ازاعاڭ ءوزىنىڭ قالباتاۋىنا قانىنا بىتكەن قاراپايىمدىلىعىنان دا سان ەسە كىشىرەيىپ, الاسارىپ, اڭعالدانىپ, سابيشە ارسالاڭداپ كەلىپ كەتۋشى ەدى-اۋ. بۇل جولى ءوزى جوق, سانداعان كوزى – وقىرماندارى بار ەدى. الماتىدان ادەيى كەلىپ اتا-بابا رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, اس بەرىپ قۇران حاتىم ءتۇسىرتۋ قامىن كۇيتتەگەن ۇلى جاننۇر, كەلىنى عاليا باستاعان ۇرپاقتارىنىڭ – نەمەرەلەرى مەن شوبەرەلەرىنىڭ بۇل تاعزىم عۇرپىنا سۇيسىنگەن جەرگىلىكتى باسشىلار ءوز تاراپتارىنان جوپپەلدەمەدە ويلاستىرىلعان جەدەعابىل ىلكىمدى ءىس-شارالارىمەن جەلپىنتىپ اكەتە قويعانىنا قالايشا سۇيسىنبەسسىڭ. مۇنداي ىڭكارلىك سەزىم وزدەرىنىڭ تۋما تالانتىنا كورسەتىلگەن قوشەمەت, ىقىلاس ەكەندىگى سەزىلىپ, ءدۇيىم جۇرتتىڭ قولداۋ, قولپاشتاۋىنا ۇلاسىپ كەتە بارعانى قانداي جاراستى ەدى, اۋىل بىرلىگىنىڭ ايشىقتى بەرەكەسى ەدى.
جوعارىدان نۇسقاۋ كۇتپەي-اق جەرلەستەرىنىڭ جۇرەك قالاۋىمەن دۇبىرلەنگەن داركەمدى ىستەر ءوز-وزىنەن قيۋلاسىپ, ناق ءبىر ايلار بويى دايىندىق جاسالعاننان بەتەر ورەلەنىپ, وركەشتەنىپ, ءورىسىن كەڭگە سالا بەردى.
جارما اۋدانىنىڭ ورتالىعى قالباتاۋدا كارى, جاستىڭ جۇرەگىن بۇلقىنتپاي قويمايتىن, جاسىل ايماعىنا كەلىپ ساف اۋاسىنا تويمايتىن, بارەلەفتەگى «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» دەپ الاۋلاتقان جازۋدىڭ وڭ قاپتالىنداعى ء«ازىلحان نۇرشايىقوۆ» قولتاڭباسىمەن قوسا تۇلعالانعان ءور تۇلعا بەينەسىن جاتسا-تۇرسا دا ويلايتىن وقىرمانداردىڭ اڭساپ كەلەتىن ءبىر كورنەكى ورنى – «ماحاببات اللەياسى» اتالادى. عايىپتان وسى جەردە جاس جۇبايلاردىڭ اق نەكەسى قيىلاتىن بولىپ, كۋالىك تاپسىرىلار ساتتە بىزدەن باتا سۇرالعانىن ماحاببات جىرشىسى ازاعاڭنىڭ اماناتىنداي سەزىنىپ, كىرپىگىمىزگە جاس شىلاندى... ازاعاڭنىڭ «ماڭگىلىك ماحاببات قۋانتا دا بىلەدى, جىلاتا دا بىلەدى» دەگەن ءسوزى ەسىمىزگە ورالىپ, ەلىمىزدىڭ جاس وتاۋىنا ازاعاڭ مەن حاليمانىڭ ماحاببات باقىتىن تىلەدىك.
حالىق جازۋشىسى اتىنداعى كوشەدە جۇرگەنىمىزدە ءبىر قوناق كەنەت: «انە, انە ۇشىپ بارادى, سامالمەن ويناپ بارادى, ت ۇلىمشاعى جەلبىرەپ», دەپ داۋىستاپ جىبەرگەن جاقتان ەشنارسە كوزىمىزگە شالىنباي داعدارىپ قالساق, الگى ەگدەلەۋ كىسى «اۋادا قالقىعان ماحابباتتى ايتامىن», دەپ دۋ كۇلدىرمەسىن بە, ءبارىمىزدى. شىنىندا دا بۇل كوشەدە بولسىن, ورتالىقتىڭ باسقا جەرىنەن دە تۇرعىنداردىڭ ءبارى ماحابباتپەن جەلپىنگەندەي, مەيىرىمدى, مەيىربان جۇرەكتەرىن قولدارىنا ماپەلەپ ۇستاپ بارا جاتقانداي اسەرگە بولەيتىنىن قايتەرسىز. ماحاببات جىرشىسىنىڭ اۋدانىندا ماحاببات كەزىپ ءجۇر ەكەن... بۇل نەنىڭ قۇدىرەتى, ءباتىر-اۋ! جاۋابى كوكىرەگىڭىزدە سايراپ تۇر عوي...
