە الدەقايدا وسە تۇسكەن. مويىنداۋ كەرەك, العا­شىندا كەيبىر قالادان جىراقتا جاتقان اۋىلداردا, ءتىپتى ۇيالى تەلەفونمەن قوڭىراۋ شالۋدىڭ ءوزى مۇڭ ەدى. سودان بەرى جاعداي وڭالىپ, ەلدى ينتەرنەتپەن قامتۋ, سالالاردى تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ دەڭگەيى جەدەل تۇردە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ويتكەنى بۇل – مەملەكەتتىڭ نازارىندا تۇرعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ وزىقتىعى جالپى ەلدىڭ بۇگىنگى تاڭداعى الەم ال­دىن­داعى دامۋىنىڭ رەيتينگىسى, نەگىزگى كور­سەت­كىشىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. بۇل تۇرعىدا شىمكەنتتە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار, اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرىمىز جوق ەمەس», دەيدى اسەت مارات ۇلى.

سونىڭ ءبىر ايعاعى, باسقارما «ۆوستوك­تە­لەكوم» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ 20 بازالىق ستانسا ورناتقالى جاتىر. ستا­تيس­تيكالىق دەرەكتەرگە كوز جۇگىرت­سەك, 2020 جىلى جالپى قالانىڭ جارتىسى عانا ينتەرنەتتىڭ تالشىقتى-وپتيكالىق جەلىسىمەن قامتىلعان بولاتىن. ول ينتەرنەت جىلدامدىعى مەن ساپاسىنىڭ كۇشتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىنى بەلگىلى. دەي تۇرعانمەن, تسيفرلىق نارىقتا نەگىزگى ويىنشىلار سانالاتىن «ترانستەلەكوم» مەن «قازاقتەلەكوم» كومپانيالارى تال­شىقتى-وپتيكالىق جەلىنى كوپقاباتتى ۇيلەرگە تارتۋمەن عانا شەكتەلىپ وتىر. ويتكەنى بۇل جۇمىستار قىرۋار قارجىنى تالاپ ەتەدى جانە رەنتابەلدىگى دە اناۋ ايتقانداي جوعارى ەمەس. ال شىمكەنتتەگى تۇرعىن ۇيلەردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى جەكە سەكتورداعى جەر ۇيلەر ەكەنىن ەسكەرسەك, ەلدى مەكەندەردى ينتەرنەتكە قوسۋ جۇمىستارى تىم باياۋ جۇرەر ەدى. وسى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىمىن تابۋ ماقساتىندا باسقارما ۇلكەن جۇكتى مىندەتىنە الا الاتىن الەۋەتتى ينۆەستورلاردى ىزدەستىردى. ءسويتىپ, جەرگىلىكتى جەردەن, ياعني ءوزىمىزدىڭ قاراعاندى مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىنان ينۆەستورلار تابىلىپ, شىمكەنت قالاسى اكىمدىگىنىڭ تالاپ-تىلەگىنە ءۇن قاتتى.

سودان بەرى 2021 جىلدىڭ ماۋسىمىنان باستاپ ەكى ينۆەستوردىڭ ءبىرى شىمكەنت ماڭىنداعى حالىق كوپ شوعىرلانعان ساۋلە, دوستىق, اسار سەكىلدى 10 ەلدى مەكەنگە تالشىقتى-وپتيكالىق ينتەرنەت جەلىسىن جۇرگىزدى. بيىل قوسىمشا تاعى 15 ەلدى مەكەنگە ينتەرنەت جەلىسى تارتىلىپ, بۇل كورسەتكىشتى 75 پايىزعا جەتكىزۋ مەجەسى قويىلىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە, سامال-3, قۇرساي, ەلامان, قازىعۇرت ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىندارى ساپالى ينتەرنەت يگىلىگىن كورە باستادى. بۇل رەتتە ينۆەستورلار قولعا العان باس­تامالارىنا قارجى قۇيۋدى اياپ جاتقان جوق. ءوز كەزەگىندە قاراپايىم حالىق تا قولداۋ ءبىلدىرىپ, ءوز ىقتيارلىعىمەن ەسىگىنىڭ الدىنا كەلىپ تۇرعان ينتەرنەتكە قوسىلسا, 2025 جىلعا قاراي شىمكەنتتە ينتەرنەتپەن قامتىلۋ كورسەتكىشى ءجۇز پايىزعا جەتەدى ەكەن. بۇل تسيفردى جۇزەگە اسىرۋ البەتتە ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ ءوز قولىندا تۇرعان دۇنيە ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەك.

