«ماگيالىق رەاليزم» تەرمينىن العاش رەت نەمىس ونەرتانۋشىسى فرانتس رو سۋرەت ونەرىنە قولداندى. ودان سوڭ ورتەگا-ي-گاسسەت ماگيالىق رەاليزمنىڭ ادەبيەتتەگى ورنى جايلى ءسوز قوزعادى. لاتىن امەريكاسى پروزاسىندا XX عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا تەرمين بىرەگەي باعىتقا اينالىپ, الەم وقىرماندارىنىڭ جوعارى قىزىعۋشىلىعىنا يە بولدى.
ماگيالىق رەاليزم – شىعارمانىڭ ماگيالىق, فانتاستيكالىق, ميفتىك سارىندار ارقىلى كوركەمدەلگەن, تەرەڭدىككە سۇڭگىگەن ءتۇرى. باعىت نەگە لاتىن امەريكاسىنان كەڭ تۇردە كورىنىس تاپتى؟ لاتىن امەريكا جەرىنىڭ ارعى قونىستانۋشىلارى, تەگى تۇركىدەن تاراعانى بۇگىنگى عىلىمدا دالەلدەنىپ وتىرعان ۇندىستەردىڭ جەكە مادەنيەتى, ءۇندى اڭىزدارى, ءۇندى اۋىز ادەبيەتى ءيسپانتىلدى جازۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعان ەدى. بۇگىنگى يسپان قونىستانۋشىلارىنىڭ كوپ بولىگى كەشەگى ءۇندى حالقىنىڭ ۇرپاقتارى ەكەنى دە داۋسىز. كولۋمبقا دەيىنگى ۇندىلىك تسيۆيليزاتسيا, اتستەك, مايا, چيبچا, ينكي تايپالارىنىڭ ويلاۋ جۇيەسى, تانىمدىق ەرەكشەلىكتەرى جازۋشىلارعا جاڭا سەرپىن بەردى. اسىرەسە پەرۋلىك كەچۋا تىلىندە جازىپ, كەچۋا حالقىنىڭ ەتنوگرافيالىق باي مۇرالارىن جيناۋشى ءپىرادار فرانسيسكو دە اۆيلا ەڭبەكتەرى, ەلدورادو جايلى ميف ازىرلەۋشى پەدرو سيمون, تۋپي ءتىلى گرامماتيكاسىنىڭ العاشقى اۆتورى, كاناريالىق ارال قونىستانۋشىلارىنىڭ ۇرپاعىنا جاتاتىن يسپاندىق ءپىرادار جوزە دي انشيەتا ەڭبەكتەرى – اقىن-جازۋشىلاردىڭ سانا كوكجيەگىن جاڭا باعىتقا بۇردى.
حورحە لۋيس بورحەس, گابريەل گارسيا ماركەس, الەحو كارپەنتەر, جورجي امادۋ, حۋلي كورتاسار – ءبىز ايتىپ وتىرعان مۇزجارعىشتار لەگىنىڭ اۆانگاردتارى.
كۋبالىق الەحو كارپەنتەردىڭ «جەر پاتشالىعى» رومانىندا ماگيالىق رەاليزم مەن «تاڭعاجايىپتار» بەينەسى كورىنەدى. روماندا العاشقى لاتىن امەريكانى جاۋلاۋشى حالىقتاردىڭ ميفولوگيالىق ساناسى مەن قۇرلىقتىڭ الۋان ءتۇرلى سيقىرلى جادى كورىنىس تابادى. تۇتاس رومان جولبارىس تەرىسى تۇستەس فانتاستيكالىق جولاقتارعا قۇرىلعان. روماننىڭ باستى كەيىپكەرىنىڭ ءبىرى ماكاندال وقىستان جوعالىپ كەتىپ, ادامداردى ءارى-ءسارى كۇيگە تۇسىرەدى. ءارتۇرلى جان-جانۋارعا, جاندىككە اينالاتىن قابىلەتكە يە بولادى. «جاراتۋشى اڭعا, قۇسقا, جاندىكتەرگە اينالۋ قابىلەتىن دارىتقان ماكاندال شىنىندا دا جازىقتاعى پومەستەلەرگە كەلىپ تۇراتىن-دى. جاقتاستارىن باقىلاپ, ولاردىڭ ءالى دە بولسا ءوزىن كۇتىپ جۇرگەنىنە كوز جەتكىزەتىن. سان ءتۇرلى سىرتقى وزگەرىس ارقىلى جانۋارلارعا اينالاتىن جالعىزقول مۇگەدەكتىگىنەن دە قۇتىلا الاتىن, ءارى قالاعان جەرىنە دە بارىپ تۇرا الاتىن. بۇگىن قاناتتىعا اينالسا, ەرتەسىنە جەلبەزەكتى بالىققا اينالىپ, كەلەسى كۇنى مالشا جورتىپ جۇرمەك-ءتى. ەندى بىردە باۋىرىمەن جورعالاۋشى بولىپ شىعا كەلەتىن. جەراستى سۋلارى, جاعالاۋداعى ۇڭگىرلەر, اعاشتاردىڭ ۇشارى تەگىس سوعان تيەسىلى ەدى».
