28 ءساۋىر – بۇكىل جاھاندا جۇمىس ورىندارىندا جازاتايىم وقيعالاردى, كاسىبي جاراقاتتاردى بولدىرماۋدى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن وتكىزىلەتىن بۇكىلالەمدىك ەڭبەكتى قورعاۋ كۇنى. وسىعان وراي كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى ابىلعازى قۇسايىنوۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى.
«مىلتىقتىڭ باسىلۋىنا, قۇلاننىڭ قاسىنۋى تۋرا كەلدى» دەگەندەي, الدىن-الا جوسپارلانعان ءباسپاسوز ءماسليحاتى استاناداعى «كوركەم» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە مەتالل قۇرىلعىلارىنىڭ بولىكتەرى قۇلاپ, 18 ادامنىڭ جاراقات الۋىنا تۇسپا-تۇس كەلدى. جالپى, قۇرىلىستاردا تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىكتەردىڭ ساقتالماۋىنان ادامداردىڭ زارداپ شەگۋى ءبىر بۇل ەمەس. وسى جايىندا جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەرگەن فەدەراتسيا توراعاسى ابىلعازى قۇسايىنوۆ تا ايتىپ ءوتتى.
ماسەلەن, رەسپۋبليكامىزدا وندىرىستە جاراقات العاندار سانى 300 مىڭنان اسادى ەكەن. نەگىزىندە, ەلىمىز بويىنشا 600 مىڭداي مۇگەدەك بولسا, ونىڭ ىشىندە ءتۇرلى اۋرۋلاردان مۇگەدەك بولعاندارمەن قاتار, وندىرىستە زارداپ شەككەندەر دە جەتكىلىكتى كورىنەدى. بىلتىرعى جىلدىڭ وزىندە رەسپۋبليكامىزدا 2 مىڭعا جۋىق ادام جاراقات الىپ, ونىڭ 301-ءى قازا تاپقان. جانە بۇل كورسەتكىشتىڭ 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا جوعارى ەكەنىنە قىنجىلىسىن بىلدىرگەن توراعا: «18 ادامنىڭ قۇرىلىستا قۇلاپ كەتۋى تەحنيكا قاۋىپسىزدىگى ساقتالماۋىنىڭ سالدارى, بۇل جۇمىس بەرۋشىنىڭ تاراپىنان كەتكەن كەمشىلىك دەپ اشىق ايتۋ كەرەك. وكىنىشكە قاراي, ول كومپانيادا كاسىپوداق ۇيىمى جوق ەكەن. ءبىز قازىر كاسىپوداق ۇيىمدارىن مۇمكىن بولاتىن بارلىق جەردە اشۋعا تىرىسۋدامىز. ەگەر وقيعا ورىن العان كومپانيادا كاسىپوداق جۇمىس ىستەگەندە جوعارىداعىداي وكىنىشتى جاعداي بولماس تا ەدى. ولار جۇمىس بەرۋشىدەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدى تالاپ ەتەر ەدى. جانە ءبىر ايتارىم, كوبىنە جۇمىسشىلار ەڭبەك شارتىنا قول قويماي-اق, جۇمىس بەرۋشىدەن شارت تالاپ ەتپەي ەڭبەك ەتە بەرەدى. ال كاسىپوداقتار ونداي جاعدايعا جول بەرمەيدى. سوندىقتان قۇرىلىس كومپانيالارى كوبىنە كاسىپوداق قۇرۋعا مۇددەلى ەمەس. قايتا كەدەرگى كەلتىرۋگە تىرىسادى», دەدى.