شىمكەنتتەن 20 شاقىرىم قاشىقتىق­تا ورنالاسقان سايرام, توعىس, ماياتاس سىندى اۋىلدار بار. ولارعا تالشىقتى-وپتيكالىق ينتەرنەت جەلىسىن تارتۋ تىم قىمبات. سوندىقتان ونىڭ باسقا شەشىمى رەتىندە بيىكتىگى 40 مەترلىك راديوتولقىن تاراتقىش مۇنارالار ارقىلى ينتەرنەتپەن قامتۋ كوزدەلىپ وتىر. ءبىر ەرەكشەلىگى, مەگاپوليستىڭ ورتالىق اۋداندارىندا دا جەر ۇيلەر كوپ. بۇل رەتتە تاعى ءبىر ينۆەستور «فيشنەت» كومپانياسى 80 كوشەگە نەمەسە 260 شاقىرىمعا ين­تەرنەت جەلىسىن جۇرگىزدى. سونىمەن بيىل كابەلدىك ينتەرنەت جەلىسىن تارتۋ جوسپارلانعان 15 ەلدى مەكەنگە تاعى دا سەگىزى قوسىلىپ وتىر. ينۆەستورلاردىڭ ءبىر جاقسى جەرى, كليەنتتەرگە بارىنشا جايلى جاعداي جاساۋعا تىرىسادى. ماسەلەن, 112 كۆارتال نەمەسە سامال شاعىن اۋدانى تۇرعىندارىن ينتەرنەت جەلىسىنە قوسۋعا «قازاقتەلەكوم» كومپانياسى ق ۇلىق تانىتپاسا, ينۆەستورلار كەرىسىنشە, حالىقتىڭ ءوتىنىشىن قالايدا ورىنداۋدىڭ جولىن قاراستىرادى.

باسقارما باسشىسى اڭگىمەسىندە بايان­داپ وتكەندەي, بۇگىنگى تاڭدا حالىقتىڭ كوم­مۋنالدىق ماسەلەسىنىڭ كوپشىلىگى دەرلىك وڭ شەشىمىن تاپقان. قازىر بار­لىق ەلدى مەكەندە ساپالى جارىق بار, ەسىك الدىنداعى كولونكادان سۋ سار­قىراپ اعىپ جاتىر, كوپ وتباسىنىڭ شاڭىراعىندا «كوگىلدىر وتىن» مازداپ تۇر. بۇرىن قارا تۇنەك باسىپ تۇراتىن كوشەلەردىڭ ءبىرازىندا جارىقشامدار جارقىراپ, تۇنگى قالانىڭ ءسانى كىرىپ قالدى. قالا بەردى, شايىندى سۋلاردى اعىزىپ اكەتەتىن كارىز جۇيەسىنىڭ شاراپاتىن شەتتە وتىرعان قالا جۇرتى دا كورە باستادى. وسىنداي كوممۋنالدىق يگىلىكتەر مەن جاقسىلىقتاردى جان-تانىمەن سەزىنگەن شىمكەنتتىكتەر ەندى جايلى سەرۆيسكە ۇمتىلۋدى ءجون ساناپ وتىر. ول – البەتتە, جىلدامدىعى اسقان, ساپاسى ارتقان ينتەرنەت. قالا بيلىگىنىڭ ەندىگى كوزدەگەن ماقساتى دا تسيفرلىق جۇيەنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاساقتاۋ بولىپ وتىر.

