اقش وكىلدەر پالاتاسىنىڭ سپيكەرى نەنسي پەلوسي تايۆانعا باردى. بۇل ساپارعا بۇكىل الەم كوز تىككەنى بەلگىلى. نەنسي حانىم الاقانداي ارالعا ات باسىن بۇرادى دەگەننەن باستاپ ۇشاق تايبەيدەگى اۋەجايعا قونعانعا دەيىن بۇل وقيعاعا الاڭداعاندار جەتەرلىك. بۇل تۇسىنىكتى دە. ويتكەنى قىتاي تاراپى وكىلدەر پالاتاسى سپيكەرىنىڭ ساپارى ەلدىڭ تۇتاستىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىنىن ايتىپ, قاجەت جاعدايدا قارۋ قولدانۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتكەن.
وكىلدەر پالاتاسى سپيكەرىنىڭ ساپارى جەر-جاھاندى الاڭداتقانىن مىنادان-اق بايقاۋعا بولادى. ۇشاقتاردىڭ ۇشۋ باعىتىن باقىلايتىن Flightradar24 سايتىندا ن.پەلوسي مىنگەن بورت تايۆانعا باعىت العاندا 700 مىڭنان اسا ادام ونلاين رەجىمدە تاماشالاعان ەكەن. اتالعان كومپانيا ەشقانداي ۇشاق بۇرىن-سوڭدى مۇنداي كوپ كولەمدە باقىلانباعانىن جەتكىزدى. سونىڭ سالدارىنان سايت ءبىراز ۋاقىت تەحنيكالىق قيىندىققا تاپ بولعان. ال قىتايدىڭ Weibo الەۋمەتتىك جەلىسىندە ساپاردى ميلليوننان اسا ادام تىكەلەي ەفيردە كورگەن.
بۇل ساپارعا شارتاراپتىڭ كوز تىگۋى بەكەر ەمەس. ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا. تايۆان مەن قىتاي اراسىنداعى شيەلەنىس تالايدان بەرى جالعاسىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا تايۆان – بۇۇ تاراپىنان مويىندالماعان مەملەكەت. زاڭ جۇزىندە قىتايدىڭ مەنشىگى سانالادى, بىراق ءىس جۇزىندە تاۋەلسىز ەل. قىتاي بيلىگى ءالى كۇنگە دەيىن تايۆاندى ءوز ايماعى سانايدى. سول سەبەپتى ء«بىر ەل – ەكى جۇيە» باستاماسىن قولداۋدى كوزدەيدى. بىراق تايبەي بيلىگى مۇنداي جوباعا مۇلدەم قارسى.
جەر-جاھانداعى نەبارى 15 ەل عانا تايۆاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداعان. ونىڭ كوبى – تۋۆالۋ, پالاۋ سەكىلدى تىنىق مۇحيتىنداعى ارالداردا ورنالاسقان شاعىن مەملەكەتتەر. الەمدىك ارەنادا ىقپالى بار بىردە-ءبىر ەل تايۆاننىڭ ەگەمەندىگىن تانىعان جوق. ءتىپتى اتالعان ەلدىڭ تاعدىرىنا الاڭدايتىن اقش تا ولاردى ازات ەل دەپ ەسەپتەگەن ەمەس. تايۆان ماسەلەسىن ءجيى كوتەرەتىن ەۋروپالىق وداق ەلدەرى دە ونى تاۋەلسىز ەل دەپ سانامايدى.
تايۆاندى تاۋەلسىز ەل سانامايتىندار قاتارىندا قازاقستان دا بار. تاياۋدا سانكت-پەتەربۋرگتە وتكەن جيىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «...ءبىز تايۆاندى دا, كوسوۆانى دا, وڭتۇستىك وسەتيانى دا, ابحازيانى دا مويىندامايمىز. بۇل پرينتسيپ, ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىزشا, كۆازيمەملەكەتتىك بىرلەستىك سانالاتىن لۋگانسك پەن دونەتسكىگە دە قولدانىلادى», دەپ اتاپ وتكەن ەدى. ياعني قازاقستان تاراپى بۇۇ اياسىندا تاۋەلسىزدىگى تانىلعان مەملەكەتتەردى عانا مويىندايتىنى – باسى اشىق ماسەلە.
