• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
الەم 27 ماۋسىم, 2022

مەملەكەتتى ايىپتاپ وتىر

245 رەت
كورسەتىلدى

وڭتۇستىك كورەيادا بالالاردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن زاڭگەرلەر «مەملەكەت بولاشاق ۇرپاقتىڭ قۇقىعىن بۇزىپ وتىر» دەپ سانايدى. ولار «مەملەكەت اۋاعا تارالىپ جاتقان زياندى قالدىقتاردى ازايتۋعا جەتكىلىكتى ارەكەت جاساماي, بولاشاق ۇرپاقتىڭ قۇقىقتارىن بۇزىپ وتىر» دەگەن ايىپپەن سوتقا جۇگىنگەن.

ون ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالار مەن جۇكتى ايەلدەردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن زاڭگەرلەرلەر مەن با­لالاردىڭ اتا-انالارى ۇلت­تىق كومىر ءوندىرۋشى جانە تۇ­تىنۋشى نىساندار ەلدە كەڭ تارالعان كليماتتىق وزگەرىس­تەردى توقتاتۋعا ق ۇلىقتى ەمەس جانە بۇل كونستيتۋتسياعا قاي­شى كەلەدى دەيدى. ماسەلەن, سەۋل تۇرعىنى, ءوتىنىش بەرۋشى لي دونگ حەن: «مەن 6 جاسار بالامنىڭ قازىرگى كليماتتىق داعدارىس پەن تابيعي اپاتتا ءومىر سۇرۋگە ءماجبۇر بولعانى ءۇشىن وكىنەمىن», دەيدى.

بۇل ماسەلە 2019 جىلى نيدەر­لاندتاعى اتىشۋلى سوت ىسىنەن كەيىن الەمدە بە­لەڭ الدى, وندا ۇگىتشىلەر ۇكى­مەتكە اۋاعا تارالاتىن زيان­­دى قالدىقتاردى ازايتۋدى بۇيىرعان ەدى. بۇل «ير­لان­ديادان ۇندىستانعا دەيىن بۇكىل الەمدە كليماتتىق داۋ­لاردىڭ ورشۋىنە سەبەپ بول­دى», دەيدى ەكولوگيا ساراپشىلارى.

كورەي ازاماتتارى كلي­ماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى مەملەكەتتى سوتقا بەردى. ءبىر توپ جاستىڭ جاساعان ءوتىنىشى 2021 جىلى وڭتۇستىك كورەيا ۇكىمەتى نولدىك شىعارىندىلار تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلداعاننان كەيىن جاڭارتىلدى, الايدا ولار ءالى دە بۇل ارەكەت جەتكىلىكسىز دەپ سانايدى. ولار ەلدىڭ 2030 جىلعا قاراي پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن 40%-عا قىسقارتۋ ماقساتى كون­ستي­تۋتسياعا قايشى جانە بولا­شاق ۇرپاقتىڭ نەگىزگى قۇقىق­تارىنا ء(ومىر ءسۇرۋ, تەڭدىك, مەنشىك قۇقىعى جانە سالاماتتى جانە تازا, جاسىلدانعان ورتادا ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعى) كەپىلدىك بەرە المايتىنىن ايتادى.