سول ءۇشىن ينتەرنەت جەلىسىن تارتۋ ىسىمەن اينالىساتىن ءۇشىنشى يزرايلدىك ينۆەستورمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. قاناتقاقتى جوبا رەتىندە تۇرلان ەكسپەديتسياسى اۋماعىنداعى 10 ءۇيدى ينتەرنەتكە قوسىپ كورمەك. كەلەشەكتە ىنتىماق-1,2 جانە نۇرشۋاق شاعىن اۋداندارىنا ينتەرنەت جەلىسىن تارتۋ ماقساتى قويىلىپ وتىر.

ۇيرەن دە جيرەن

ارينە, قازىرگىدەي تسيفرلىق داۋىردە ينتەرنەت بولماسا جۇرت وزىنە قاجەتتى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ ءبىرىن دە الا الماس ەدى. ەندىگى جەردە باسقارمانىڭ الدىندا تۇرعان مىندەت – حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتىن اشۋ. قىزمەتتىڭ بارلىق ءتۇرىن حالىققا قولجەتىمدى ەتۋ ءۇشىن تسيفرلىق جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعىن كادەگە جاراتقان اكىمدىك تاراپى بۇگىندە iShymkent.kz پلاتفورماسىن ىسكە قوستى. ءسوزدىڭ باسىندا ايتىلعانداي, تۇرعىنداردىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 13 مىڭداي حالىقتى 5 باعىت بويىنشا ارنايى كۋرستارعا قاتىستىرۋدىڭ جوسپارى ءتۇزىلىپ جاتىر.

ء«اربىر ازامات بۇگىنگى زاماندا جان-جاقتى ءبىلىمدى, كوكىرەك كوزى وياۋ بولۋى شارت. سول سەبەپتى ادامداردى جاس ەرەك­شەلىگىنە بولمەي تسيفرلى ساۋاتتى بول­عانىن قالايمىز. تۇپتەپ كەلگەندە ەگەر ادام ينتەرنەت ارقىلى جۇمىستى جاقسى مەڭگەرگەن بولسا, كەزەكتە تۇرىپ الاتىن بارلىق قىزمەتتى ۇيدە وتىرىپ تا ءوزىنىڭ الا بەرۋىنە مۇمكىندىك تۋادى. ماسەلەن, قازىر كوپشىلىك جۇرت جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋ ءۇشىن ارنايى قىزمەتكەرگە جۇگىنەدى. ال تسيفرلىق سەرۆيستى جاقسى بىلسەڭىز, وسى قۇجاتتى ءوزىڭىز-اق دايىنداي الاسىز. سوندا ەگەر حالىق تسيفرلىق قىزمەت تۇرعىسىنان ساۋاتتى بولسا, بۇگىنگىدەي اراعا دەلدال سالىپ, بىرەۋلەرگە الدانىپ, وپىق جەپ جۇرمەس ەدى», دەدى اسەت ابدراحانوۆ.

تسيفرلىق جۇيە بويىنشا شىمكەنتتە ىسكە اسىپ جاتقان وڭدى ىستەردىڭ ءبىرى – باقىلاۋ كامەرالارىنىڭ ورناتىلۋى. دەرەككە سايكەس, قالادا 3 177 كامەرا بار. ونىڭ جارتىسى بەينەباقىلاۋعا ارنالسا, 1 677-ءسى جول قاۋىپسىزدىگىن باقىلايتىن كا­مەرالار. باسقارما باسشىسى بۇل باس­تا­ما­نىڭ تيىمدىلىگى مەن ناتيجەسى وتە جو­عارى بولعانىن ايتادى. سونىڭ ناتي­جەسىندە, مەگاپوليس كوشەلەرى مەن جولدارىندا ءتارتىپ تۇزەلىپ, قاۋىپسىزدىك ازايعان. اسىرەسە زاڭعا قىرىن قارايتىن جۇرگىزۋشىلەر ايىپپۇلدان اۋزى كۇيىپ, ءبىراز جونگە كەلىپ قالدى. سونىڭ ىشىندە كولىكتى جۇرگىزگەندە سپيدومەترىن ۇمىتىپ كەتەتىن جاستاردىڭ اپتىعى باسىلعان. مالىمەت بويىنشا بيىل قوسىمشا تاعى مىڭ كامەرا ورناتىلادى. ونىڭ 800-ءى بەينەباقىلاۋ فۋنكتسياسىن اتقارادى. قازىرگى ۋاقىتتا قالاداعى بارلىق مەكتەپتە بەيناباقىلاۋ قۇرىلعىلارى قويىلىپ, جەرگىلىكتى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسىلعان. ەن­دىگى رەتتە بالاباقشا مەن اۋرۋحانالار بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن قام­تىلاتىن بولادى. باسقارمانىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان جوسپارى بويىنشا, 2025 جىلعا قاراي قالاداعى كامەرالار ۇلەسى 57 پايىزعا جەتۋگە ءتيىس.

ماماننىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 21 پايىز بولعان ەكەن. قالا اۋماعى بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا بىرنەشە ەسەگە ۇلعايعان. سوندىقتان قالا اكىمدىگى شالعاي ەلدى مەكەندەردى باقىلاۋ كامەراسىنىڭ نازارىندا ۇستاۋعا تىرىسىپ جاتىر. نەگىزىندە ەلدى مەكەندەردىڭ ۇلكەن كوشەلەرىندە كامەرالار باياعىدان جۇمىس ىستەيدى. پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ۇسىنىسىمەن قوسىمشا كوشەلەردى دە ەندى كامەرانىڭ وبەكتيۆىنە الۋ كوزدەلىپ وتىر. جالپى قالانى 100 پايىز بەينەباقىلاۋمەن قامتۋ ءۇشىن 19,5 مىڭ كامەرا كەرەك ەكەن. دەگەنمەن بيۋدجەت شاماسىنا قاراي كامەرالار ورناتۋ ءىسى قالادا جالعاسىن تابا بەرمەك.

قالا اكىمدىگى تاراپىنان amanat پار­­تياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلا­ما­سىن ورىنداۋ جانە ۇلتتىق جوبالاردا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا Sifro اكادەمياسى اشىلدى. ونىڭ بوي كوتەرۋىنە ينۆەس­تورلار دا كومەگىن تيگىزدى. سونىمەن بىرگە مەگاپوليستە روبوپارك مەكتەبى دە شاكىرتتەر قابىلداپ جاتىر. تسيفرلىق ساۋاتتىلىققا ۇيرەتەتىن ءبىلىم وشاعىندا 50 ادام ءتالىم الۋدا. مۇنداي وقۋ ورىن­دارىنىڭ اشىلۋى نە ءۇشىن قاجەت بول­عانىن جاۋاپتى مامان بىلايشا ءتۇسىن­دىرىپ بەردى.

«شىمكەنت رەسپۋبليكانىڭ ەڭ ءىرى مەگاپوليستەرىنىڭ ءبىرى بولعانىمەن مۇندا كاسىبي ءىت مەكتەپتەر جوق. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا جاڭا ءبىلىم ورداسىنىڭ ىرگەسىن قالادىق. يگى باستاما ءوز ناتيجەسىن ۇزاق كۇتتىرگەن جوق. تسيفرلىق ساۋات اشۋ كۋرسىنان وتكەن 10 جاسار بالا بۇگىندە ۆەب-سايت ازىرلەپ, اقشا تابۋدىڭ قامىنا كىرىسكەن. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, قالادا ءىت سا­لا­سىنىڭ بىلىكتى ماماندارى ساناۋلى عانا. سوندىقتان ولاردىڭ اراسىندا باسەكەلەستىك بولۋ ءۇشىن وسىنداي ءىت ءىلىمىن تەرەڭ وقىتاتىن مەكتەپتەر قاجەت. سوندا شىمكەنتتە ءىت سالاسى قارقىندى داميتىن بولادى», دەدى اسەت مارات ۇلى.

