ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا: ىقپالداستىقتىڭ ەلدەر ءۇشىن بەرەرى كوپ

كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەلارۋس استاناسى – مينسكىدە وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىسىنا قاتىستى.

 جيىن بارىسىندا كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىس­تىك اياسىندا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جۇرگىزىلگەن ينتەگراتسيالىق ۇدە­رىس­تەردىڭ جاي-كۇيى مەن پەرس­پەكتي­ۆالارى, سونداي-اق, جەەك-ءتىڭ بۇرىنعى وتىرىستارىندا قول جەت­­كىزىلگەن كەلىسىمدەردى ىسكە اسى­رۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى تال­قى­لاندى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارت جوباسى قارالدى.

ەۋرازيالىق تەوريا ءۇستىرت كوز­قاراس نەمەسە جۇيەسىز ۇعىمدار لەگى ەمەس. كەرىسىنشە, ساياسي ءجا­نە ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە ءجۇ­زە­گە اسىرىلىپ جاتقان كۇردەلى ينتە­گراتسيالىق جوبا. جەەك-ءتىڭ بۇعان دەيىنگى مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى ءار وتىرىسىندا دا پرەزيدەنتتەر وسىنى ءوز­دەرىنىڭ دايەكتى سوزدەرىمەن ءدا­لەلدەپ بەرگەن ەدى. مىنە, سونداي وتىرىستاردىڭ بىرىندە قازاقستان پرەزيدەنتى: «مەملەكەتتەر ين­تەگراتسياعا جەكە-دارا, وقشاۋ­لانىپ قول جەتكىزە المايتىن دۇنيەنى يەلەنۋ ءۇشىن بارادى, ال مۇنداي جاعدايدا ىقپالداسۋ ۇدە­رىسى ەۆوليۋتسيالىق جولمەن, ساتى­لاپ جۇزەگە اسقانى ابزال. ءبىز ءوز كۇشتەرىمىزدى بىرىكتىرگەندە ور­تاق مۇددەگە قول جەتكىزۋدى كوز­دەپ, بۇل ءىستى كەزەڭ-كەزەڭىمەن اتقا­رۋعا ءتيىسپىز. بۇگىنگە دەيىن ءبىز وسى جولمەن ءجۇرىپ, الدىمەن كەدەن وداعىن قۇردىق, ودان ءبىر­تۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قۇرۋدى اياقتاۋعا جاقىندادىق. ال­دىمىزدا ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كا­لىق وداق قۇرۋ كەزەڭى تۇر», دەگەن ەدى. ەندى, مىنە, قازاقستان پرە­زي­دەنتى ايتقان ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداق قۇرۋدىڭ شەشۋشى كەزەڭدەرىنىڭ دە توبەسى كورىنگەندەي بولىپ تۇر. قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرى بەلگى­لەگەن مەجەگە سايكەس, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ىسكە قوسىلۋى ءتيىس. الداعى مامىر ايىنىڭ اياعىن­دا استانادا, مىنە, وسى وداقتىڭ قۇرىلۋى جونىندەگى قۇجاتتاردىڭ سوڭعى نۇسقاسى ۇسىنىلعان كەڭەس وتىرىسىنىڭ قورىتىندى جيىنى ءوتىپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلماق. بۇل ارقىلى ينتە­گرا­تسيا­نىڭ كەلەسى ساتىسىن قۇرۋدىڭ نەگىزدەرى قالانىپ, 2015 جىلى كە­دەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق­قا ەركىن قادام باسا الادى. سونىڭ ناتيجەسىندە «ۇشتىك» ەلدەرى ينتە­گراتسيالىق ۇدەرىستەر اياسىندا كوتەرىلگەن بارلىق باستامانىڭ ەشقانداي شەكتەۋلەر مەن كەدەرگىلەرسىز جانە ولقىلىقتارسىز جۇزەگە اسقانىن كوزدەپ وتىر. سونىمەن, مينسكىنىڭ تاۋەل­سىز­دىك سارايىندا جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسى باستالماس بۇرىن قازاق­ستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ پەن بەلارۋس پرەزيدەنتى الەك­ساندر لۋكاشەنكونىڭ ەكى­جاقتى كەزدەسۋى ءوتتى. كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىلارى ەكىجاقتى ساۋدا-ەكو­نوميكالىق ىقپالداستىقتىڭ جاي-كۇيى مەن پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى, سونداي-اق, جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس­تىڭ الداعى وتىرىسىنىڭ ماڭىز­دىلىعىن اتاپ ءوتتى. – ءبىز ونەركاسىپ, اۋىل شارۋا­شىلىعى, ءبىلىم جانە وزگە سا­لا­لارداعى ەكىجاقتى ىنتىماق­تاس­تىقتى بارعان سايىن جوعارى دەڭ­گەيگە كوتەرە ءتۇسۋدى ماقسات ەتىپ وتىر­مىز. ەلدەرىمىز اراسىنداعى سەنىم مەن دوستىققا نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋ قارقىنى جاقسى ەكەنىن زور قانا­عات­تانۋشىلىقپەن اتاپ وتۋگە بولادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان باسشىسى الەك­ساندر لۋكاشەنكونى بەلارۋستە بۇگىن اتاپ وتىلەتىن بابالاردى ەسكە الۋ كۇنى – رادۋنيتسامەن قۇتتىقتادى. ءوز كەزەگىندە بەلارۋس پرە­زيدەنتى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستار قار­قىندى تۇردە نىعايىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى, سونداي-اق, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ءدارىسى كەزىندە ايتىلعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى دامىتۋعا قاتىستى يدەياسىن تالقىلاۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى. قازاقستان جانە بەلارۋس پرەزي­دەنتتەرىنىڭ ەكىجاقتى كەز­دەسۋىنەن كەيىن جوعارى ەۋرا­زيالىق ەكو­نو­ميكالىق كەڭەستىڭ شاعىن قۇرام­داعى وتىرىسى بولدى. شاعىن قۇ­رام­داعى وتى­رىس قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ, رەسەي فەدە­را­تسيا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى ۆلادي­مير پۋتين جانە بەلارۋس رەسپۋب­ليكا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكا­شەن­كونىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا كە­دەن وداعى مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى. مەملەكەت باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت جوباسىن دايىنداۋ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسىن شىعاردى. بۇدان بولەك, ءۇش ەل­دىڭ باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق ينتەگراتسياعا قاتىسۋ­شى­لاردىڭ قۇرامىن كەڭەيتۋ ماسە­لەلەرىن قاراستىردى. جيىندا العاش بولىپ ءسوز تىزگىنىن «ءۇي يەسى» رەتىندە الەك­ساندر لۋكاشەنكو الدى. ول ءوز ءسو­زىندە جوعارى ەۋرازيالىق ەكو­نوميكالىق كەڭەستىڭ وسىعان دەيىنگى وتىرىسىندا ساراپشىلارعا, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ وكىلدەرىنە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت جوباسىن ازىرلەۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلگەنىن اتاپ وتە كەلە, بىلاي دەدى: «ءبىز ساراپشىلار مەن مەملەكەت وكىلدەرىنە قانداي دا ءبىر كەدەرگىلەر كەزدەسىپ, مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋى قاجەت بولسا, ءبىز كەز كەلگەن ۋاقىتتا كەزدەسىپ, ماسەلەلەردى تالقىلايمىز دەپ ۋاعدالاسقان بولاتىنبىز», دەدى. وسىلاي دەي كەلە, ول قازاقستان جانە بەلارۋس پرەزيدەنتتەرىنە ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ دامۋ ۇدەرىستەرى ماسەلەلەرىنە قاتىستى اشىق تالقىلاۋلار جاساۋ ءۇشىن مينسكىدەگى جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىنا قاتىسۋعا كەلگەندەرى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويىلۋعا از عانا ۋاقىت قالدى. بۇل جەردە «ءبىز بۇل كۇنگە قانداي ناتيجەمەن كەلەمىز؟» دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايتىنى انىق. مەن مىنانى ايتار ەدىم: قازىرگى تاڭدا تاراپتاردىڭ پىكىرلەرى ءبىر جەردەن شىقپايتىن, ياعني قاراما-قايشى ماسەلەلەر شوعىرى دا قالىپتاسىپ ۇلگەردى. ال بۇل ماسەلەلەر ءبىزدى الاڭداتپاي قويمايدى. سول سەبەپتى, ءبىز بۇل ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ءۇشىن جينالىپ وتىرمىز. