تاۋلى قاراباقتاعى قاقتىعىس

ازەربايجان دا, ارمەنيا دا قاقتىعىسقا ءبىر-ءبىرىن كىنالادى. Al Jazeera ارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا, دروننان جاسالعان سوققىدان ەكى ارمەنيالىق قازا تاپقان. ازەر­بايجان قورعانىس ءمينيسترى ارمەنيا 2020 جىلى جاسالعان كەلىسىمدى بۇزدى, ءبىر جاۋىنگەرىمىزدى مەرت ەتتى دەپ مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاۋاپ رەتىندە لاشىن دالىزىندەگى ارمە­نيالىق اسكەرگە سوققى جاسالعان. بۇل جەردى رەسەيدىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرى باقىلاۋى ءتيىس-تۇعىن. بىراق باكۋ بي­لى­گىنىڭ ايتۋىنشا ارمەنيا اسكەرى ءالى دە وڭىردەن كەتپەگەنىن العا تارتادى.

وسى ورايدا, كاسپيدىڭ ارعى بەتىندەگى اعايىن بىتىمگەرلىك كۇش­­تەرىنىڭ باقىلاۋىندا بولۋى ءتيىس بەلەسكە جاسالعان شابۋىلدى توي­تارىپ تاستاعان. سونداي-اق ازەر­بايجان اسكەرى بۇل وپەراتسياعا «كەك» دەپ اتاۋ بەرىپ, ايماقتاعى سترا­تەگيالىق ماڭىزدى بىرنەشە بەلەستى قايتارعانىن مالىمدەدى.

ارمەنيا قورعانىس ءمينيسترى قارسى تاراپتىڭ وق اتپاۋ تۋرالى كەلىسىمدى بۇزعانىن, بىتىمگەرلەر باقىلاۋىنداعى ايماققا شابۋىل جاساعانىن العا تارتادى. سونداي-اق حالىقارالىق قوعامداستىقتى ءۇن قوسۋعا شاقىردى.

دەگەنمەن بۇل ماسەلەنىڭ تۇيت­كىلدى تۇستارى كوپ. جالپى, تاۋ­لى قاراباق رەسمي تۇردە ازەر­باي­جان­نىڭ اۋماعى سانالادى. بىراق كەڭەس وكىمەتى ىدىراعان تۇستا ازەر­بايجان مەن ارمەنيا تاۋلى قاراباق ايماعى ءۇشىن قاقتىعىستى. 1994 جىلى ارمەنيا مەن تاۋلى قاراباق جانە ازەربايجان اراسىندا اتىستى توقتاتۋ جونiندە بiتiمگەرلiك كەلiسiم جاسالعانىمەن, تاۋلى قاراباق پەن وعان جاپسارلاس جاتقان ايماقتار ارمەنيانىڭ باقىلاۋىندا قالا بەردi. 1988-1994 جىلدارى بولعان سوعىستا 30 مىڭداي ادام قازا تاۋىپ, ميلليونعا جۋىق ازەربايجان بوسىپ كەتتى.

سودان بەرى تاۋلى قاراباق ەت­نوس­تىق ارميانداردىڭ باقىلاۋىندا بولىپ كەلگەن. تاۋلى قاراباق اي­ماعى 1991 جىلى ازاتتىعىن جاريالادى. الايدا الەمنىڭ بىردە-ءبىر مەملەكەتى ونىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداعان جوق. 1995 جىلى ەۋروپا قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ارمەنيا مەن ازەربايجان قاقتىعىسىن شەشۋ ءۇشىن مينسك توبىن جاساقتادى. بۇل كەلىسىمگە فرانتسيا, رەسەي جانە اقش وكىل رەتىندە ەندى. بىراق بۇل كەلىسىم دىتتەگەن ماقساتىنا جەتكەن جوق.

