«تاقيالى پەرىشتە» ءفيلمىنىڭ بايلىعى بالاسىنا قالىڭدىق ىزدەگەن قازاق اناسىنىڭ كۇلكىسى عانا ەمەس, قازاق اندەرىن, سونىڭ ىشىندە قازاقتىڭ حالىق ءانىن دە دارىپتەي الۋىندا دەگەن ويدامىز. بۇل ءفيلمنىڭ ءار وقيعاسىنىڭ بۇرىلىسى مەن جىقپىلىنا توقتالۋعا بولادى. بىراق ايتپاعىمىز ول دا ەمەس, اتاقتى رەجيسسەر, رەجيسسەر عانا ەمەس ءانشى شاكەن ايمانوۆتىڭ قايتالانباس داۋىسىنان تۋىنداپ وتىر اڭگىمە.
كينودا شىرقالاتىن اندەردىڭ كوبى سول تۋىندىنى ءتۇسىرۋ بارىسىندا جازىلعانى تۋرالى مالىمەت بار. الايدا ءبىز نازار تىگىپ وتىرعان حالىق ءانى «ياپۋراي» وسى فيلمدە ەرەكشە مانەردە ورىندالادى. حالىق ءانى دەگەن سوڭ اتاقتى, كەمەلىنە كەلگەن شىعارما ەكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. بۇل ءاننىڭ شىعۋ تاريحى, ورىنداعان انشىلەر, حالىق اراسىنا تاراعان تۇرلەرى جونىندە تەرە بەرسە ءبىر كىتاپقا جۇك شىعار. زاتاەۆيچتەن باستاپ يليا جاقانوۆقا دەيىن ەرەكشە توقتالىپ زەرتتەگەن, تۇجىرىمدى پىكىرلەر ايتقان. ىنتىعىپ شىرقاماعان اتاقتى ءانشى دە كەمدە-كەم. زاتاەۆيچكە جەتكىزگەن ەسكى انشىلەر شومبال دوسپامباەۆ پەن عالىمجان شىڭعاليەۆتەن باستاپ يسا بايزاقوۆ, ريشات ابدۋللين, ەرمەك سەركەباەۆ, بەرتىندە ديماش قۇدايبەرگەنگە دەيىن ورىنداپ كەلەدى. راديونىڭ قورىندا قۇرمانبەك جانداربەكوۆ جازدىرعان نۇسقا ساقتاۋلى ەكەندىگىن ايتادى ي.جاقانوۆ. اسىرەسە «يسانىڭ تەنور ۇنىندە قۇشتارلىق دۋىلداپ تۇراتىن ەدى» دەپ ەسكە الادى ەكەن لاتيف حاميدي.
زاتاەۆيچ تۋىندىنى ورال وڭىرىنەن, ەكى انشىدەن ەكى ءتۇرىن جازىپ العان دەسەدى. ەكەۋىندە دە «يا, ءپىرىم» اتالعان. كەيبىر زەرتتەۋشىلەر «ياپىراي» دەپ تە اتايدى. اينالىپ كەلگەندە, ۇشەۋى دە دىبىستىق وزگەرىسكە ۇشىراعان ءبىر ءسوز سياقتى. قازاقتىڭ «ياپىراي, ءا!» تاڭعالعان ءسوزى اينالىپ كەلگەندە «يا, ءپىر-اي, ءا؟!» دەگەنى ەمەس پە؟ سوۆەت زامانىندا پىردەن, مۇسىلماندىقتان قاشقان جوق پا؟ سوندىقتان «ياپۋراي» اتالىپ كەتە بەرگەن شىعار دەيدى ءبىر ويىمىز. ءان الىسقا كەتكەنى سونشا, جەلىلەردە شەتەلدىك مۋزىكانتتار دا مەلودياسىن رومانس رەتىندە تارتىپ جۇرگەنىن كورگەنبىز.
