وتەجان تۋرالى سۇراي باستاساڭ, جاستاردى قايدام, ۇلكەندەر قامشى سالدىرمايدى. «كونتسەرت» دەگەن ولەڭى بار دەپ باستايدى اڭگىمەنى. مىنەزىن, قىلىقتارىن تىزبەكتەپ الا جونەلەدى.
اتىنا بۇرىننان قانىق بولساق تا, بىزگە وتەجان نۇرعاليەۆتى اۋەلى اقىن سەرىك اقسۇڭقار ۇلى تانىستىردى. ونىڭ كوزى ءتىرى كەزىندە بۇل كىسىنىڭ جازعان ولەڭى بار. «تاڭىرىمەن تابىسقانداي ەلجىرەيدى ەر تۇرىك. ايعا شاپقان ارىستانداي, جاتىسىن-اي, مەرتىگىپ...» دەپ باستالادى («وتەجان نۇرعاليەۆ. رەكۆيەم»). ءوزى تۇگىلى وتەكەڭنىڭ كەمپىرى دە قايتپاعان تۇستا شىققان سەرىك اقسۇڭقار ۇلىنىڭ وسى جىرى. ودان كەيىن ءو.نۇرعاليەۆ تۋرالى بىرنەشە ماتەريال وقىدىق, ءارتۇرلى مىنەزىنەن حاباردار بولعان سايىن اتالعان تۋىندى ەسكە تۇسەدى دە تۇرادى. جارى قايتقان سوڭ جاعدايى اسا وڭالماعان سياقتى سەزىلەدى سوڭعى جازعان ولەڭدەرىنىڭ بىرىنەن. «اجال كەلىپ مەنىڭ دە جارىمدى الدى, جارىمدى ەمەس قولداعى بارىمدى الدى. اتىلمايتىن وق قالدى پيستولەتتە, ساتىلمايتىن اقشاعا ارىم قالدى» دەپ جازدى. قوساعىنىڭ قازاسىنان سوڭ كەزدەسكەندە قۇلتولەۋ مۇقاش «نەگە جابىرقاپ ءجۇرسىز؟» دەسە, «كەمپىرىمدى ساعىنىپ ءجۇرمىن», دەپتى اقىن.
وتەجان نۇرعاليەۆتى اۋزىنان تاستامايتىن ەكىنشى اقىن داۋرەن بەرىكقاجى ۇلى ەدى. كەز كەلگەن دۋماندى وتىرىستاردا «سوعىستىڭ سوڭعى جازىن» الىپ شىعىپ, اقىننىڭ ولەڭدەرىن وقىپ تىنىسىمىزدى اشاتىن. ءبىز العاشقىدا كىتاپتارىن وقىپ باستاعانىمىزدا شىعارمالارى تارتپاعان, ونىڭ ۇستىنە ءار ولەڭى كەمى ەكى-ءۇش بەت, ۇزاقتاۋ جازاتىن سياقتى. كىلەڭ باللادا. سودان ءبىر كۇنى دۋشار بولدىق. باسقارمانىڭ بالاسى تۋرالى جىرلارعا. «سىڭعىر-سىڭعىر سۇيىسكەندە ستاكان, جىلدام اتقان, جىلداي بولعان قىسقا تاڭ. سوندا تۋعان, تويدا تۋعان جالعىز ۇل – ءوزى قازاق بولسا دا اتى – ستەپان» دەپ كەتە باراتىن. وسىنداعى العاشقى ەكى جول كىمنىڭ دە بولسىن بەتىن بەرى قاراتادى. ال, جالپى, ولەڭ شەدەۆر دۇنيە.
وسى ستەپان مەن وتەكەڭ ناعاشىلى-جيەن بولسا كەرەك. ستەپاننىڭ اكەسى باسقارما, ول – جاعدايلى وتباسىنىڭ بالاسى. سۇمدىقتىڭ ءبارى وسى جەردەن باستالادى. «وتپەسە دە ماعان ءجابىر-جاپاسى, جاتتى مەندە جەتىمدىكتىڭ قاپاسى. ىلعي الشى تۇراتۇعىن سياقتى, باستىقتاردىڭ بالاسىنىڭ ساقاسى» دەيدى اقىن. جەتىمدىكتىڭ قاپاسىمەن ءومىر سۇرگەن اقىن ناعاشىسى, باسقارمانىڭ بالاسىنىڭ اسىعىنىڭ جارتىسىن ءبىر-بىرلەپ ۇرلاپ الادى دا, كوپ ۇزاماي اجەسىمەن باسقا اۋىلعا كوشىپ كەتەدى عوي. ەسەبى تۇگەل, ستەپانى جوق اۋىلدا سول اسىقتارىمەن جارقىراتىپ وينايمىن عوي دەپ جۇرگەندە, قىرسىق قىلعانداي ستەپاننىڭ اكەسى بۇلار كوشىپ كەلگەن اۋىلعا باسقارما بولىپ كەلەدى. قۇدايدىڭ قۇدىرەتىن كورمەيسىز بە؟! سودان شالا ب ۇلىنگەن بەس جاسار «ۇرى» بالا ايلاسىن اسىرىپ العان اسىقتارىن سۋ تۇبىنە جىبەرمەي مە؟ «مەنىڭ ءحالىم ءمۇساپىر حال, جاسىق حال, ءدال وسىنداي بولادى ەكەن پاسىقتار. باتا بەردى شىم-قاراعاي تەرەڭگە, جۇزە المايتىن سولداتتارداي اسىقتار». وقيعا جەلىسىمەن ورىلەتىن ولەڭدى باسىنان وقىپ كەلگەندە ويلاماعان جەردەن وسىلاي توڭكەرىس جاسايتىن شۋماقتار جەتكىلىكتى. جەتىمدىكتىڭ قاپاسى مەن سوعىستىڭ ءزابىر-جاپاسى كۇللى حالىقتىڭ سانا-سەزىمى مەن وي-ءورىسىن, پسيحيكاسىن مۇلدە باسقا ارناعا, ارنا ەمەس, اشىق كۇننەن تىعىلعان جارعاناتتاي قاراڭعى جىقپىلدارعا سۇڭگىتىپ جىبەرەرىن اڭعارتادى. سويتسە دە, ادامنىڭ اسىل رۋحى مەن ار-ۇياتى باسقارمانىڭ ايەلى عانا جارىق كۇندە جەلبىرەتىپ جايىپ قوياتىن اق ورامالداي كۇللى اۋىلدىڭ كوزىن ارباپ تۇرۋعا ءتيىس دەگەن ويمەن ەڭسە تىكتەتەدى اقىن. ءبىز شەت-جاعاسىن عانا ايتقان بۇل – «باسقارمانىڭ بالاسى» دەگەن ءبىرىنشى ولەڭ. ەكىنشىسى بۇدان دا وتكەن عالامات.