بۇۇ تاۋلى قاراباق ايماعىن رەسمي تۇردە ازەربايجان اۋماعى دەپ مويىنداپ, ەكى ەلدى ماسەلەنى بەيبىت جولمەن شەشۋگە شاقىرىپ كەلەدى. ءتىپتى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى داۋلى قاراباققا قاتىستى 4 قارار قابىلداپ, ارمەنيانىڭ اسكەرىن ازەربايجان اۋماعىنان شىعارۋعا ءتيىس دەپ كورسەتتى.

بۇعان دەيىن ارمەنيا مەن ازەربايجان تاراپى بىرنەشە رەت ء«تۇيىسۋ سىزىعىندا» قاقتىعىس­قان-دى. سوڭعى رەت 2020 جىلعى قىر­كۇيەكتە تاۋلى قاراباق ايماعىندا قاقتىعىس ءورشىدى. ازەربايجان مەن ارمەنيا جاعدايدىڭ ۋشىعۋىنا ءبىر-ءبىرىن ايىپتادى. باكۋ مەن ەرەۆان ارااعايىن ەلدەردىڭ كومەگىمەن بىرنەشە رەت اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلگەن. بىراق كوپ ۇزاماي قاقتىعىس قايتا جالعاستى.

اقىرى رەسەيدىڭ اراعا تۇسۋىمەن ارمەنيا مەن ازەربايجان سوعىستى توقتاتۋ جونىندەگى كەلىسىمگە كەلدى. ءسويتىپ, 10 قاراشا­دا 44 كۇنگە سو­زىل­عان قاقتىعىستىڭ نۇكتەسى قو­يىل­دى. كە­لىسىمگە سايكەس, ازەر­باي­جان سوعىس كە­زىندە ازات ەتكەن تاۋلى قاراباقتىڭ ءبىر بولىگىن جانە ارمەنيا باسىپ العان 7 اۋداندى وزىنە قايتاردى. ارمەنيا اۋماعىنان ازەربايجاننىڭ نەگىزگى تەرريتورياسىن ناحيچەۆان اۋماعىمەن جالعايتىن ءدالىز بەرىلدى. سونىمەن قاتار تاۋلى قاراباقتى ارمەنيامەن باي­لانىستىراتىن ءدالىز قۇرىلدى.

كەلىسىمگە سايكەس ارمەنيا قاي­تارۋعا ءتيىس ايماقتاردان اسكەرىن بيىلعى جازعا دەيىن اكەتۋى قاجەت بولاتىن. بىراق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تاراعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, ەرەۆان مۇنداي قادامعا اسىعار ەمەس. ءتىپتى مەرزىمدى قىر­كۇيەككە دەيىن سوزۋعا مۇرسات سۇراعان.

كەيىنگى قاقتىعىسقا قاتىستى ەۋروپالىق وداق سوعىس قيمىلدارىن توقتاتۋعا شاقىردى. امەريكا قۇ­راما شتاتتارى «شيەلەنىستى ازايتۋ جانە ودان ءارى شيەلەنىسۋدى بول­دىرماۋ ءۇشىن دەرەۋ شارالار قا­بىلداۋعا» شاقىردى.

«امەريكا قۇراما شتاتتارى تاۋلى قاراباق توڭىرەگىندەگى قاق­تىعىسقا, سونىڭ ىشىندە ادام شى­عىنى مەن قازا تاپقاندار تۋرالى حابارلارعا قاتتى الاڭداۋلى جانە ونى مۇقيات قاداعالايدى», دەدى اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى نەد پرايس.

رەسەي بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرى باقى­لاۋىنداعى ايماقتارداعى جاع­دايدىڭ شيەلەنىسىپ بارا جات­قانىن حابارلادى.

«رەسەي بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرىنىڭ قولباسشىلىعى ازەربايجان جانە ارمەنيا وكىلدەرىمەن بىرگە جاع­داي­دى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن شارا­لار قابىل­دايدى», دەلىنگەن رە­سەي قورعانىس مينيس­ترلىگىنىڭ مالىمدەمەسىندە.