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وسىعان دەيىنگى وتىرىستاردا شەشىلۋى ءتيىس بولاتىن. ول ءۇشىن بىزگە, ەڭ الدىمەن, تەتىكتەرى تولىق دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەيتىن كەدەن وداعى قاجەت. ياعني, كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەر اراسىندا تاۋار اينالىمى كەزىندە ەشقانداي توسقاۋىلدار مەن كەدەرگىلەر ورىن الماۋى ءتيىس. سەبەبى, تاۋار اينا­لىمى كەزىندە ۇزاق ۋاقىتقا سو­زىل­عان كەز كەلگەن كەدەرگىلەر مەن توس­قاۋىلدار جاعىمسىز اسەر قال­­دى­رارى بەلگىلى», دەدى ا.لۋ­كاشەنكو. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە كەيبىر ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىندە دە كوپ ساۋال تۋىنداپ وتىر. «ەگەر, ءبىز الدىمىزدا كەزدەس­كەن وسىنداي كەدەرگىلەردى شەشۋگە دايىن بولماساق, وندا مۇنى اشىق تۇردە مويىندايىق. بۇعان قوسا, «بۇگىندە ەكونوميكالىق جانە بيۋدجەتتىك تۇرعىدا قيىندىقتار تۋىنداۋى مۇمكىن» دەگەن دە پىكىرلەر بار. الايدا, ەگەر مۇنداي ماسەلەلەر تۋىنداپ جاتسا, ەگەر ءبىز دايىن بولماساق, وندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى اڭگىمەنى دە ون جىلدان كەيىن عانا ايتۋعا تۋرا كەلەر. سوندىقتان, ءبىز ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىككە, بولاشاقتا قۇرىلاتىن وداققا قاتىستى ورتاق قىزى­عۋشىلىققا تولى باسقا دا ماسە­لەلەردى كەڭىنەن تالقىلايمىز دەپ ويلايمىن. جالپى العاندا, ءبىزدىڭ وداق تيىمدىلىگىنىڭ قانداي بولماعىنان ونىڭ باسقا ەلدەرگە تارتىمدىلىعى دا كورىنەدى. ياعني, بۇل جەردە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇندىلىعى ارتۋى ءتيىس», دەدى ا. لۋكاشەنكو. سونىمەن قاتار, ول ەۋرازيالىق ەكو­نوميكالىق وداققا جاڭا مۇشە­لەردى قابىلداۋ «پاكەتتىك قاعيدات» بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىنىن جەتكىزدى. «ياعني, جاڭا مۇشەلەرگە قانداي دا ءبىر جاڭا مارتەبە بەلگىلەنبەيدى, سونداي-اق, جاڭا تالاپتار قويىلمايدى. بۇل, مەنىڭ ويىمشا, وتە ءادىل شەشىم بولادى. دەمەك, وداققا كىرۋگە نيەتتى قانداي دا ءبىر ەل «جول كارتاسىن» دايىنداپ, وسى جولدان وتسە عانا, ول ەلدى ءبىز ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قابىلداۋدى قاراستىراتىن بولامىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بىزگە ەۋرازيالىق ينتەگراتسياعا تەك «ۇدەرىس» رەتىندە قاراۋ, «ەڭ ماڭىز­دىسى ناتيجە ەمەس, جاي قاتىسۋ» دەگەن قاعيداتتى ۇستانۋ مۇلدەم قاجەت ەمەس», دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى. الەكساندر لۋكاشەنكو جيىن­دا, سونىمەن قاتار, 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق كەڭىستىككە مۇشە مەملەكەتتەر حالىقتارىنىڭ: «ءبىز قانداي جولدا تۇرمىز؟», «ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز وسى ۇدەرىستىڭ اياسىندا قانداي ناتيجەگە قول جەتكىزدى؟» دەگەن ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «مۇنداي ساۋال­دارعا ءبىزدىڭ جاۋاپتارىمىز دا دايىن بولۋى كەرەك. بەلورۋس حالقى­نىڭ بۇگىنگى قالىپتاسقان