رومانداعى وقيعا جەلىلەرى قىم-قيعاش, سان ءتۇرلى بوياۋلارعا تولى. «جەر پاتشالىعى» – ماگيالىق رەاليزمنىڭ العاشقى قارلىعاشتارىنىڭ ءبىرى بولاتىن. بورحەستىڭ «اجالسىز» اتتى شىعارماسىندا فانتاستيكالىق, ميفتىك سيۋجەتتەر وقىرماندى وزگە كەڭىستىككە, جاڭاشا ويلاۋعا ۇندەيدى. «يلليادانىڭ» سوڭعى تومىنىڭ اراسىنان تابىلعان قولجازبانى بايانداۋ ارقىلى بورحەس ءتۇپسىز تۇڭعيىققا, گومەر داۋىرىنە سۇڭگىپ, وزىمەن تىكەلەي تىلدەسەدى.
ء«تۇنى بويى كوز ىلمەي شىقتىم. جۇرەگىمدە ءبىر كەرەمەتتەر بولىپ جاتقان. تاڭ الدىندا ورنىمنان تۇردىم. قۇلدارىم ۇيىقتاپ جاتىر. ايدىڭ ءتۇسى توڭىرەكتەگى شولەيت دالادان اۋماي قالىپتى. شىعىس قاپتالدان ءۇستى-باسىن قان جۋعان جارالى سالت اتتى كەلە جاتتى. ماعان بىرنەشە قادام قالعاندا اتىنان اۋىپ تۇسكەن. ول السىرەگەن داۋىسپەن لاتىن تىلىندە قالا قابىرعاسىن شايىپ جاتقان وزەننىڭ قالاي اتالاتىنىن سۇرادى. مەن وزەننىڭ مىسىر اتالاتىنىن, جاۋىن سۋىنان ءنار الاتىنىن ايتتىم. الگى قايعىلى داۋىسپەن «مەنىڭ ىزدەگەنىم – ادامداردىڭ اجالىن شايىپ تاستايتىن باسقا وزەن» دەدى. كەۋدە تۇسىنان قوپ-قوڭىر قان ساۋلاپ جاتتى. جولاۋشى ءوزىنىڭ گانگانىڭ ارعى بەتىندەگى تاۋلاردان شىققانىن, ونداعى ادامداردا «جەردىڭ شەتى بىتەتىن ەڭ قيىر باتىستا سۋى ادامعا باقيلىق ءومىر سىيلايتىن وزەن جاتىر» دەگەن سەنىم بارىن ايتتى».
بورحەستىڭ وسى ءۇزىندىسىن وقىپ, وقىرمان ساناسى الىس تۇكپىرلەر مەن نۋ جىنىستى ەكزوتيكالىق ورمانعا ەنگەندەي اسەر الادى. جاراتىلىس جۇمباقتارى ءوزى ولشەگەن سىزعىشتان الدەقايدا ۇزىن ەكەنىن اڭعارادى. ءيا, بورحەس اقىل-وي پەرنەلەرىن سوڭعى تۇكپىرىنە دەيىن باسا العان, شەكسىزدىك ءتىلىن مەڭگەرگەن جازۋشى. ءتىپتى سانا تەڭىزى تاسىعاندا تاۋ كەۋدە شەكسپيردى كەلەكەلەپ, ول جايلى ويدان سيۋجەت قۇرادى. «اجالىنىڭ الدىندا ياكي ولگەننەن سوڭ ول قۇدايدىڭ الدىندا بولىپ: «قاتەلىكتەن بىرنەشە ادامنىڭ كەيپىندە بولىپپىن. ەندى ءوزىم – ءوزىم بولسام دەيمىن» دەپتى. داۋىلدار اراسىنان جاراتۋشى بىلايشا پارمەن ءتۇسىرىپتى: «مەنىڭ ءوزىم دە – ءوزىم ەمەسپىن; شەكسپيرىم مەنىڭ, سەن جازعان شىعارمالارداي ەتىپ, مەن دە بۇل دۇنيەنى ويدان شىعارعام. مەنىڭ تۇستەرىمنىڭ ءبىر ەلەسى – وزىمنەن اۋماي قالعان ءوزىڭسىڭ! ونىڭ مازمۇنى ء«بارى بولعانسىن – بىراق ەشكىم دە ەمەسسىڭ» دەگەنگە سايادى». ءيا, پاڭ بورحەس, تاكاپپار بورحەس سولاي دەيدى. ءسىرا, ۇلىلاردىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ كەڭىستىگىنە ءاجۋا دوبىن لاقتىرۋى بۇل ءبىر ەمەس, مۇنداي «كەلەڭسىز» وقيعا كوپتەپ تانىلادى.
ماگيالىق رەاليزم باعىتى ورتالىق ازيا ادەبيەتىنە, ونىڭ ىشىندە قازاق ادەبيەتىنە دە ەداۋىر ىقپال ەتتى. بۇل جايلى كەڭىرەك ءسوز ەتۋگە بولادى.