الەمدىك كينووندىرىستە انيماتسيالىق فيلمدەر جاساۋعا جۇزدەگەن ميلليون دوللار جۇمسالادى. نارىقتا تابىستى تاۋارعا اينالعان مۋلتفيلمدەر ءوز شىعىنىن از ۋاقىتتا الدەنەشە ەسە ارتىعىمەن اقتايدى. ويتكەنى سۇرانىس تا, ساپا دا, باسەكە دە بار. ءيا, انيماتسيالىق تۋىندىلار بالالاردى قىزىقتىرىپ, ۋاقىتىن وتكىزەتىن ءھام تانىمدىق تۇرعىدا جەتىلدىرەتىن تاربيەلىك قۇرال عانا ەمەس, نارىققا شىعاتىن كوركەم تاۋار سىندى.
ەلىمىزدە قازاق ادەبيەتىندەگى اۆتورلىق جانە فولكلورلىق شىعارمالاردىڭ جەلىسى بويىنشا جاسالعان مۋلتفيلمدەر ەداۋىر بارشىلىق. دەسەك تە بۇگىنگى بالدىرعاندار وتاندىق مۋلتفيلمدەرگە قىزىعا ما؟ كەيىنگى ۋاقىتتا وقتىن-وقتىن اۋدارىلىپ جاتقان شەتەلدىك انيماتسيالىق فيلمدەردىڭ تاقىرىبى قانداي؟ جالپى, قازىرگى مۋلتفيلمدەردىڭ ساپاسى سىن كوتەرە مە؟
بيىلعى بالالار جىلىنىڭ قارساڭىندا اتالعان ماسەلەلەر بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە شەشىمىن تاپقالى وتىر. كۇنى كەشە عانا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اكتسيونەرلىك قوعامى جانىنان «قازاقانيماتسيا» شىعارماشىلىق بىرلەستىگىن قۇرۋ جۇمىستارى قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن باياندادى.
«وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, جاس ۇرپاق تاربيەسى انيماتسيامەن تىعىز بايلانىستى. قازىرگى تاڭدا بۇلدىرشىندەرىمىز باتىستان ۇزدىكسىز كەلىپ جاتقان شەتەلدىك ونىمدەردى قاراپ, تىلىمىزگە دە, دىلىمىزگە دە قايشى مۋلتفيلمدەردى كوپتەپ كورىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. سول سەبەپتى دە ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا نەگىزدەلگەن وتاندىق ونىمدەرىمىزدىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋدى قولعا الىپ وتىرمىز. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن «قازاقانيماتسيا» بىرلەستىگىنىڭ جۇمىسىن ىسكە قوسۋ – ەڭ الدىمەن, ۇلتتىق انيماتسيانى قولداۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن قالىپتاستىرادى. ارينە, اۋقىمدى جۇمىستى بىردەن جولعا قويۋ وڭاي ەمەس», دەدى داۋرەن اباەۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىن انيماتسيالىق قاناتقاقتى جوبالاردىڭ ستسەناريلەرىنە بايقاۋ ۇيىمداستىرىلسا, قازىر ۇسىنىلعان جوبالاردى ىرىكتەيتىن ساراپتامالىق كەڭەس قۇرىلىپ جاتىر.
«الەمنىڭ بىرنەشە جەتەكشى انيماتسيالىق ستۋدياسىنان شەتەلدىك مامان تارتۋ ارقىلى, جىل سوڭىنا دەيىن العاشقى 10 قاناتقاقتى جوبانى كورەرمەنگە ۇسىنۋدى كوزدەپ وتىرمىز. وسى جۇمىستار ارقىلى ۇلتتىق انيماتسيانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ, ول ونىمدەردى ۇلكەن پروكاتقا شىعارۋدى جوسپارلايمىز. زامان كوشىنەن قالماي, ءبىلىمدى دە بىلىكتى شىعارماشىل جاستارىمىزدى قولداپ, جاڭا يدەيالار مەن تىڭ باستامالارعا ىڭعايلى الاڭ جاساۋىمىز قاجەت. اۋديتوريا سۇرانىسىن قاناعاتتاندىراتىن ساپالى كونتەنت قالىپتاسىرىپ, شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن تىعىز بايلانىس نەگىزىندە قازاق انيماتسياسىن حالىقارالىق دارەجەگە كوتەرەمىز دەپ سەنەمىن», دەدى مينيستر.