ەندى نەگىزگى تاقىرىپقا قايتا ورالساق. مۇحيتتىڭ ارعى بەتىنەن كەلگەن مەيماندى تايۆان تاراپى اۋەجايدان ۇلكەن سالتاناتپەن كۇتتى. الىستان ات تەرلەتىپ كەلگەن قوناقتى تايۆاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجوزەف ۆۋ قارسى الدى. بۇل ساپار بەيجىڭ بيلىگىنىڭ قيتىعىنا تيگەنى انىق. بۇعان دەيىن مۇنداي جوعارى دەڭگەيلى دەلەگاتسيا سوڭعى رەت تايۆانعا 25 جىل بۇرىن كەلگەن ەكەن. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, اقش زاڭناماسىنا سايكەس نەنسي پەلوسي حانىم امەريكاداعى ءۇشىنشى تۇلعا سانالادى.
قىتاي تاراپى وكىلدەر پالاتاسى سپيكەرى تايۆانعا كەلەدى دەگەن اڭگىمە شىققالى بىرنەشە رەت ەسكەرتۋ جاساعان-دى. وتكەن اپتادا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قحر باسشىسى سي تسزينپين اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەنمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسكەندە «وتپەن ويناعان شوق باسادى» دەپ ايتقانىن جاريالادى. ال ۇشاق تايبەيگە بەت العاندا قىتاي بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سۋ-35 جويعىش ۇشاقتارى تايۆان بۇعازى ارقىلى ۇشىپ وتكەنىن حابارلادى. سونداي-اق اتالعان ەلدىڭ قورعانىس ءمينيسترى اسكەردىڭ جوعارى دايىندىق رەجىمىنە قويىلعانىن, اسكەري جاتتىعۋ وتكىزەتىنىن مالىمدەدى.
«قىتاي «تايۆان تاۋەلسىزدىگى» سەپەراتيستىك ارەكەتتەرىنە جانە سىرتقى كۇشتەردىڭ ارالاسۋىنا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى. اقش تايۆانمەن ويناۋدان باس تارتۋى كەرەك», دەدى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى حۋا چۋنين.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى جاڭالىقتارعا قاراعاندا, بەيجىڭ بيلىگى بىرنەشە اسكەري كەمە مەن ۇشاقتى تايۆان بۇعازىنداعى قىتاي مەن تايۆان اراسىنداعى بەيرەسمي شەكاراعا اكەلگەن. قىتاي تايۆاننىڭ ەڭ شەتكى تۇسى – كينمەن ارالىنا جاقىن ورنالاسقان سيامەن قالاسىنا تانكتەر جانە بروندى كولىكتەر جەتكىزگەن.
ايتا كەتەرلىگى, اقش تا قاراپ جاتقان جوق. نەنسي پەلوسي مىنگەن ۇشاقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پەنتاگون ءتورت اسكەري كەمە جولداعان. ولاردىڭ قاتارىندا USS Ronald Reagan اۆياتاسىمالداعىشى بار.
ساپار بارىسىندا ن.پەلوسي تايۆان پرەزيدەنتى تساي ينۆەنمەن كەزدەسىپ, سودان سوڭ تايۆان پارلامەنتىندە ءسوز سويلەدى. پەلوسي اقش تاراپى تايۆاننىڭ ارقاشان قاۋىپسىزدىك پەن ەركىندىكتە جۇرگەنىن قالايتىنىنىن جەتكىزگەن. سونداي-اق اق ءۇي مۇنداي ۇستانىمنان باس تارتپايتىنىن مالىمدەدى.
ء«بىز ء«بىر قىتاي» ساياساتىن قۇرمەتتەيمىز. ايتسە دە ءدال قازىر تايۆانمەن ىنتىماقتاستىعىمىز بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى. اقش ستاتۋس-كۆونىڭ ساقتالعانىن قولدايدى جانە تايۆانعا كۇش قولدانىلعانىن قالامايدى», دەدى ن.پەلوسي بىرلەسكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا.