سونىمەن بىرگە, توراعا ەلىمىزدەگى 5,9 ملن. جالدامالى جۇمىس ىستەۋشىنىڭ 2,5 ملن.-ى عانا كاسىپوداق قۇرامىندا ەكەنىن, ونىڭ بار-جوعى 30 پايىزدى عانا قۇرايتىنىن ايتتى. ءبىز جۇمىس بەرۋشىنى كاسىپوداق قۇر دەپ مىندەتتەي المايمىز, بىراق, ءوز جۇمىسىمىزدى كورسەتۋ ارقىلى كاسىپوداقتاردىڭ جۇمىسشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعايتىن قاجەتتى ۇيىم ەكەنىنە جۇرتشىلىقتىڭ كوزىن جەتكىزۋىمىز كەرەك. مىسالى, وتكەندە استاناداعى «ابۋ دابي پلازا» قۇرىلىسىنداعى ادامدار ەرەۋىلگە شىقتى. ولاردا دا كاسىپوداق جوق ەكەن. جاقىندا ول اشىلىپ, ەندى كاسىپوداقتىڭ قاتىسۋىمەن ەڭبەك شارتى سوزىلدى جانە باسقا دا قۇرىلىسشىلار تالابى شارتقا ناقتى كىرگىزىلدى. سوندىقتان بىزدەرگە ءوزىمىزدىڭ قاجەتتى قۇرىلىم ەكەنىمىزدى دالەلدەۋ دە ماڭىزدى, دەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا «كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلدانباقشى. ەلىمىزدەگى بارلىق جۇمىسشىلاردى قورعاۋ ءۇشىن كاسىپوداقتار قۇرۋ مىندەتى تۇر. ءبىر-ەكى جىل ىشىندە كاسىپوداق جاڭعىرتىلىپ, مودەرنيزاتسيالانىپ بولادى دەپ ويلايمىز. كاسىپوداقتار ەڭبەكشى ادامنىڭ قاۋىپسىز ەڭبەك شارتتارىندا جۇمىس ىستەۋىن, ونەركاسىپتە ادامنىڭ قازا بولۋىن بولدىرماۋ قاجەت دەپ سانايدى. الايدا, ءبىزدىڭ قوعامدىق نەگىزدەگى كاسىپوداق ينسپەكتورلارىنىڭ ەڭبەكتىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قورعالۋى سالاسىنداعى بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ ءۇشىن مەكەمەگە مىندەتتى تۇردە ورىندالۋى ءتيىس ۇيعارىمدار شىعارۋعا قۇقىعى جوق. سوندىقتان جاڭا زاڭعا وسىنداي وزگەرىس ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا, دەگەن توراعا وندىرىستە زارداپ شەككەن بارلىق كاسىپوداق مۇشەلەرىنە ارنالعان جانە ازاماتتارعا ناقتى كومەككە باعىتتالعان جالپى رەسپۋبليكالىق كاسىپوداقتىق سەنبىلىك اكتسياسىنىڭ وتكىزىلەتىنىن حابارلادى. فەدەراتسيا وسى ءىس-شارا ارقىلى مۇگەدەكتەر ماسەلەلەرىنە قازاقستاندىقتاردىڭ نازارىن اۋدارتقىسى كەلەدى. وسىنداي جۇمىس كاسىپوداقتارمەن ۇنەمى جۇرگىزىلەدى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىنان ءمالىم بولعانداي, 26 ساۋىردە وتكىزىلەتىن اكتسيادا 2502 مۇگەدەككە كومەك كورسەتۋ جوسپارلانىپتى. كاسىپوداق مۇشەلەرى اۋلالاردى تازارتىپ, مۇگەدەكتەردىڭ ۇيلەرىن جيناپ بەرىپ, اعاشتار وتىرعىزىپ, ارنايى پاندۋستار سالىپ بەرەتىن كورىنەدى. سونىمەن بىرگە, مۇگەدەكتەرگە ەلىمىزدىڭ شيپاجايلارىنا جولدامالار, ازىق-ت ۇلىك پاكەتتەرى, قارجىلاي كومەكتەر كورسەتىلەدى ەكەن. اتالعان اكتسياعا 8277 كاسىپوداق مۇشەسى قاتىساتىن بولادى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».