– انتون پاۆلوۆيچ! ءسىزدىڭ ويىڭىزشا سوعىس نەمەن اياقتالادى؟
چەحوۆ جوتكىرىنىپ الىپ, ءسال ويلانىپ, سالماقتى ءھام مەيىرىمدى داۋىسپەن بىلاي دەيدى:
– بالكىم, بەيبىتشىلىكپەن...
– ارينە, وعان داۋ بار ما! بىراق كىم جەڭەدى؟ گرەكتەر مە, تۇرىكتەر مە؟
– مەنىڭ ويىمشا, كۇشتىسى جەڭەدى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, قايسىسى كۇشتى؟
– جاقسى تاماقتاناتىندارى مەن بىلىمدىرەگى...
– قالاي تاۋىپ ايتتىڭىز! – دەپ سۇيسىنەدى بىرەۋ.
– ال ءسىز قايسىسىن كوبىرەك جاقسى كورەسىز – گرەكتەردى مە, الدە تۇرىكتەردى مە؟
چەحوۆ وعان سىپايى جىميىپ جاۋاپ قاتادى:
– مەن مارمەلادتى جاقسى كورەمىن... ال ءسىز شە؟
ءيا, انتون پاۆلوۆيچ قاي ۋاقىتتا دا كەسىپ-ءپىشىپ ايتۋدان, جالپى ابستراكتىلى اڭگىمەلەردەن ساقتاناتىن. مەيلى, ءومىر, مەيلى, سوعىس, بەيبىتشىلىك – قانداي تاقىرىپ بولسا دا ءبارىبىر. ال قوعامدىق ورىنداردا بولعان الگىندەي ديالوگتاردا جازۋشى بارىنشا سىپايى جاۋاپ بەرىپ, «قۇتىلۋعا» تىرىسادى. نە دەگەنمەن, «چەحوۆسكي ينتەلليگەنت» تۇسىنىگىن تىرىدەي كورسەتىپ ءھام ونىڭ العاشقى زيالىسى دا ءوزى بولدى ەمەس پە...
مەكتەپتە ناشار وقىعان چەحوۆتىڭ ومىرلىك عادەتتەرى دە قىزىق. جازۋشى قىسقا عۇمىرىندا وزىنە كوپتەگەن مىندەت جۇكتەگەن دەسەدى. ماسەلەن, ءبىر بەكىنگەن ويى بولسا, اياقتاماي قويماعان. ال ونىڭ مۇنتازداي تازا كيىنىپ, جيناقى جۇرەتىنى تۋرالى اڭىز بولەك اڭگىمە. ءتىپتى ءوز ۇيىندە موناحتىڭ جەكە بولمەسىندەي ەرەكشە ءتارتىپ پەن ءراسىم ورناتىپ وتكەن: «ادامدا ءبارى جاقسى بولۋعا ءتيىس: بەتى بولسىن, كيىمى بولسىن, جانى بولسىن, ويى بولسىن». چەحوۆ سىرت كەلبەتىنە مۇقيات قاراعانى سونشالىق, ۇلكەن دەرتكە شالدىققان كۇندەرىندە دە قوناق الدىنا حالاتپەن شىقپاۋعا تىرىسقان. ال دەمالىس كۇندەرى ۇيدە كوستيۋممەن جۇمىس ىستەگەن. تاڭعالاسىڭ.
سول چەحوۆتىڭ باسقالاردان ەرەك سىپايىلىعى دا ەل اۋزىندا. بىردە رەۆوليۋتسيالىق باعىتتى ۇستاناتىن قىزدار گوركيدى قورشاپ الىپ, ونىڭ «ماركسيست» الدە «حالىقشىل» ەكەنىن انىقتاماق بولادى. گوركي ءوزىن تىعىرىققا تىرەگەندى جەك كورەتىندىكتەن ءبىر قىزدىڭ ء«سىز قاي پلاتفورمادا تۇرسىز؟» دەگەن ساۋالىنا: «قىمباتتىم, پلاتفورمادا بورەنە تاسيدى», دەپ تارس ەتكىزىپتى. «مارمەلاد» پەن «بورەنە» اراسىنداعى ايىرماشىلىقتان-اق ءبىرىنىڭ چەحوۆ, ءبىرىنىڭ گوركي ەكەنىنەن جاڭىلىسۋ مۇمكىن ەمەستەي.