وكىلدەر پالاتاسىنىڭ سپيكەرىمەن كەزدەسۋدە تساي ينۆەن ءوز ەلىنىڭ العان بەتىنەن قايتپايتىنىنا ەكپىن بەردى. «تايۆان ادەيى كۇشەيتىلگەن اسكەري قاۋىپ-قاتەرگە قارسى تۇرا وتىرىپ, ايتقانىنان قايتپايدى. دەموكراتيامىزدى قورعاۋدى جالعاستىرامىز», دەگەن ول پەلوسيگە قيىن ساتتە قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن العىس ايتتى.
دەگەنمەن نەنسي حانىمنىڭ ساپارىن اقش-تا قولداماعاندار دا بار. جالپى, وكىلدەر پالاتاسى سپيكەرىنىڭ ساپارى اق ءۇي ءۇشىن ۇلكەن ديپلوماتيالىق باس اۋرۋعا اينالعانى تۇسىنىكتى. ءتىپتى پرەزيدەنت دجو بايدەن بۇعان دەيىن اسكەريلەر پەلوسيدىڭ تايۆانعا ساپارى «جاقسى يدەيا ەمەس» دەپ سانايتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن. بايدەن اكىمشىلىگى پەلوسيدىڭ ارالعا بارۋ شەشىمىن رەسمي تۇردە قولدامايدى.
نەنسي پەلوسي رەسمي تۇردە اقش-تىڭ ءۇشىنشى تۇلعاسى ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. مەملەكەت باسشىسى مەن ۆيتسە-پرەزيدەنت ءوز مىندەتتەرىن ورىنداۋعا قابىلەتسىز بولعان جاعدايدا ەلدى باسقارۋ تىزگىنى وكىلدەر پالاتاسى سپيكەرىنىڭ قولىنا وتەدى. مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە بيلىك تارماقتارى تەڭ بولىنگەندىكتەن, اق ءۇي باسشىسى وكىلدەر پالاتاسىنا بۇيرىق بەرە المايدى. سوندىقتان ن.پەلوسيدىڭ ساپارىنا تىكەلەي قارسىلىق كورسەتۋگە قۇقىعى جوق.
ايتسە دە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وكىلى دجون كيربي پەلوسيدىڭ تايۆانعا بارۋعا قۇقىعى بار ەكەنىن جانە اق ءۇي اقش كونگرەسىنىڭ دەربەس شەشىمىن قۇرمەتتەيتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, پەلوسيدىڭ ساپارى اقش-تىڭ تايۆانعا قاتىستى ساياساتىن وزگەرتپەيدى. سونداي-اق بەيجىڭ بيلىگى اقش بيلىگىنىڭ تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردىڭ ءبولىنۋى پەلوسيدىڭ ساپار تۋرالى دەربەس شەشىم قابىلدايتىنىن تۇسىنۋگە ءتيىس ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«پەلوسيدىڭ جاقتاستارى قۇپتاعان, دەموكراتيالىق ءپرينتسيپتى باتىل بەكىتۋ سانالاتىن بۇل قادام قىتايدىڭ بيلەۋشى كوممۋنيستىك پارتياسىن ءدۇر سىلكىندىردى. بيىل – بەيجىڭ ءۇشىن اسا ماڭىزدى جىل. سي تسزينپين پارتيانىڭ الداعى ايلاردىڭ بىرىندە وتەتىن سەزىندە كەزەكتەن تىس ءۇشىنشى مەرزىمگە سايلانادى دەپ كۇتىلەدى. بۇل سونداي-اق حالىق ازاتتىق ارمياسى قۇرىلعانىنا 95 جىل تولۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر», دەپ جازادى The Guardian گازەتى.
وسى ورايدا, باسىلىم مۇنداي ساپار قازىرگى تاڭدا اسا قاۋىپتى ەكەنىن العا تارتىپ وتىر. قىسقاسى, ن.پەلوسيدىڭ ساپارى ەشكىمگە قولايلى بولماعانى انىق. الەمدەگى گەوساياسي احۋال كۇردەلەنگەن تۇستا تاعى ءبىر قاقتىعىستىڭ ورشۋىنە اقش تا, قىتاي دا مۇددەلى ەمەس. ازىرگە وكىلدەر پالاتاسى سپيكەرىنىڭ تايۆانعا بارۋى بەيجىڭ بيلىگىنىڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتىرگەندەي كورىنگەنىمەن, كەلەشەكتە اقش-قىتاي قاتىناسىن ودان ءارى ۋشىقتىرا تۇسەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.