جاعداي­عا بايلانىستى ءوز ۇستانىمى مەن ءوز پىكىرى بار. دەمەك, ءبىز ارىپتەس رەتىندە بۇل تۋرالى اشىق پىكىرلە­سۋگە دايىنبىز. ءبىز شاعىن قۇرام­داعى وتىرىستىڭ الدىندا مۇنى ەكى ساعات بويى تالقىلاپ, ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستىق, تۇيتكىلدى ماسەلەنى قاراستىردىق, سونداي-اق, ەلدەرىمىز اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ بولاشاعى مەن حالىقارالىق جاعدايلار تۋرالى اڭگىمە قوزعادىق. دەمەك, مينسكىدەگى وتىرىستىڭ ءناتي­جەسى وندا قابىلداناتىن شە­شىم­دەرگە بايلانىستى بولادى», دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ءسوزدى قا­زاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الدى. قازاقستان باسشىسى ءوز كەزەگىندە بەلارۋس تاراپىنا, مەملەكەت باسشىسى الەكساندر لۋكا­شەنكوعا كەلەلى جيىندى جوعا­رى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى جانە قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «بۇگىن ءسىز ءبىزدى بەلارۋس ءۇشىن قاسيەتتى رادۋنيتسا كۇنى ەرەكشە قوناقجايلىقپەن قارسى الىپ وتىرسىز. مۇنىڭ ءوزى دە ءبىزدىڭ ينتەگراتسيالىق ۇدەرىسىمىزگە دەگەن ايرىقشا كوزقاراستى ءبىل­دىرەدى. وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماڭىزدى ماسەلە – ەۋرا­زيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت جوباسى. ءبىز بۇگىندە شارتتىڭ قول قويىلۋىنىڭ الدىندا تۇرمىز. جالپى العاندا, كوپ جولدىڭ جارتىسىن ارتقا تاستادىق, ال ساراپشىلار جاقسى جۇمىس اتقاردى, سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ وداعىمىزعا وزگە دە سەرىكتەستەرىمىز قىزۋعۋشىلىق تانىتا باستادى. مەن بۇل ورايدا, ەگەر, ءبىزدىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە بولعىسى كەلەتىن ەلدەر بولسا, ولار ءاۋ باستان كەلىسكەنىمىزدەي, ءبىز ءجۇرىپ وتكەن جولمەن ءجۇرىپ ءوتۋى ءتيىس دەگەن پىكىرمەن كەلىسەمىن. 2014 جىلى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا يدەيا­سىنا 20 جىل بولدى. بۇل تۋرالى مەن كەشە ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس وقىدىم. بۇل شاراعا قازاق­ستان مەن رەسەي تاراپىنان عا­لىمدار, ساياساتكەرلەر, ساياساتتانۋشىلار قاتىستى. بۇل كەزدەسۋدە الداعى 15-20 جىلدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تاعدىرىن قالاي كورەتىنىمىزگە بايلانىستى پىكىر الماستىق. بۇل ستراتەگيادا ءبىز باسىمدىققا يە باعىتتار جايىن زەردەلەۋىمىز, سارالاۋىمىز قاجەت. ەندى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى جوبانىڭ وزىنە كە­لەيىن. بۇل ورايدا, ءبىز وسى جو­با­نىڭ ازىرلەنۋىنىڭ باسى-قا­سىن­دا جۇرگەن ساراپشىلارمەن, ءارىپ­تەستەرىمىزبەن ءبىر ۇستەلدە وتىرىپ, ءتۇرلى كەلىسپەۋشىلىكتەردى جان-جاقتى تالقىلاۋىمىز كەرەك. قا­زىرگى تاڭدا بۇل ماسەلەگە ءبىزدىڭ ءوز ەلدەرىمىزدىڭ حالقى عانا ەمەس, شەتەلدىك قاۋىمداستىق تا ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. سوندىقتان, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ مۇددەلەرىن كوزدەيتىن بارلىق قۇقىقتىق اسپەكتىلەردى قاراپ, ولاردى ورىنداۋىمىز قاجەت. مەن وتكەن اپتادا ۆيكتور حريستەنكومەن كەزدەستىم. ول ءوز كەزەگىندە وداق تۋرالى شارتتىڭ ازىرلەنۋ بارىسى جونىندە بايانداپ بەردى. مەن وسى ورايدا, كوپ جۇمىستىڭ اتقارىلعاندىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ارينە, كەيبىر وتە نازىك ماسەلەلەر بويىنشا