ەسكە سالساق, «ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋ» ۇلتتىق جوباسىنىڭ «ەل رۋحى» دەپ اتالاتىن ەكىنشى باعىتىندا وتاندىق انيماتسيانى دامىتۋ مىندەتتەرى قاراستىرىلعان ەدى. وسىعان وراي بىلتىر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى «قازاقفيلم» جانىنان «قازاقانيماتسيا» بىرلەستىگى قۇرىلىپ, 40-تان استام مۋلتفيلم مەن قازاقشا كومپيۋتەرلىك ويىندار جاساۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن, انيماتسيالىق مەكتەپتەردىڭ اشىلاتىنىن ايتقان بولاتىن. اتالعان جوسپار, مىنە, ەندى ىسكە اسقالى وتىر.
«قازاقانيماتسيا» بىرلەستىگىنىڭ جۇمىسى جۇيەلى تۇردە جولعا قويىلسا, مۋلتفيلم جاساۋ ءوندىرىسى توقتاماسا كەرەك-ءتى. ارينە, ەڭ الدىمەن, ءوزىنىڭ بيۋدجەتى بولادى, 5-10 جىلدىق جوسپارى دا دايىن. انيماتسيالىق فيلم جۇمىسى توقتاماسا, وسى سالاداعى مامانداردىڭ دا قولى بوسامايدى, ىزدەنىستە جۇرەدى, بىلىكتىلىگى ارتادى.
قازاق ءمۋلتفيلمىنىڭ كلاسسيكاسى – «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» كۇنى بۇگىنگە دەيىن كورەرمەننىڭ جۇرەگىندە ساقتالعان جىپ-جىلى ەستەلىكتەي نوستالگيالىق اسەر بەرەدى. 1967 جىلى تۇسىرىلگەن امەن قايداروۆتىڭ بۇل تۋىندىسى قازاق انيماتسياسىنىڭ باستاۋى بولدى. قارلىعاشتىڭ سيمۆولدىق ءمانىن اسقاقتاتقان فيلم كەلەسى جىلى-اق لەنينگرادتا وتكەن بۇكىلوداقتىق فەستيۆالدا ەكىنشى جۇلدەگە يە بولىپ, الەم ەلدەرىنىڭ ەكراندارىندا كورسەتىلدى. اۆتوردىڭ ودان كەيىن تۇسىرگەن «اقساق قۇلان», «قۇيىرشىق», «قوجاناسىر – قۇرىلىسشى» اتتى انيماتسيالىق فيلمدەرى دە قازاق مۋلتيپليكاتسياسىنا ولجا بولىپ قوسىلدى. وسى كەزەڭدە وتاندىق مۋلتيپليكاتورلار تۇسىرگەن گرافيكالىق جانە قۋىرشاق فيلمدەردىڭ سانى جۇزدەن استى. رەجيسسەر-سۋرەتشىلەر ج.دانەنوۆ پەن ۇ.قىستاۋوۆتىڭ «الپامىس باتىر», «ايداھار ارالى», ە.ءابدىراحمانوۆتىڭ «تاپقىشتار», «بوزتورعاي», ب.وماروۆتىڭ ء«ۇش شەبەر», «قاڭباق شال», ت.مۇقانوۆانىڭ «جىبەك شاشاق», «قايشى», ق.سەيدەنوۆتىڭ «تىگىنشى مەن اي», «قادىردىڭ باقىتى» اتتى مۋلتفيلمدەرى التىن قورعا قوسىلدى.
سوڭعى ون جىلدا بۇل سالا جانرلىق ەرەكشەلىك پەن جاس كورسەتكىشىنە قاراي كونتەنت ءوندىرۋ, ءتۇرلى تاقىرىپتىق باعىت پەن ستيلدەردى يگەرۋدە ايتارلىقتاي العا باستى. ال كەيىنگى جىلدارى وتاندىق انيماتورلار كوپشىلىككە «قوشقار مەن تەكە», «ەر توستىك جانە ايداھار», «مۇزبالاق», «قازاق ەلى» سياقتى كوپتەگەن تۋىندى ۇسىندى. ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ جوبالارى دا بار. بۇگىندە بۇل مۋلتفيلمدەردىڭ دەنى Balapan تەلەارناسىنان كورسەتىلىپ ءجۇر. دەسەك تە بالالارعا ۇسىنىلىپ جاتقان بۇل جوبالار بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ناتيجە كورسەتكەنىمەن, ەلىمىزدە تولىققاندى قازاقتىلدى كونتەنت قالىپتاستىرا الماي كەلەدى. ارينە, بۇعان اسەر ەتۋشى فاكتورلار كوپ. القيسسا.
