جىلىوي اۋدانىنداعى «تەڭىز» كەن ورنىندا ەكى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ ءبىرى – كەلەشەك كەڭەيۋ, ەكىنشىسى – ۇڭعى ەرنەۋىندەگى قىسىمدى باسقارۋ جوباسى. بۇل جوبالاردىڭ ءبىر مەزگىلدە ىسكە اسىرىلۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. ويتكەنى «تەڭىزدىڭ» قويناۋىندا 3,2 ملرد توننا «قارا التىن» بار.
بۇل جوبانىڭ جاھاندىق ماڭىزى ەرەكشە. ويتكەنى 2023 جىلى ىسكە قوسۋ كوزدەلىپ وتىرعان كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 45 ملرد دوللاردى قۇرايدى. سول سەبەپتەن «تەڭىزشەۆرويل» جشس-نىڭ اكتسيونەرلەرى اتالعان جوبانىڭ مەرزىمىندە ىسكە قوسىلۋىنا باسا نازار اۋدارىپ, كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى ۋشىققان كەزدە دە توقتاتقان جوق. سەبەبى 2023 جىلى جوبا ىسكە قوسىلعاندا كەن ورنىنان مۇناي ءوندىرۋ 12 ملن تونناعا دەيىن ارتىپ, جىل سايىن 37 ملن تونناعا جەتپەك. وسىنداي ەكونوميكالىق سيپاتقا يە جوباعا 300-گە جۋىق قازاقستاندىق كومپانيا مەردىگەرلىككە تارتىلدى.
مۇنداي جوبانى ىسكە اسىرۋ استە كۇردەلى. جوبا قۇرىلىسىنا قاجەتتى 408 ءمودۋلدىڭ ءبارىن ەلىمىزدە قۇراستىرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان «تەڭىز» كەن ورنىنا مودۋلدەردىڭ ءۇش جىلدىق باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلدى. ماسەلەن, ارقايسىسى 500-دەن 1 800 توننا سالماقتى قۇرايتىن مودۋلدەر قازاقستاندا, وڭتۇستىك كورەيا مەن يتاليادا دايىندالدى. رەسەيدىڭ ىشكى سۋ جولى ارقىلى كاسپي تەڭىزىنىڭ پرورۆا تۇبەگىندەگى جۇك ءتۇسىرۋ تەرمينالىنا جالپى سالماعى 280 مىڭ مەتريكالىق توننانى قۇراعان مودۋلدىك جۇك جەتكىزىلدى. قازاقستاندىق ەrsai, KCOI كومپانيالارى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس 75 قۇراستىرمالى مودۋلدىك ەستاكادا مەن 10 قاشىقتان باقىلاۋ بلوگىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە قاتىستى.
الەم ەلدەرى مەن قازاقستاننىڭ كومپانيالارى اتسالىسىپ جاتقان جوبا ىسكە اسىرىلا باستاعاننان بەرى قازاقستاندىق تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋعا جۇمسالعان قارجى 10 ملرد دوللاردان اسىپ وتىر. جوباعا جۇمىس ىستەۋگە تارتىلعانداردىڭ 91 پايىزى قازاقستاندىق مامانداردىڭ ۇلەسىنە تيەدى. ال ينجەنەرلىك, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق, وندىرىستىك قىزمەتتەر كورسەتۋگە الدىن الا ىرىكتەلگەندەردىڭ قاتارىندا 2 350-دەن استام قازاقستاندىق كومپانيا بار. الدىن الا بىلىكتىلىكتەن وتكەن 1 281 قازاقستاندىق كومپانيامەن 630-دان استام كەلىسىمشارت جاسالعان.
