قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق مۋزەيى مادەني مۇرا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرى ارال ءوڭىرىنىڭ سولتۇستىك اۋماعىنا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, ەنەوليت داۋىرىنە ءتان قىرلى وتششەپا, پلاستينالار, ياشمادان جاسالعان ەكى مونشاق, ەنەوليت جانە ەرتە تەمىر داۋىرىنە ءتان كەراميكالاردى تاپتى.
بۇل جادىگەرلەر «باتىس سارىارقا جانە سولتۇستىك ارال بويى ساقتارىنىڭ مادەني كەشەنى: پانارالىق زەرتتەۋ» گرانتتىق جوباسى اياسىندا جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق جۇمىستار اياسىندا, قىزىلوردا وبلىسى ارال اۋدانى سەكسەۋىل تەمىر جول ستانتسياسى ماڭىنداعى قۇمساي تۇراعى, قوسامان ەسكەرتكىشىنە جانە اقتوبە وبلىسى ىرعىز اۋدان ورتالىعىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان قابانقۇلاق – 3 قورىمىنا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىسى بارىسىندا تابىلعان ەكەن.
«قۇمساي تۇراعى تەرمەنبەس تاۋىن اينالىپ اعاتىن جوعارعى بەلدەم وزەنگە جاقىن بارحان-قۇم اراسىنداعى قۋىستا ورنالاسقان. جۇمىس بارىسىندا 2ح2, 1ح1 شۋرفتار قازىلدى. ول جەردىڭ اشىق قاباتىنان ارتەفاكتى تابىلماعاندىقتان, سۇزگىش قۇرالدار ارقىلى ارتەكفاكتى شەشىمى قابىلداندى. ءسويتىپ, 154 شارشى مەتر الاڭعا 1ح1 مم تورمەن كۆادراتتىق جيناۋ ءتاسىلى جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, 1500-دەن استام ارتەفاكتى ءسۇزىپ الىندى. ولاردىڭ ىشىندە نۋكلەۋستار, جەبەلەردىڭ ۇشتارى, قىرعىشتار, پلاستينالار, وتششەپالار, چيپتەر جانە ءارتۇرلى ويۋ-ورنەكتەرى بار كەراميكانىڭ ۇساق فراگمەنتتەرى, ت.ب. بار. قۇم تىلىمىندەگى شۋرفتاردىڭ بىرىنەن پروكال تابىلىپ, ونىڭ توپىراعىنا فلوتاتسيالىق باقىلاۋ جۇرگىزىلدى», دەيدى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى رۇستەم دارمەنوۆ.
سونداي-اق قابانقۇلاق 3 قورعان-قورىمى جاڭادان زەرتتەلىپ, ارحەولوگيالىق ماتەريالدار قورىمنىڭ ەۋرازيا كوشپەندىلەرى داۋىرىنە جاتاتىنىن انىقتادى. وكىنىشكە وراي, وتكەن تاريحتىڭ جۇمباق سىرلارىن تولىقتاي انىقتاۋعا قورعانداردىڭ تونالۋى كەرى اسەرىن تيگىزگەن كورىنەدى. دەسەك تە سوعان قاراماي ەنەوليت جانە ەرتە تەمىر داۋىرىنە ءتان جادىگەرلەر ۇلتتىق مۋزەي قورىن تولىقتىرۋمەن قاتار, اتالعان كەزەڭدەردە ءومىر سۇرگەن حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەيدى ماماندار.