ورتالىق ساياباقتاعى مايدانگەرلەر اللەياسىنىڭ كىرەبەرىس سول قاپتالىندا تۇعىرعا قوندىرىلعان سەرجانت ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ زەڭبىرەگى (حالىق سول كىسىگە تەليدى) سوناۋ وتان ءۇشىن شايقاستىڭ دابىلىن قاعىپ, بەيبىت ءومىردىڭ ماڭىزىن ۇستەمەلەي ۇعىندىرىپ تۇرعانداي. بۇل جەردەن جۇرت تەبىرەنبەي وتپەيتىندەي: قاتۋلى قاباق باۋىرجاننىڭ وسيەت سوزدەرى ەسكە الىنادى, اقيقات پەن اڭىزدىڭ كەزەك پە كەزەك الماسقان قاعيداتتارى سان تاراپقا سۇيرەلەيدى... وتاننىڭ وتتاي ىستىق ەكەندىگىن ءار ساناعا شەگەلەي تۇسەدى.
جۇرتشىلىق كوپ جيىلىپ ەستەلىكتەرىمەن بولىسكەن, قۇران حاتىم تۇسىرىلگەن استان سوڭ اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە ۇيىمداستىرىلعان كىتاپ كورمەسى تاماشالاندى. ودان ءارى جالعاسقان «اڭىز ادام – ناعىز ادام...» اتتى كونفەرەنتسيانى اۋداندىق ءماسليحات حاتشىسى م.وسپانباەۆ اشىپ, جازۋشىنىڭ جۇزجىلدىق تويىنىڭ تۋعان جەرىندە باستاۋ العانىن قاناعات سەزىمىمەن اتاپ ءوتتى. بەلگىلى عالىم, پروفەسسور س.قوراباي حالىق جازۋشىسىنىڭ اقىندىق الەمىنە تالداۋ جاساپ, مايداننان ارنايى كەلىپ «جامبىلعا حات» ولەڭىن وقىپ بەرىپ, ۇلى جىراۋدىڭ باتاسىن العانىن, ەسىمىن وسىنداعى ورتا مەكتەپكە بەرۋ قاجەتتىگىنە توقتالىپ, سەمەي قالاسىندا دا ماڭگىلىك ەستە قالدىرۋ شارالارىنىڭ جۇزەگە اساتىنىنان ءۇمىت ەتتى. رەجيسسەر ا.ازاماتوۆ بولسا «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» پەساسىنىڭ ومىرگە كەلۋىنەن سىر تارتىپ, «شابىت» شىعارماشىلىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, جوعارعى ساناتتى ۇستاز ج.راحمەتوۆا جازۋشىمەن كەزدەسكەن ساتتەرىنەن تۇشىمدى ەستەلىك ايتىپ بەردى. اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ق.پىرماشەۆ وققا ۇشقان دوسىنىڭ قوينىنداعى «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» كىتابىنىڭ پارشالانعان ون سەگىز بەتىن اۆتورعا اكەپ كورسەتكەندەگى تىلسىم ساتتەردى بايانداعاندا زال تولى جۇرتتىڭ كۇڭىرەنىسى جان كۇيزەلەسىن تۋدىردى. ء«ازىلحان نۇرشايىقوۆ شىعارماشىلىعىنداعى ەپيستوليارلىق جانر ءورىسى» دەگەن تاقىرىپتا ءبىز دە اڭگىمە وربىتتىك. ازاعاڭنىڭ جاريالانباي جاتقان قانشاما حاتتارى بار, سولارعا كوڭىل بولىنسە ەكەن.