الەمدىك تەاتر ساحنالارىندا شەكسپير مەن چەحوۆ پەسالارىنىڭ قانشا رەت قويىلعانى بەيمالىم. تىم كوپ. ەكەۋىن دە ءتاۋىر دراماتۋرگ ساناماعان لەۆ تولستوي كەيىن قاتتى تاڭعالعان بولار. ءتىپتى چەحوۆ ءۇشىن ەرەكشە قۋاناتىن ءجونى بار دەپ تە ويلايمىز. ءومىر جولدارىنا قاراساق, ۇلى تولستوي چەحوۆ اعايدى قاتتى قۇرمەت تۇتقان. تولستوي اقساقال 1901-1902 جىلدارى قىرىمدا ەمى جوق ءۇش اۋرۋمەن اۋىرعاندا, چەحوۆپەن ۇزاق-ۇزاق اڭگىمەلەسىپ وتىرادى ەكەن. ال گاسپرادا تولستوي, تەك چەحوۆپەن عانا سۋرەتكە تۇسكەن. مۇڭدى سۋرەتتە ايىقپاس دەرتكە شالدىققان قوس الىپ جازۋشى گرافينيا پانينانىڭ ۆيللاسىنىڭ تەرراساسىندا وتىر. بۇدان كەيىن قارت تولستويعا ون جىلداي ءومىر ءسۇرۋ جازىلسا, ودان الدەقايدا جاس چەحوۆ ەكى جىل وتكەن سوڭ بادەنۆەيلەردە قايتىس بولادى. تاعدىر.
ەندى ءبىر جايت, 1897 جىلدىڭ كوكتەمىندە چەحوۆتىڭ قۇرت اۋرۋى اسقىنىپ, اۋرۋحاناعا تۇسكەندە, ەڭ ءبىرىنشى كوڭىل سۇراپ كەلگەن دە تولستوي. سوندا ونىڭ دەنساۋلىعى ازىرگە سىر بەرمەگەندىكتەن بە, ماڭگىلىك ءومىر تۋرالى ءسوز قوزعاعان. اسەرلى سويلەگەنى سونشالىق, كەتكەن سوڭ چەحوۆ توقتاۋسىز قان قۇسىپتى. جازۋشى تولستويمەن بۇل كەزدەسۋى تۋرالى: «ول ماڭگىلىك ءومىردى كانتتىق كۇيىندە ۇعادى. تولستوي تۇسىنىگىنشە, ءبىزدىڭ بارلىعىمىز (ادامدار مەن جانۋارلار) باستاپقى كۇيىمىزدە ءومىر سۇرەمىز (سانا, ماحاببات), ءبىز ءۇشىن بولمىس پەن ماقسات قۇپيا كۇيدە قالادى. مەن ءۇشىن بۇل باستاۋ نەمەسە كۇش قالىپسىز مۇزداي ماسسا رەتىندە كورىنەدى, مەنىڭ «مەنىم» – مەنىڭ دارالىعىم, مەنىڭ سانام وسى ماسسامەن بىرىگىپ كەتەدى – ماعان مۇنداي ماڭگىلىك ءومىردىڭ قاجەتى جوق, مەن ونى قابىلداي المايمىن, ال لەۆ نيكولاەۆيچ مەنىڭ وسىنى ۇقپاعانىما تاڭعالدى», دەپ جازادى.
ساحالين ساپارىنان ءۇندى مۇحيتى مەن تسەيلون ارقىلى قايتقان سۋرەتكەر بارلىق قالامداستارى سياقتى ساياحاتتاعاندى ۇناتقان. بىراق چەحوۆتىڭ وتىرىقشى ومىرگە, ءوز «ۇيىنە» دەگەن ۇمتىلىسى سۇمدىق. ول 44 جىل عۇمىرىنىڭ 26 جىلىندا عانا مۇمكىندىگى بولا تۇرا, ماسكەۋ تۇبىنەن مەليحوۆو قوجالىعىن, يالتادان بەلايا داچانى, جازعى ءۇيدى جانە گۋرزۋفتان كنيپپەردى ساتىپ الادى. مەليحوۆادا تۇرعاندا حات جازۋمەن (ونىڭ حات الماساتىن دورباسى ءالى كۇنگە دەيىن مەليحوۆ مۋزەيىندە ءىلۋلى تۇر), دارىگەرلىكپەن شۇعىلدانعان.
شىعارماشىلىقتا قىسقالىق كونتسەپتسياسىن ۇستانعان ءھام سونىسىمەن ادەبيەتكە ەرەكشە قۇبىلىس اكەلگەن چەحوۆ اقساقالدى الەم امسە ءسۇيىپ وقىدى, قازاق وقىرمانى دا جاقىن تارتتى. ول شەبەر جازدى. قىسقا بولسا دا جاقسى ءومىر ءسۇردى. جازۋشىنىڭ عۇمىرى ەڭبەككە دە, ساياحاتقا دا, ءتىپتى سوقىر تاۋەكەلگە دە تولى بولدى. اۋىر ناۋقاس الپەتىن ادام تانىماستاي وزگەرتكەنگە دەيىن ول وتە كەلبەتتى بولىپتى. ءتىپتى يالتادا وتكىزگەن سوڭعى جىلدارىندا وعان گيمنازيا قىزدارى ءجيى كەلىپتى دەسەدى. بۇگىندە بۇنىڭ ءبارى اڭىز.