جوبا قۇرىلىسىنىڭ ۇدەمەلى كەزەڭى بولاتىنى داۋسىز. سونداي كەزدە 120-دان استام كەمەنى پايدالانۋعا تۋرا كەلدى. ونىڭ ىشىندە 40 كەمە جاڭادان قۇراستىرىلسا, كەيبىرى جوبا قۇرىلىسى ءۇشىن تاسىمالداناتىن جۇكتىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى ارنايى وزگەرتىلدى. كەمەلەردىڭ قازاقستان مەن باسقا نۇكتەلەر اراسىندا ءجۇزىپ وتكەن قاشىقتىعى 140 مىڭ شاقىرىمنان اسىپ وتىر. اتالعان جوبا ءۇشىن «تەڭىز» كەن ورنى ماڭىنداعى پرورۆا تۇبەگىندە مودۋلدىك جۇكتى قابىلداۋ, ودان ءارى تاسىمالداۋ ءۇشىن جاڭا پورت سالىندى. وندا ۇزىندىعى 71 شاقىرىمدى قۇرايتىن تەڭىزگە كىرۋ ارناسى, جۇك ءتۇسىرۋ, ساقتاۋ قوندىرعىلارى مەن كىرمە جول بار.
قازىر اتالعان ەكى جوبانىڭ قۇرىلىسى 91 پايىزعا ورىندالدى. ەندى بىرگە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردى قالاي باسقارعان ءجون؟ مۇنىڭ دا جولى تابىلىپ وتىر. «تەڭىز» كەن ورنىندا بىرىكتىرىلگەن ءوندىرىستى باسقارۋ ورتالىعى ىسكە قوسىلدى. «تەڭىزشەۆرويل» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى كەۆين لايوننىڭ ايتۋىنشا, ورتالىقتا سوڭعى ۇلگىدەگى تسيفرلى تەحنولوگيالار ورناتىلعان. بۇل – قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز ونەركاسىبىندەگى بىرەگەي نىسان.
– بىرىكتىرىلگەن باسقارۋ ورتالىعى «تەڭىزشەۆرويلدىڭ» بارلىق وندىرىستىك نىسانى مەن زاۋىتتارىن ءبىر ورتالىقتان باسقارۋعا, بىرىڭعاي وپەراتيۆتىك مودەلگە بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل نىساندى پايدالانۋ كاسىپورىنعا ءوندىرىستى قاۋىپسىز ءارى ۇزدىكسىز جۇرگىزۋگە, قىزمەتكەرلەرىمىز بەن ءوزىمىز ەڭبەك ەتەتىن وڭىردەگى قوعامداستىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قوسىمشا پايدا اكەلۋگە كومەكتەسەدى, – دەيدى كەۆين لايون.
جاڭا ورتالىق كەن ورنىنداعى وندىرىستىك نىسانداردان 20 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. ورتالىقتا «تەڭىز» كەن ورنىنىڭ وپەراتورلارىنا ەڭ ۇتقىر شەشىمدەر قابىلداۋعا, سەنىمدىلىكتى ارتتىرىپ, وندىرىستىك كورسەتكىشتەردى وڭتايلاندىرۋعا يكەمدى تاسىلدەردى قولدانۋعا كومەكتەسەتىن ديسپەتچەرلىك پۋلت بار. ونىڭ جالپى اۋدانى 2 200 شارشى مەتردى قۇرايدى.
– ءبىزدىڭ كاسىپورىن قۇرىلعان كەزدەن بەرى جاڭا نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا سالىپ, سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنولوگيالاردى قولدانىپ كەلەدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدى جالعاستىرىپ وتىر. ماسەلەن, 1993 جىلدان بەرى ەل بيۋدجەتىنە 164 ملرد دوللاردان استام تىكەلەي قارجىلىق تولەمدەر جاسادى. ونىڭ 42 ملرد-تان استام دوللارى جەرگىلىكتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋعا باعىتتالدى, – دەيدى باس ديرەكتور كەۆين لايون.
باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى كوڭىلقوش سۇيەسىنوۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بىرىكتىرىلگەن ءوندىرىستى باسقارۋ ورتالىعىنىڭ نىسان قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ, ىسكە قوسۋعا 30-دان استام قازاقستاندىق كومپانيا مەن 600-دەن استام جەرگىلىكتى قىزمەتكەر قاتىسقان. نىساندى پايدالانۋعا بەرۋ جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي بىلىگى مەن داعدىسىن جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتكەن.
اتىراۋ وبلىسى