ەكىنشى كۇنى ازاعاڭدى قولدان «جاڭا تۋدىرىپ» العانداي كۇي كەشتىك. بىرلىك اۋىلىنداعى ءوزى وقىعان ورتا مەكتەپتىڭ شاعىن مۇراجايىندا بولىپ, تىڭ قۇجاتتارمەن تانىستىق. نەمەرەسى دينا مەن الما اتاسى تۋرالى مازمۇندى دەرەكتەر, سۋرەتتەر جيناقتالعان باننەر سىيلادى. ءالى دە توسىن سىيلارىمەن بولىسەتىنىن مالىمدەدى. وسىنداعى جازۋشى كوشەسىنىڭ بويىمەن كەۋدە كەرە تىنىستاپ جاياۋلاپ وتكەنىمىزدە اۋىل اكىمى ن.نۇرعاليەۆ اۋىل ساياباعىندا جازۋشىعا ەسكەرتكىش اشپاق تالپىنىستارىنا قولداۋ كورسەتۋدى ءوتىندى. جارايدى دەدىك, جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ۇ.ەسداۋلەتوۆكە جەتكىزەيىك دەدىك. مۇمكىن, وداق ۇسىنىسىمەن اباي وبلىسىنىڭ ورتالىعىندا جازۋشى مەرەيتويى ءارى جالعاساتىن شىعار دەدىك. بىلە بىلگەنگە جاڭا وبلىستىڭ رۋحاني ازىعىن ەسەلەيتىن كەزەڭ ەندى تۋعان شىعار دەدىك. بىزدىكى, دەۋ عانا عوي...
ازاعاڭنىڭ ەرەكشە مەيىرىممەن جىرلايتىن اقبۇزاۋ اۋىلىنا تاقاپ ەنگەنىمىزدە الدىمىزدان ەل جالاۋىن كوتەرىپ, اۋىل اتىن اسقاقتاتقان جالاۋشانى جەلمەن جەلبىرەتىپ اتقا قونعان بەس-التى جىگىت ويناقتاتىپ شىعا كەلسىن. ازاعاڭنىڭ ۇلكەن پورترەتىن كەۋدەلەرىنە توسا ۇستاعان تۇرعىندار ءان-جىرعا باسىپ, شاشۋ شاشىپ, اق ءدامىن ۇسىنىپ, قۇرتىن اششىلاتا تىسكە باسقىزىپ, بال قىمىزىن ۇرتتاتتى. جازۋشىنى جەتپىس جاسىندا وسىلايشا كۇتىسىپ العان ەكەن... ودان ءارى اۋىلعا اتتىلارمەن جارىسا ەندىك. اتام قازاقتىڭ اش قارىن, بەلى ۇزىلەردەي جىڭىشكەرگەن تازىلارى دا ويناقتى سالدى دەيسىڭ قۋانىپ. قوناق كۇتسە وسىلاي, جانى قالمايتىن قازاعىم-اي!
اقبۇزاۋدىڭ ەجەلگى اتاۋى – امانگەلدى. بۇل كىسى ازاعاڭنىڭ اتاسى, سوعىستا ەرلىكپەن جان تاپسىرعان اكەسى نۇرشايىقتىڭ, ونىڭ ءىنىسى نيعاپتىڭ اكەلەرى ەكەن. ەرتەرەكتە اق بۇزاۋ جوعالىپ ەل دۇرلىگىپ ىزدەپ, ولىگىن تاۋىپتى, سونى ەسكە تۇسىرەتىن وقيعالى اۋىل ءوز ەسىمىن سوعان تارك ەتىپ جىبەرىپتى. نەتكەن مارتتىك!