وتپەلى كەزەڭدەر قاراستىرىلعان. بۇل رەتتە ءبىز مىنانى ەسكەرگەنىمىز ءجون. بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن ءبىز كەدەن وداعىن قۇرۋ كەزىندە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋ كەزىندە تالقىلاعان بولاتىنبىز. ارينە, كوميسسيا قۇرامىنداعى ءبىزدىڭ ارىپتەس-ساراپشىلار ءوزارا كەلىسىلمەگەن ماسەلەلەردى ءبىزدىڭ سارالاۋىمىزعا قالدىرىپتى. سوندىقتان, ءبىز بۇگىن ول ماسەلەلەردىڭ ءار ءبولىمىن تالقىلاپ, بۇدان ءارى نە ىستەيتىنىمىزدى شەشكەنىمىز ءجون. مەن اسىعىس شەشىم قابىلداۋعا قارسىمىن, بىراق, الدىن الا كەلىسىلگەن ۋاقىتقا ۇلگەرەمىز, ول ءۇشىن تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتامىز دەگەن سەنىمىم بار. ءبىز بۇرىن دا كونسەنسۋسقا كەلىپ جۇردىك, الداعى ۋاقىتتا دا ءبىر كەلىسىمگە كەلەمىز دەپ ويلايمىن. مەنىڭ ويىمشا, بۇگىندە كۇن تارتىبىندە تۇرعان تۇيتكىلدى دۇنيەلەردىڭ ءوز شەشىمى بار. قازىر, مەنىڭ ويىمشا, 3-4 ماسەلە عانا كۇن تارتىبىندە تۇر. ولاردىڭ بارلىعىن ءار ءبولىم بويىنشا ساراپشىلارمەن بىرلەسە قاراستىرامىز دەپ ويلايمىن», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين سوڭعى جىلدار ىشىندە عانا ەمەس, سوڭعى ايلار مەن اپتالار ىشىندە ۇلكەن اۋقىمداعى جۇمىستاردىڭ اتقارىلعانىن تىلگە تيەك ەتتى. «ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پوسكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى جەتەكشى ينتەگراتسيالىق بىرلەستىك بويىنشا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلدى دەپ ايتۋعا بولادى. بۇل ورايدا, ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆقا ءوزىمىزدىڭ العى­سىمىزدى ءبىلدىرۋىمىز قاجەت. سەبەبى, ول وسىنداي بىرلەستىكتىڭ, وسىناۋ يدەيا­نىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە اۆتورى. ال كۇنى كەشە عانا ونىڭ ءماس­كەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وتە ماڭىزدى بايانداما جاساۋى, ال ول باياندامادا بۇل يدەيانى ال­داعى ۋاقىتتا ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەسىنىڭ قارالۋى اتالعان ماسەلەگە قازاقستاننىڭ سالماقتى, بايىپتى تۇردە كەلىپ وتىرعانىن بايقاتادى. شىندىعىنا كەلگەندە, ءبىز قۇرعان كەدەن وداعى بۇگىندە جۇمىس ىستەپ, ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. مۇنى ءبىز ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكالارىنان كورىپ وتىرمىز. بۇل – فاكت. بىراق, ءبىز تاعى ءبىر قادام جاساي الامىز. بۇل ءبىزدىڭ ءوزارا ارىپتەستىگىمىزدى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان قادام بولۋى ءتيىس. سول ارقىلى ءوزارا ىنتىماقتاستىعىمىزدى جاڭا, جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك الاتىن بولامىز. سوڭعى ۋاقىتتا ساراپشىلار دەڭگەيىندە, ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلدى. جاقىندا عانا ۇكىمەت باسشىلارى كەزدەسىپ, كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەلەردى ساراپتامادان وتكىزدى, بۇل رەتتە ولاردىڭ دا جۇمىستارىن اتاپ وتۋگە بولادى. وسىنداي ۇجىمدىق ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە 600 پاراقتان تۇراتىن ۇلكەن, اۋقىمدى, مازمۇندى قۇجات دايىندالدى. بىراق, ماسەلە تەك قۇجات پاراعىنىڭ كوپتىگىندە ەمەس, ماسەلە بۇل قۇجاتتىڭ ءبىزدىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىمىزدى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە, ول