ەندى بۇل انگە شاكەن ايمانوۆتىڭ نە قاتىسى بار دەيسىز عوي. بار. اتاقتى «تاقيالى پەرىشتەنىڭ» ورتاسىندا «ياپۋرايدىڭ» شىرقالۋى تەگىن ەمەس. جانە ول جالعىز-اق نۇسقادا ەمەس, اۋەلى دومبىرادا, ودان كەيىن وپەرادا سەركەباەۆ ورىندايدى. ال دومبىراداعى نەگىزگى نۇسقانى شاكەن ايمانوۆتىڭ ءوزى شىرقاعان كورىنەدى. ەستۋىمىزشە سولاي. كينو اياقتالعاندا ول جازىلا قويماعان سىڭايلى. قاراپ تاپپادىق. ءدال وسىعان شۇقشيىپ وتىرعان سەبەبىمىز, «ياپىراي» ءانىنىڭ نەگىزگى نۇسقالارىنىڭ ءبىرى وسى شاكەن ايمانوۆ سالعان ءتۇرى سياقتى. قازىرگى ورىنداۋشىلاردان وزگەرەك ەستىلەدى وندا. ءۇزىلدىرىپ, بوياۋىن قانىقتىرىپ, اسا ءبىر جايلىلىقپەن جەتكىزەدى. كينونى كورىپ وتىرعاندا ەلەۋسىز ءوتىپ كەتۋىڭىز كادىك, سەبەبى وقيعالار تىزبەگى جەتەلەپ, كوڭىلدى كۇلكى بيلەپ الماي ما «تاقيالى پەرىشتەدە»؟ ءدال سول ءان شىرقالار تۇستىڭ ءوزى كۇلكىلى. الگى ءاندى شىرقايتىن ادام تايلاقتىڭ شەشەسىنە قاراتا «مەنىڭ اكەم جاس كۇنىندە ءسىزدىڭ شەشەڭىزدى كورگەندە ءسوزسىز عاشىق بولار ەدى...» دەمەي مە, ول كىسىنىڭ جارى جوعىن ءبىلىپ. ءسويتىپ وتىرعاندا ءاننىڭ نەگىزگى نۇسقاسىنان كوڭىل تايىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. ال قايىرا تىڭداساڭىز تۇششىنباي كەتپەيسىز. ورىنداۋشىلىق مانەر مەن داۋىستىڭ قاسيەتىنە. جۇرەكتىڭ قاسيەتى داۋىستان سەزىلەدى. كوڭىلدى ءۇن تەرەڭدىگى باۋرايدى. تەرەڭدىك ءاردايىم كەمەلدىكپەن ۇشتاسىپ جاتپاي ما؟ جانە دومبىرانى قاعىسى وزگەشە, مۇلدە تاماشا. داۋىس جايلى, جايماشۋاق, بايىپتى ەستىلەدى دە دومبىرا اسىقتىرىپ, سونىڭ سوڭىنان قۋىپ كەلە جاتقانداي اسەرگە قالدىرادى. عاجابى دا سول. ورال وڭىرىنەن جازىلعان ءاننىڭ تابيعاتىن دومبىرانى شەرتۋ ءداستۇرى بايقاتاتىنداي. قۇددى ءبىر اۋىلدىڭ تىنىق, جايلى كەشىندە عاشىعىنا اسىققان جۇرەكتىڭ القىنىسىن ەستۋگە بولادى. ارينە بۇل عاجاپ. كەيىنگى ورىنداۋشىلار, انشىلەر شاكەن ايمانوۆ ورىنداعان وسى تۇرىنە زەر سالسا قالاي قابىلدانار ەكەن؟ بىزدىڭشە, دامي تۇسەدى.
ءاننىڭ ءسوزى تۋرالى دا ءارتۇرلى ايتىلادى. كوپتەگەن دەرەكتەرگە ۇشىراستىق. ءبىر اڭگىمەلەردە ماعجان جۇماباەۆ جازعان دەيدى. بەلگىلى كۇيشى سەكەن تۇرىسبەك: «وسى سەكىلدى «ياپۋراي» ءانى قانداي كەرەمەت! تەك ماعجان سىندى كلاسسيكتەردىڭ عانا قولىنان كەلەدى وندايدى تۋدىرۋ. ال ءبىز ونى وپ-وڭاي اۆتوردان ج ۇلىپ الا سالامىز دا, حالىقتىكى دەي سالامىز. ماعجان جۇماباەۆتىڭ «جازىعىن» دا كوپ جۇرت بىلە بەرمەيدى, مىنە, ناعىز ۇلت ءۇشىن تۋعان, قايتالانباس تۋىندى دەپ مەن سونى ايتار ەدىم. ماعجان اتامىزدا كوپ ءان بولعان», دەيدى.
يسا بايزاقوۆ قازاق اندەرىنە جاڭاشا ءسوز جازاردا وسى «ياپىرايدى» تىڭداپ الادى ەكەن. تەمىرقازىق بولعانى عوي.
ءان دە حالىقپەن ءبىر تۇلەپ, زامانمەن بىرگە جاڭارىپ وتىرماي ما؟ ماسەلەن, مۇحيتتىڭ «اينامكوزىنىڭ» عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ ورىنداعان اۋەلگى نۇسقاسى مەن كەيىن بايان نۇرمىشەۆا ورىنداعان ءتۇرىن سالىستىرۋعا بولادى. ونى دا جوققا شىعارا المايسىز عوي. حالىق قابىلدادى.
كينودا شىرقالعان ءاننىڭ تۇرىندە دومبىرا قاعىسى سوزدەگى جايماشۋاق كوڭىل كۇيمەن ادەمى جىمداسقان. بايىپتى, ۇزىلدىرگەن داۋىستى اسىعىپ قۋىپ كەلە جاتقانداي.
جاز بولسا جارقىراعان كولدىڭ بەتى,
كوگەرىپ كورىنەدى, ياپۋراي, الىس شەتى.
دىرىلدەپ تولقىن باسقان ءمولدىر سۋىن
شايقايدى جاس بالاداي, ياپۋراي,
جەلدىڭ لەبى.
التىن بۋ اينا كولدىڭ بەتىن جابار,
اق ساۋلە كوكتەن ءتونىپ, ياپۋراي,
مارجان تاعار.
ەسىمە اق ساۋلەمدى العان كەزدە
اق مونشاق جىلت-جىلت ەتىپ, ياپۋراي,
جەرگە تامار.
كىم جازسا دا ازابىنان عاجاپ جاساعانى بايقالادى!