ادامزات بالاسىنا سوعىس سالعان قاسىرەتتى وتەجانداي سەزىندىرىپ جىرلاعان اقىن كەمدە-كەم دەپ بىلەمىز. مۇنى ءبىز عانا ەمەس, بەرتىندە ورتا بۋىن اقىنداردىڭ ءبىرازى جازدى. ماسەلە سوعىستا مىڭداپ قىرىلعان سولدات پەن ونىڭ زارىندا عانا ەمەس. ەرلەرى سوعىسقا اتتانعان ەلدىڭ جەتىم تاعدىرىندا. باسكوتەرەرى كەتكەن اۋىلدا ءبارى جەتىم: جەتىم شال, جەتىم كەمپىر, جەسىر ايەل, جەتىم بالا – ءبارىن ءبىر شىبىقپەن ايداعان باسقارما. اقىننىڭ ايتۋىنشا, كوز بىتكەننىڭ نازارىن تۇسىرگەن بالعاتشا ون ءتورت-اق جاستا ەسەيىپ كەتكەن دەيدى. «تەزەك تەرىپ قايتىپ ءجۇرىپ كەشكىلىك, قويدى دەيدى جار استىندا توستىرىپ. ءورىپ جۇرگەن بوساعادان وسەك ءسوز, وتەنمەنەن قويدى ونى قوستىرىپ. وتەن دەگەن كەلمەسە دە ولۋگە, جاراماس جان... جۇگىرۋگە... جەلۋگە...», دەيدى.
وتەندەر مەن ءتاجىبايلاردى بەس جاسار كەزىندە قالاي كوردى, سولاي بەرگەنىن ايتادى زامانداستارى. ال «تاعى دا باسقارمانىڭ بالاسى» اتتى ولەڭنىڭ وقيعاسى باسىنان وتكەن بالا تۇگىلى, وقىعان جاس جۇرەكتەردى ەسەيتىپ جىبەرەتىن-اق دۇنيە. جانە ونى قالاي سۋرەتتەپ, قالاي ۇتىمدى جەتكىزگەن اقىن. كەڭىنەن تولعاپ, ۇزاعىنان شىرقايتىن مۇنداي ولەڭدەر قازىر كەمدە-كەم. ء«بىز اكەدەن جىرتىق بولىپ قالعانبىز» دەيتىن وتەكەڭ سوندا اۋىلداعى بەس-التى بالانىڭ بار كورگەن كەرەمەتى – باسقارمانىڭ ماقپال كيگەن بالاسى ەكەنىن ايتقاندا, ءىشىڭ سولق ەتەدى. «قىپ-قىزىل بولىپ باسىنداعى تۇلكىسى, ەرتەلى-كەش ءبىر سونبەيدى كۇلكىسى» دەيدى باسقارمانىڭ بالاسى تۋرالى.
ء«وزى وڭباعان – بەس جاساماي جاتسا دا, قىزدار جايلى ۇيات ولەڭ ايتاتىن» سول بالا ەكەۋى قاتار ۇزدىك شىعا بەرگەن سوڭ كەلەر جىلى مۇعالىم شاقىرىپ الىپ: «بيىل ۋدارنيك بولۋعا ءتيىسسىڭ», دەپ كوندىرگەن سوڭ باستالادى اڭگىمە. وسىلايشا, وزاتتىقتان ءتۇسىپ, ەكپىندى عانا بولىپ جۇرگەن اقىننىڭ باسىنداعى جاعداي قاي زاماندا بولسىن ءار سالادان قىلاڭ بەرمەي مە؟ سويتسە دە, اقىن جەرىنە جەتكىزىپ جىرلايدى:
«تارتىپ العان بەدەل مەنەن
باعانى,
سول بالانى ۋاقىت ەسكە سالادى.
تۋرا وتىز جىل تولعان ەكەن,
مىنەكەي,
ء«تورت» پەن «بەستىڭ» اراسىندا
اداسىپ,
مەنىڭ باعام جىلاپ كەتىپ
بارادى...
بىرەۋلەر بار جاڭساق باسقان
قادامدى,
كورسە بەلدەن ءبىر سىزادى
ادامدى.
مەزگىلىنەن بۇرىن قويا سالادى,
مەزگىل عانا قويا الاتىن
باعاڭدى...».