ءۇشىن تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام جاساۋىمىزعا ءمۇم­­كىندىك بەرەتىندىگى. ارينە, ءبىز ءوزى­مىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە وزگەرتە الامىز. بۇل ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ەكونو­ميكالارىنىڭ باسەكەلەستىگىن, ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, سول ارقىلى ىشكى جانە سىرت­قى ينۆەستيتسيالاردىڭ تارتىم­دىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءيا, ءالى دە ساراپشىلىق دەڭگەيدە تولىقتاي ازىرلەنبەگەن, كەلىسىمگە كەلمەگەن جوبالار بار. بىراق تا ءبىز بۇل جەرگە وسى ءۇشىن جينالىپ وتىرمىز. دەمەك, كەلىسىمگە كەلەمىز دەپ ويلايمىن», دەدى رەسەي پرەزيدەنتى. جەەك-ءتىڭ شاعىن قۇرامداعى وتىرىسى ودان ءارى كەڭەيتىلگەن قۇرامدا جالعاستى. بۇل وتىرىستا ەكى ماسەلە قارالدى. ولاردىڭ ءبىرى – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارت جوباسىنىڭ ازىرلەنۋ بارىسى تۋرالى بولسا, ەكىنشى ماسەلە – ارمەنيانىڭ قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ كەدەن وداعىنا جانە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە كىرۋىنە قاتىستى «جول كارتاسى» ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ ورىندالۋ جانە جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى جونىندە ءوربىدى. بۇل تۋرالى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميس­سيا القاسىنىڭ توراعاسى ۆيكتور حريستەنكو بايانداپ بەردى. ول ءوز سوزىندە ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارت جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىن­دا بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ ناقتىلانعانىن, سونداي-اق, جاڭا ماسەلەلەردىڭ كۇن تارتىبىنە شىققانىن اتاپ ءوتتى. مۇنىڭ سەبەبىن ول ءۇش ەل پرەزي­دەنتتەرىنىڭ ءوز ەلدەرى مينيس­تر­لىكتەرىنە كەيبىر ماسەلەلەردى قاي­تا سارالاۋ مەن ساراپتاۋدان وتكىزۋ قاجەتتىگى تۋرالى تاپسىرما بەرگەندىگىمەن بايلانىستىردى. قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس باسشىلارى شارتتى دايىنداۋدا ىلگەرىلەۋشىلىك بارىن ايتتى, سونداي-اق, ونى ازىرلەۋگە ىسكەر توپتاردىڭ بەلسەنە قاتىسقانىن اتاپ ءوتتى. ءۇش ەلدىڭ باسشىلارى قۇجات­تاردىڭ كەلىسىلۋ ۇدەرىسىن وڭ با­عالاپ, مۇنىڭ مەملەكەتتەر اراسىن­دا قالىپتاسقان قارىم-قاتىناس­تاردىڭ جوعارى دەڭگەيىنىڭ ناتيجەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جوعارى ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق كەڭەس وتىرىسىنىڭ سوڭىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى ۆيكتور حريستەنكو جۋرناليستەر الدىنا شىعىپ, مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى وتىرىس اياسىندا قول جەتكىزىلگەن ماسەلەلەر جونىندە بايانداپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى بويىنشا جۇمىستار اتقارىلعان, ال كۇن تارتىبىندە تۇرعان كەيبىر تۇيتكىلدى دۇنيەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا تاپسىرما جۇكتەلگەن. جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس­تىڭ مەملەكەت باسشىلارى دەڭ­گەيىندەگى كەزەكتى وتىرىسى مامىر ايىنىڭ 29-ى كۇنى استانادا وتەدى دەپ بەلگىلەنىپتى. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» – مينسكىدەن.  سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.