ونىڭ مالىمدەۋىنشە, iShymkent.kz پلاتفورماسىنىڭ كەلەشەگى وتە زور بولماق. قازىردىڭ وزىندە كوممۋنالدىق قىزمەتتەر اۆتوماتتاندىرىلىپ, پلات­فورماعا قوسىلدى. وسىعان ارنايى ديسپەتچەرلىك پۋنكت, ياعني حالىقتىق كەڭسە اشىلىپ, قاراپايىم تۇرعىندار سول جەردەن مونوپوليستەرمەن كەلىسىم­شارتقا تۇرا الادى. ەندىگى جوسپاردا م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى مەن جاي سەرىك­تەستىك جۇمىستارىن اۆتوماتتاندىرۋ تۇر. جالپى, تۇرعىن ءۇي رەفورماسىندا كوزدەلگەن جاڭا باسقارۋ نىسانىنا ءوتۋ ءۇشىن ءۇي تۇرعىندارىنىڭ وسى ماقساتقا ارنايى ۇيىمداستىرىلاتىن باسقوسۋىنا تۇگەلدەي دەرلىك قاتىسۋى مىندەتتى. وسى تۇستا اركىم جەكە شارۋاسىمەن جينالىسقا ۋاقىتىندا قاتىسا الماي قالاتىنى تاعى بار. سوندىقتان بۇل ءىستى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن جاۋاپتى ماماننىڭ پىكىرىنشە, نۇر-سۇلتان قالاسىنداعىداي تسيفرلى جۇيەگە كوشىرۋ كەرەك. ال ول مىندەتتى شىمكەنتتە iShymkent.kz پلاتفورماسى جۇزەگە اسىرا الادى. جالپى, باسقارما باسشىسىنىڭ ويىندا بارلىق سالاداعى قىزمەت تۇرلەرىن, ماسەلەن, ءبىلىم بەرۋ, مۇعالىمدەردى جۇمىسقا قابىلداۋ سەكىلدى فۋنكتسيالاردى جوعارىدا اتالعان ءبىر پلاتفورماعا بىرىكتىرۋ يدەياسى جاتىر. سوندا شىمكەنتتىڭ تاۋەلسىز, ءوز الدىنا جەكە ەكوجۇيەسى پايدا بولماق.

قالا اكىمدىگى تاراپىنان قوعامدىق كولىكتەر سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ىسىندە دە ءبىراز ماقتانارلىق دۇنيە بار. سونىڭ ىشىندە ىكولىك جۇيەسىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل تسيفرلىق قىزمەت اۆتوبۋستار قوزعالىسىن ۇيالى تەلەفونداعى قوسىمشا ارقىلى باقىلاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

شىمكەنت قالاسىندا مىڭنان استام قيىلىس پەن ءۇش جۇزگە جۋىق باعدارشام بار. ءۇش باعدارشام عانا كومۋتاتور ار­قىلى جۇمىس ىستەيدى. ياعني كولىك كەپ­تە­لى­سى كەزىندە جاعدايعا قاراي ديس­پەت­چەرلىك ورتالىقتان باعدارشام تۇس­تەرى رەتتەلىپ وتىرادى. الداعى ۋا­قىتتا تاعى قالاداعى 70 باعدارشام كومۋ­تاتورلىق باقىلاۋعا وتەدى. بۇل – جاڭ­عىرتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى. تسيفرلىق مودەرنيزاتسيانىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە باعدارشامدارعا اقىلدى داتچيكتەر قويىلادى. سوندا الۋان ءتۇستى قۇرىلعى جولداعى قوزعالىستى ءوز ەركىمەن اناليز جاساي وتىرىپ رەتتەيتىن بولادى. ماماننىڭ سوزىنشە, مۇنداي جۇيەگە تەزىرەك ءوتىپ ۇلگەرمەسەك, الداعى 5 جىلدا كولىك سانىنىڭ كوپتىگىنەن جولداردا ۇزىن-سونار كەپتەلىس ورىن الۋى بەك مۇمكىن ەكەن. بۇدان بولەك مەگاپوليس­تە جەكە مەنشىك ءىت حاب اشۋ كوزدەلىپ وتىر. ول كوۆوركينگ ورتالىق سەكىلدى قىزمەت اتقاراتىن بولادى. بۇعان دا اكىم­دىك ءتيىستى ينۆەستور قاراستىرۋ ۇس­تىندە. جالپى, جىل باسىنان بەرى قالا­نىڭ تسيفرلىق دامۋ جوسپارلارىن ىسكە اسىرۋعا ميللياردتاعان قارجى ينۆەستيتسيا تارتىلىپ ۇلگەردى.

شىمكەنت