انيماتسيالىق مۋلتفيلمدەر – ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى, سالت-ءداستۇر مەن تاريحتى كورسەتەتىن, جاس بالانىڭ ساناسىنا سىڭىرەتىن بىردەن-ءبىر يدەولوگيالىق قۇرال. ياعني بۇل قۇرال ارقىلى كەز كەلگەن تاقىرىپتى, كەز كەلگەن وبرازدى ناسيحاتتاۋعا بولادى. ءومىردى ەندى تانىپ جاتقان بالالارعا انيماتسيالىق فيلم ۇسىنۋدىڭ قاۋىپتى جاعى دا وسى, دەيدى رەجيسسەر تۇردىبەك مايدان.
«انيماتسيالىق تۋىندىلار قازاق قوعامىنا كەلگەلى بەرى – سوناۋ 1967 جىلعى «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» مۋلتفيلمىنەن باستاساق, مىنە, جارتى عاسىردان استى. وسى ۋاقىتتا جۇزدەن اسا فيلم جاسالدى. ياعني قازاق انيماتسياسى كوپتەگەن جولدان ءوتتى. دەمەك قازىر بىزدە شەتەلدىك مۋلتفيلمدەرمەن باسەكەلەسە الاتىن مۇمكىندىك بار. جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان بىرلەستىكتىڭ الدا اتقارىلار جۇمىستارى, ارينە كوڭىل قۋانتادى. الايدا وسى جىلعا جوسپارلانعان 10 قاناتقاقتى جوباعا شەتەلدىك ماماندار شاقىرىلماق ەكەن. قازاقتىڭ ءتىلىن, ءدىلىن, سالت-ساناسىن تۇسىنبەيتىن شەتەلدىك رەجيسسەرلەر ۇلتتىق انيماتسيانىڭ دامۋىنا قانداي ۇلەس قوسا الادى؟ مۇندا شەتەلدىك ماماننىڭ تاجىريبەسىمەن عانا ءبولىسۋ ازدىق ەتەدى. مامانداردى ۇلتتىق رۋحانياتقا دا تاربيەلەۋ كەرەك. ياعني ءفيلمنىڭ تەحنيكالىق ساپاسى مەن رۋحاني الەۋەتى تەڭ توعىسقاندا عانا وتاندىق ساپالى ءونىم شىعادى», دەيدى تۇردىبەك مايدان.
سونداي-اق رەجيسسەردىڭ ايتۋىنشا, قازىر وزىمىزدە دە تالانتتى ماماندار جەتەرلىك. ءتىپتى شەتەلدەن تاپسىرىس الىپ, جۇمىس ىستەپ جاتقان ستۋديالار بار.
«سول ستۋديالارعا مۇمكىندىك بەرىپ, قولداۋ وسى بىرلەستىكتىڭ موينىنا ارتىلماق. جاسالار جۇمىس تا ءاتۇستى ورىندالماسا ەكەن دەيمىز. انيماتسيالىق فيلمدەرگە قارجى بولىنگەنى جاقسى, بىراق وعان قوسا ۋاقىت تا جەتكىلىكتى بەرىلۋى قاجەت. جوسپارعا ساي قىسقا ۋاقىتتا وتكىزۋ دەگەن, ەڭ الدىمەن, ءفيلمنىڭ شالالىعىنا الىپ كەلەدى», دەيدى ول.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزدە كوركەم ءوندىرىس سالاسى (ادەبيەت, تەاتر, كينو, انيماتسيا) بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ناتيجەسىزدىك كۇيىندە بولدى. ارينە, وتىز جىلداعى مادەنيەت پەن ونەردەگى جەتىستىكتەردى جوققا شىعارا المايمىز. دەسەك تە قازىر ەل رۋحانياتىنداعى ءار سالادا جۇيەسىزدىكتەن تۋىنداعان ۇلكەن ماسەلەلەردىڭ بارى انىق. بارلىعىنا كاسىبيلىك ءھام قارجىلىق قولداۋ جەتىسپەيدى. انيماتسيالىق فيلم تاقىرىبىندا دا سول تۇيتكىل. ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جاڭا جوبا اتالعان سالانى جۇيەلەندىرىپ, ساپالى ناتيجەلەر كورسەتەدى دەپ كۇتەمىز. قازىرگىدەي وندىرىستىك-تەحنولوگيالىق سالا قارىشتاپ دامىعان ۋاقىتتا بالالارعا ساپالى دۇنيە كورسەتە الۋعا, ءتىپتى مۇمكىندىك كوپ.