كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى, زاماناۋي تىلمەن ايتقاندا, درايۆەرى – جاستار. ولاردىڭ ۇستانىمى, كوزقاراسى ەلدىڭ ەرتەڭى, باعدار العان باعىتى ەكەنى تۇسىنىكتى. وسى ورايدا تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن دۇنيەگە كەلگەن جاستاردىڭ قۇندىلىقتارى قانداي؟ ولار ءۇشىن نە ماڭىزدى؟ ماعجان جۇماباەۆ «مەن جاستارعا سەنەمىن!» دەپ جىرلاپ كەتتى. ال بۇگىنگى جاستار نەگە نەمەسە كىمگە سەنەدى؟
تاياۋدا Jastar عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعى «قازاقستان جاستارى» ۇلتتىق بايانداماسىن جاريالادى. «توعىزىنشى تەرريتوريانى» مەكەندەگەن جاستارعا قاتىستى كوپتەگەن ماعلۇمات توپتاستىرىلعان جيناقتىڭ قۇندىلىقتارعا قاتىستى تۇسى نازارىمىزدى اۋداردى.
جاستاردىڭ قۇندىلىق ۇستانىمدارىن زەرتتەۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار. ويتكەنى قۇندىلىقتار جەكە تۇلعانىڭ بەلسەندى پوزيتسياسىن دامىتۋعا, ءوزىن-ءوزى انىقتاۋعا جانە جاس ۇرپاقتىڭ دۇنيەتانىمىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولادى. ەلدەگى قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي جاستاردىڭ قۇندىلىقتارى مەن مۇددەسىنە بايلانىستى وزگەرىپ وتىراتىنى بەلگىلى.
بايانداماعا سۇيەنسەك, ماڭگىلىك ەلدىڭ وعلاندارى قۇندىلىقتارىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ماسەلەن, جاستاردىڭ باسىم بولىگى ءداستۇرلى قۇندىلىقتارعا, اتاپ ايتقاندا, وتباسىنا باسىمدىق بەرەدى ەكەن. ياعني رەسپوندەنتتەردىڭ 82,5 پايىزى وتباسىن العاشقى ورىنعا قويعان. بۇدان كەيىن دەنساۋلىق (45,6 پايىز), ءۇشىنشى ورىندا دوستىق تۇر (23,1 پايىز). ءار بەسىنشى جاس قازاقستاندىق باستى قۇندىلىق رەتىندە ماتەريالدىق قامسىز ءومىردى اتاپ وتەدى. سونداي-اق تىزىمدە سەنىم, ءدىن (16,2 پايىز) سەكىلدى باسىمدىقتار بار. ەڭ قىزىعى, زاماناۋي قازاقستاننىڭ جاستارى «قوعامنىڭ مويىنداۋى, ابىروي» (1,4 پايىز) جانە «شىعارماشىلىق» (1,5 پايىز) جانە «بيلىككە يە بولۋ» (2,8 پايىز) سەكىلدى ماسەلەلەرگە ءمان بەرمەيتىن كورىنەدى.
زەرتتەۋ كورسەتكەندەي, جاس قازاقستاندىقتاردىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارى كەيىنگى 5 جىل بويى تۇراقتى جانە وزگەرىسسىز. ەرەكشەلىگى سول, قۇندىلىق باعدارىنىڭ وزىندىك سيمبيوزىندا ءداستۇرلى جانە قازىرگى زامانعى كوزقاراستاردىڭ قيىلىسۋى, سونداي-اق قاباتتاسۋى بايقالادى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە, جاستار اراسىندا قوعامدىق پىكىرگە ىقپال ەتەتىندەردى ساۋساقپەن ساناي الامىز. جاسوسپىرىمدەردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى «مەن ءۇشىن بەدەلدى ادامدار جوق» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. دەگەنمەن «بيلىك وكىلدەرى», «بلوگەرلەر, ۆاينەرلەر, تيكتوكەرلەر» بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ىقپال ەتە الاتىن كورىنەدى. وسىدان-اق ءداستۇرلى جانە زاماناۋي كوزقاراستار توعىسقانىن كورەمىز.
سونداي-اق جاستاردىڭ نەگە قىزىعاتىنى دا ماڭىزعا يە. ولار قىزىعاتىن ترەندتەر قوعامدا بولىپ جاتقان الەۋمەتتىك پروتسەستەرمەن جانە جاس ۇرپاقتىڭ قۇندىلىق كوزقاراستارىمەن تىعىز بايلانىستا. زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, دەنساۋلىق پەن سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ سەكىلدى ماسەلەلەر كەيىنگى كەزدە جاستار اراسىندا كەڭىنەن تارالعان. سونىمەن قاتار فريلانسقا بەت بۇرۋ دا تانىمالدىققا يە.
بايانداما اۆتورلارى جاستاردى توپ-توپقا جىكتەپ قاراعان ەكەن. ماسەلەن, جوعارى ۇتقىرلىق جانە ديجيتالدانۋ بارىنە ورتاق. دەگەنمەن جاسوسپىرىمدەر ءۇشىن (14–18 جاس) ەڭ تانىمال ترەندتەر – سالاماتتى ءومىر سالتى (22,6%) جانە ەكولوگياعا قامقورلىق (16,4%). ورتا جاستاعى توپتا (19–23 جاس) تانىمال ترەندتەر قاتارىندا ءومىردىڭ سەرپىندى قارقىنى (21,5%), فريلانس (20,3%) جانە ءداستۇرلى باق-قا سەنبەۋدىڭ ارتۋى (11,2%) بار.
جاستاردىڭ قۇندىلىق باعدارلارىن قالىپتاستىرۋعا وبەكتيۆ جانە سۋبەكتيۆ فاكتورلار اسەر ەتەدى. ەندەشە, ولار سەنىمدى سەزىنىپ, دامۋى ءۇشىن نە قاجەت؟ جاستاردىڭ پىكىرىنشە, ونى دامىتۋعا قاجەت ءۇش باستى شارت – ءداستۇرلى ماتەرياليستىك قۇندىلىقتار: تۇراقتى جۇمىس (52,8 پايىز), جەكە تۇرعىن ءۇي (40,9 پايىز) جانە لايىق تابىس دەڭگەيى (39,9 پايىز). زەرتتەۋ اۆتورلارى قوعامدا وسىنداي قۇندىلىقتار باسىم بولعاندا, ونىڭ مادەنيەتى حالىقتىڭ فيزيكالىق كۇنكورىسىن قامتاماسىز ەتۋدى عانا ماقسات ەتەتىنىن ايتادى. كۇنكورىس قامتاماسىز ەتىلگەننەن كەيىن عانا قوعامنىڭ مادەنيەتى ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ سۋبەكتيۆ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا بەيىمدەلە باستايدى.
دامۋعا قاجەت جاعدايلاردى باعالاۋ ەرەكشەلىگى جاسوسپىرىمدەردە ايقىن كورىندى. ماسەلەن, جاستاردىڭ وسى توبى ءۇشىن قولجەتىمدى جانە ساپالى ءبىلىم بەرۋدىڭ (32,3 پايىز) جانە تاڭداۋ قۇقىعىنىڭ (24,3 پايىز) ماڭىزى زور. قورىتا ايتقاندا, «توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ» جاستارى زاماناۋي كوزقاراس ۇستاناتىنى, ومىرلىك قۇندىلىقتارى اعا بۋىن وكىلدەرىنەن مۇلدەم باسقا ەكەنى انىق اڭعارىلادى.