وڭتۇستىك كورەياداعى كلي­ماتتىق وزگەرىستەر كۇننەن كۇن­گە كۇردەلەنىپ بارادى. ۇكى­مەتتىڭ كەلتىرگەن ستاتيستيكاسى 1985 جىلدان بەرى تابيعي اپاتتاردان كەلگەن زالالدىڭ ارتقانىن, سونىڭ سالدارىنان 2007-2016 جىلدار ارالىعىندا 162 ادام قايتىس بولعانىن جانە شىعىن 7,3 تريلليون ۆونعا (4,6 ميلليارد فۋنت ستەرلينگ) جەتكەنىن كورسەتەدى. بولجامدىق مالىمەت­تەرگە قارا­عاندا, ەلدە الداعى ۋا­قىتتا ءجيى جانە قاتتى سۋ تاس­قىنى مەن ورمان اپاتتارى بولىپ, فاۋنا تىرشىلىك ەتۋ ور­­تاسىن جوعالتادى, كۇرىش سەكىلدى نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىم­دە­رىنىڭ شىعىمدىلىعى مەن ساپاسىنىڭ تومەندەۋى ورىن الادى. «ەرەسەكتەر جەردى ءبىز ءۇشىن قورعايمىز دەيدى, بىراق بۇل ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزعا كوپ قاتىسى جوق سياقتى», دەي­­دى ەلدىڭ 10 جاسار تۇرعىنى حان دجە اح. «لاس كليمات­تى بىزدەرگە «تابىستاماي», ەرە­سەكتەر كومىرتەگى قىشقى­لىنىڭ اۋاعا ءبولىنۋىن ءدال قازىر قىسقارتۋلارى كەرەك», دەپ قوستى ول سوت پروتسەسى كە­زىندە. كوپتەگەن جاس سوت­­تا كليماتتىق داعدارىس ولار­­دىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن بۇ­زا­تىنىن ايتقان. بىراق جاس­تار ءبىر جاعىنان تاجىريبە كورسەتكەندەي, «اۋستراليالىق ءجاسوسپىرىم اندجالي شارما سياقتى تانىمال ىستەر ءساتسىز اياقتالادى», دەپ الاڭدايدى. دەگەنمەن سۋديالار «زاڭ قا­زىرگى كۇيىندە بولاشاق ۇر­پاق­تىڭ بوستاندىقتارىنا قاۋىپ توندىرەدى» دەپ شەشىم شى­عار­عان سوڭ گەرمانيا كلي­مات­تىق ماسەلەلەردى العا قوي­عان. كورەي جاستارى دا وتىنىش­تەرى وڭ شەشىم تاباتىنىنا ۇمىتپەن قاراپ وتىر.

جاستار بۇل ماسەلەنى الەم ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ قوزعاعاندارىن ايتادى. مىسالى, وڭتۇستىك امە­ريكا سوتتارى ءدال وسى ما­سە­لەگە قاتىستى «جانا­شىر­لىق» تانىتقان. شەشىمدى ورىن­­داۋ قيىن بولسا دا 2018 جىلى كولۋمبيانىڭ جو­عار­عى سوتى «امازونكاداعى ور­­مان­­داردى كەسۋ قازىرگى جانە بولا­شاق ۇرپاقتاردىڭ بار­لىق كولۋمبيالىقتارعا قات­تى زيانىن تيگىزدى جانە نە­گىزگى قۇقىقتاردى قورعاۋ ءالى تۋىل­ماعان بالالارعا قاتىستى» دەپ شەشىم قابىلداعان بولاتىن. جاڭا ءىستى جۇرگىزىپ جاتقان Sunflower انتيادرولىق زاڭ توبىنىڭ پرەزيدەنتى كيم يون حي The Guardian باسىلىمىنا: «تالاپكەردىڭ وكىلى رەتىندە جاستار تاعايىندالدى. ويتكەنى ولار بولاشاق ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى سيمۆول بولىپ تابىلادى», دەدى. كيم وسىعان دەيىنگى ءىس بويىنشا جۇكتى ايەلدەر مەن بالالاردىڭ كونستيتۋتسيالىق ءوتىنىش بەرۋ قابىلەتىن مويىن­دايتىن شەشىمگە توقتالدى جانە كورەيانىڭ جوعارعى سوتى ۇرپاقتار اراسىنداعى نەگىزگى قۇقىقتارعا كەپىلدىك بەرۋ كەرەك ەكەنىن بۇرىننان مويىنداعانىن العا تارتتى.

بۇعان دەيىن بىرقاتار باتىس ەلىنىڭ تۇرعىندارى ۇكىمەتتەرىن كليماتتىڭ وزگەرۋىنە كىنالى ەكەنىن ايتقان بولاتىن. ەن­دى قاتارعا ازيا ەلدەرى دە قوسىل­دى, ولار اۋانى لاستاپ جات­قان ونەركاسىپتەردىڭ, ءىرى ءوندى­رىس ورىندارىنىڭ ء«ونىم وندى­رۋدەگى» زياندى تۇستارىنا جەر­گىلىكتى بيلىك قانا كىنالى دەپ سانايدى.

سوڭعى جاڭالىقتار