اۋىل دەگەن اتى عانا, ۇيلەرى از, ءار تومپەشىك ورنى ء«بىز دە وشاق كوتەرگەنبىز» دەرلىكتەي وتكەنىنەن ءورىم ورەتىن تاريح تابارىگى ەكەن. مۇنداعى اسىل قازىناعا – باياعىدا جاس ءازىلحان سۇيىكتى حاليماسىن جەتەلەپ اكەپ كەلىن عىپ تۇسىرگەن ءۇيدىڭ, بۇگىنگى تىم قوراش كەيپىنە اق ساراي كورگەندەي جۇلقىنا ەنتەلەستىك. ەسىگى جوق ۇڭىرەيگەن اۋزىنان ىشىنە باس سۇعىپ ەدىم, تاۋىق قوراسىنداي تار بولمەنىڭ ءبىر بۇرىشىنان كىشكەنە كەرەۋەت كورىنگەندەي بوپ, جۇرەگىم الدە مۇزدادى, الدە مازدادى, تۇلا بويىم تىتىركەنىپ كەتتى... ءومىر وسىنىسىمەن قۇندى ەكەن عوي... اناداي جەردەگى جاس عاشىقتار ءشولىن قاندىرعان شەگەن قۇدىقتان سۋ تارتىپ ىشتىك. ء«تاتتى» دەدى شولىركەگەن حاليما شوبەرە. سوناۋ قيادان, امەريكادان باباسىنىڭ اسىنا كەلگەن اسىل تۇياق بۇل. ء«تاتتى» دەدى ءبىر كەيۋانا: ء«ازىلحانداردىڭ تاڭدايىن جىبىتكەن سۋ بولعاسىن ءىشتىم», دەپ تاستاي ەكەندىگىنە قاراماستان ءسىمىرىپ جىبەرگەسىن.
وسى ماحاببات مەكەنى جۇدەۋ كۇيىندە قالا بەرەر مە ەكەن؟! باسقا ۇلت بولسا قالپىنا كەلتىرىپ, جايناتىپ, مۇنتازداي ەتىپ ماقتانىشپەن ۇستاپ, بولاشاققا اماناتتار ەدى-اۋ, دەپ امالسىزدان بارماعىمىزدى تىستەدىك.
ەندى بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ تۇيىنىنە كەلىپ تە قالعان سىڭايلىمىز. ازاعاڭنىڭ كىندىك قانى تامعان جەر مۇقىش اۋىلىنىڭ ەسكى كوڭدەرىنىڭ ورنىن باسىپ تۇرمىز. قيىرشىق تاستى وبا سەكىلدى دوڭەستەنگەن تۇستارىن ءبىزدى باستاپ جۇرگەن اۋىل اقساقالدارى بارلاپ تۇرىپ, «مىنە, ءۇيىنىڭ ورنى ءدال وسى جەر ەكەنىن ءازىلحان تاپ باسىپ بىزگە كورسەتكەن» دەپ اياق ۇشتارىن قاداپ, تۇرالاپ تۇرىپ الدى. راسىندا دا, بىلاي بولىپتى. ەرتەرەكتە ءبىر كەلگەنىندە ازاعاڭ بالا كەزىندە قيادان تومەن سىرعاناعاندا اياعى كەپ ءدال ءۇيىنىڭ قابىرعاسىنا تىرەلەتىنىن ەسكە الىپ, سونىڭ ەتەگىندەگى ءۇيىندىنى «وسى ءبىزدىڭ ءۇي بولعان» دەپ ايقايلاپ جىبەرگەن ەكەن. بۇل ۇيدە ول جەتى جاسىنا دەيىن ءومىر ءسۇرىپتى.
تابيعاتى اسەم, قىراتتى, ويپاڭ, ەڭىستى, سونادايدان تاۋ سىلەمدەرى بۋرانىڭ وركەشتەرىندەي جامىراي انداعايلاعان كەلىستى جەر ەكەن. سوناۋ تومەندە ەرتە زاماندا ايناداي كول جارقىراپ جاتقان-مىس. قازىر تارتىلىپ, تاندىرى كەپسە دە اۋماعىن قالىڭ كوك مايسا جاپقان جاسىل بۇيرات كوزگە قىزىق. قىرات ۇستىنە, باياعى بالا ءازىلحان شانامەن تومەن سىرعانايتىن بيىككە كوتەرىلىپ, ماڭايىما زەر سالدىم. ءازىلحاننىڭ جازۋشى, اقىن بولماسىنا, جانىنىڭ ءمولدىر, كوكىرەگى نۇرعا تۇنعان تۇنىق, ءار نارسەگە ماحاببات كوزىمەن قاراماۋىنا ەشقانداي حاقى قالماعانىنا يمانداي سەندىم... تابيعات انا ءوز تالانتىن باۋىرىنا وسىلايشا باسىپ وبەكتەپ, ەرجەتكىزىپتى-اۋ!..
...ءدال وسى ءۇيىنىڭ ورنىنا ءبىر بەلگى قويسا ارتىقتىق ەتپەس ەدى دەگەن اۋىر جۇك ارقالاپ, جولعا تۇستىك.
قايسار ءالىم,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
اباي وبلىسى,
جارما اۋدانى